প্ৰফুল্ল কুমাৰ মহন্ত

প্ৰফুল্ল কুমাৰ মহন্ত (জন্ম ১৯৫২) অসমৰ আধুনিক ৰাজনীতিত উল্লেখযোগ্য স্থান দখল কৰা এজন নেতা। তেওঁ সদৌ অসম ছাত্ৰ সন্থাৰ সভাপতি হিচাপে অসম আন্দোলন-ত নেতৃত্ব দিছিল আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত অসম গণ পৰিষদৰ উত্থান, শাসন-কাৰ্য্য আৰু দলীয় পুনৰ্গঠন প্ৰক্ৰিয়াৰ সৈতে গভীৰভাৱে সম্পৃক্ত আছিল। দুবাৰকৈ মুখ্যমন্ত্ৰী হোৱা বাবে আৰু দলীয়-ৰাজ্যনীতিত একাধিক পৰ্যায়ত সক্ৰিয় ভূমিকা লোৱাৰ বাবে তেওঁক অসমৰ প্ৰভাৱশালী ৰাজনৈতিক ব্যক্তিত্বসকলৰ অন্যতম বুলি গণ্য কৰা হয়।

প্ৰাৰম্ভিক পৰিচয় আৰু সামাজিক-ৰাজনৈতিক পৰিসৰ

মহন্তৰ জন্ম ১৯৫২ চনত। তেওঁ গুৱাহাটীক বাসস্থান হিচাপে ধৰা হয়। ব্যক্তিগত জীৱনত তেওঁ জয়শ্ৰী গোস্বামী মহন্তৰ সৈতে বিবাহিত আৰু তেওঁ হিন্দু ধৰ্মাৱলম্বী। অসমৰ ৰাজনীতিত তেওঁ মূলতঃ সংগঠক নেতা, দলীয়-প্ৰশাসনিক নেতৃত্ব আৰু বিধানসভা-ভিত্তিক জনপ্ৰতিনিধি—এই তিনিটা ৰূপত পৰিচিত।

ছাত্ৰ নেতৃত্ব আৰু অসম আন্দোলন

মহন্ত সদৌ অসম ছাত্ৰ সন্থাৰ সভাপতি হৈ থাকোঁতে অসম আন্দোলন-ৰ উল্লেখযোগ্য নেতা আছিল। এই পৰ্যায়টোতেই তেওঁ বৃহৎ জন-আন্দোলনৰ নেতৃত্ব, সংগঠন-চালনা, আৰু ৰাজনৈতিক প্ৰচেষ্টা একত্ৰ কৰাৰ অভিজ্ঞতা লাভ কৰে। আন্দোলনৰ পৰৱৰ্তী অসমৰ ৰাজনৈতিক পুনৰ্গঠনৰ সময়ত ছাত্ৰ-আন্দোলনভিত্তিক নেতৃত্বৰ যি দলীয় অভিমুখ দেখা গ’ল, তাত মহন্তৰ ভূমিকা বিশেষভাবে দৃশ্যমান।

বিধানসভা সদস্যতা আৰু নিৰ্বাচনী ৰাজনীতি

মহন্ত ১৯৮৫ চনত নগাঁও বিধানসভা সমষ্টিৰ পৰা বিধানসভালৈ নিৰ্বাচিত হয়। উৎস-তথ্য অনুসৰি তেওঁ নগাওঁ আৰু বঢ়মপুৰ—এই দুই সমষ্টিৰ বিধায়ক হিচাপেও উল্লেখিত। বিধায়ক হিচাপে তেওঁৰ কাৰ্যকালৰ কেতবোৰ সময়-সীমা উৎসত দিয়া আছে, য’ত ১৯৯১ আৰু ২০২১ চনলৈকে বিস্তৃত এক সময়-প্ৰসঙ্গ দেখা যায়। এই তথ্যসমূহে তেওঁৰ দীৰ্ঘকালীন নিৰ্বাচনী-ৰাজনীতিত অংশগ্ৰহণৰ ইংগিত দিয়ে, যদিও একেটা সমষ্টি বা পদৰ ধাৰাবাহিকতা সম্পর্কে উৎসত সকলো বিস্তৃত বিৱৰণ একে ধৰণে দিয়া নহয়।

মুখ্যমন্ত্ৰী পদ: দুটা পৰ্যায়

মহন্ত অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী হিচাপে দুবাৰ কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। উৎস অনুসৰি তেওঁৰ প্ৰথম মুখ্যমন্ত্ৰী কাৰ্যকাল ২৪ ডিচেম্বৰ ১৯৮৫ তাৰিখে আৰম্ভ হৈ ২৭ নৱেম্বৰ ১৯৯০ তাৰিখে সমাপ্ত হয়। এই সময়চোৱাত তেওঁৰ পূৰ্বসূৰী আছিল ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ-ৰ হিতেশ্বৰ শইকীয়া আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত পুনৰ হিতেশ্বৰ শইকীয়াই দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰে।

দ্বিতীয়বাৰ তেওঁ ১৯৯৬ চনত মুখ্যমন্ত্ৰী হিচাপে পুনৰ নিৰ্বাচিত হয়; উৎস-তথ্যত এই কাৰ্যকাল আৰম্ভ ১৫ মে’ ১৯৯৬ আৰু শেষ ১৭ মে’ ২০০১ বুলি দিয়া আছে। এই দ্বিতীয় পৰ্যায়ত তেওঁ অসম গণ পৰিষদ নেতা হিচাপে ৰাজ্যশাসনৰ নেতৃত্ব দিছিল, আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত তৰুণ গগৈ মুখ্যমন্ত্ৰী হয় বুলি উৎসত উল্লেখ আছে।

দলীয় নেতৃত্ব: অসম গণ পৰিষদ আৰু (প্ৰগতিশীল)

মহন্তৰ মুখ্য ৰাজনৈতিক পৰিচয় অসম গণ পৰিষদৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। তেওঁ দলটোৰ সভাপতি পদত অধিষ্ঠিত হৈছিল বুলি উৎস-তথ্যত কোৱা হৈছে। দলীয় সংগঠন-চালনাৰ ক্ষেত্ৰত এটা গুৰুত্বপূর্ণ ঘটনা হিচাপে উৎসত উল্লেখ কৰা হৈছে যে অসম গণ পৰিষদে কাৰ্য্যনিৰ্বাহক পদসমূহৰ বাবে দলৰ ভিতৰত নিৰ্বাচন অনুষ্ঠিত কৰিছিল আৰু এই ব্যৱস্থা জ্যেষ্ঠ নেতা হিতেন্দ্ৰনাথ গোস্বামীৰ অনুমোদনত সম্পন্ন হৈছিল।

পাছলৈ ২০০৫ চনৰ ১৫ ছেপ্তেম্বৰত মহন্তই অসম গণ পৰিষদ (প্ৰগতিশীল) নামৰ নতুন ৰাজনৈতিক দল গঠন কৰে। এই পদক্ষেপে দলীয় বিভাজন আৰু পুনৰ-সমাৱেশৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত অসমৰ আঞ্চলিক ৰাজনীতিত নতুন সমীকৰণৰ সূচনা কৰিছিল বুলি ধৰা হয়, কাৰণ ই তেওঁৰ পৃথক সংগঠন-ভিত্তিক ৰাজনৈতিক অভিমুখ স্পষ্ট কৰে।

বিতৰ্ক, তদন্ত আৰু গণচৰ্চা

মহন্তৰ দ্বিতীয় মুখ্যমন্ত্ৰীকাল (বিশেষকৈ ১৯৯৮-২০০১ সময়ছোৱাৰ ভিতৰত) সম্পৰ্কে উৎস-তথ্যত এক গুৰুত্বপূর্ণ আৰু সংবেদনশীল অভিযোগ-ভিত্তিক প্ৰসঙ্গ উত্থাপিত হৈছে। তাত কোৱা হৈছে যে ১৯৯৮-২০০১ সময়ছোৱাত অসমত কিছুমান “extra-judicial murders” সংঘটিত হৈছিল; এইসমূহত উলফা নেতাসকলৰ পৰিয়ালৰ কেতবোৰ সদস্য “অজ্ঞাত বন্দুকধাৰী”ৰ দ্বাৰা নিহত হোৱা বৰ্ণনা দিয়া হৈছে। উৎস-তথ্য অনুসৰি ২০০১ চনৰ নিৰ্বাচনৰ পাছত এই “secret killings” বন্ধ হয়।

এই ঘটনাসমূহৰ তদন্ত-প্ৰক্ৰিয়া শেষ পৰ্যায়ত “Saika Commission”ৰ প্ৰতিবেদনলৈ গ’ল বুলি উৎসত উল্লেখ আছে; এই প্ৰতিবেদন ১৫ নৱেম্বৰ ২০০৭ তাৰিখে অসম বিধানসভাত উপস্থাপন কৰা হয়। উৎস-তথ্যই এই প্ৰতিবেদনৰ ভাষ্য সাৰাংশ ৰূপে তুলি ধৰে: হত্যাকাণ্ডসমূহ মহন্তৰ গৃহ মন্ত্ৰী ৰূপৰ সৈতে সম্পৰ্কিতভাৱে সংগঠিত হৈছিল আৰু আৰক্ষীয়ে (ভাৰতীয় সেনাৰ সহযোগিতাৰ সৈতে) কাৰ্যকৰী কৰিছিল বুলি তাত উল্লেখ আছে। লগতে উৎসত আত্মসমৰ্পণকাৰী উলফা উপাদান জড়িত থকাৰ দাবী আৰু ঘটনাৰ সংঘটন-পদ্ধতি সম্পর্কেও বৰ্ণনা দিয়া হৈছে। এই অংশত থকা বক্তব্যসমূহ উৎস-উল্লেখিত অভিযোগ আৰু প্ৰতিবেদন-ভিত্তিক দাবী হিচাপেই গ্ৰহণযোগ্য; পৃথক উৎস-সমৰ্থন বা ন্যায়িক চূড়ান্ত সিদ্ধান্ত সম্পর্কে দিয়া উপাদান এই উৎস-টোকাত নাই।

গণচৰ্চাৰ ক্ষেত্ৰতো মহন্ত দৃশ্যমান আছিল। উৎস অনুসৰি ২০১০ চনত এনডিটিভিৰ “Walk the Talk” অনুষ্ঠানত তেওঁ শেখৰ গুপ্তাৰ সৈতে এটা সাক্ষাৎকাৰ দিছিল। এইধৰণৰ সাক্ষাৎকাৰসমূহে তেওঁৰ ৰাজনৈতিক অৱস্থান, আত্মপক্ষ-ব্যাখ্যা আৰু সমসাময়িক ঘটনাৰ ওপৰত মতামত ৰাজহুৱাভাৱে প্ৰকাশ কৰাৰ ক্ষেত্ৰত ভূমিকা ৰাখে।

তাৎপৰ্য

প্ৰফুল্ল কুমাৰ মহন্তৰ ৰাজনৈতিক জীৱন অসমত ছাত্ৰ-আন্দোলনভিত্তিক নেতৃত্বৰ উত্থান, আঞ্চলিক দলীয় শাসনৰ অভিজ্ঞতা, আৰু দলীয় বিভাজন-মিলনৰ জটিল ধাৰাবাহিকতাৰ সৈতে সংলগ্ন। দুবাৰ মুখ্যমন্ত্ৰী হোৱা, অসম আন্দোলন-ৰ সংগঠক নেতৃত্বত থাকি পাছলৈ ৰাজ্যশাসনৰ নেতৃত্বলৈ উঠা, আৰু ২০০৫ চনত অসম গণ পৰিষদ (প্ৰগতিশীল) গঠন কৰা—এইবোৰ ঘটনাই তেওঁক অসমৰ ৰাজনীতিৰ এক প্ৰভাৱশালী আৰু বিতৰ্ক-সহ ইতিহাসগতভাৱে উল্লেখযোগ্য ব্যক্তিত্ব হিচাপে স্থাপন কৰে। একে সময়তে, ১৯৯৮-২০০১ সময়ছোৱাৰ “গোপন হত্যাকাণ্ড” প্রসঙ্গত তদন্ত-ভিত্তিক অভিযোগ উত্থাপিত হোৱাৰ বাবে তেওঁৰ ৰাজনৈতিক মূল্যায়ন কেৱল শাসন-অভিজ্ঞতাত সীমাবদ্ধ নহৈ নৈতিক-আইনী আলোচনা আৰু জন-স্মৃতিতো সংযুক্ত হৈ আছে।

আৰু চাওক

• অসম গণ পৰিষদ
• অসম গণ পৰিষদ (প্ৰগতিশীল)
• সদৌ অসম ছাত্ৰ সন্থা
• অসম আন্দোলন
• ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ