অসমীয়া বিশ্বকোষঅসম আৰু অসমীয়া ভাষাৰ জ্ঞানকোষ
ভাষা আৰু সাহিত্য

বাংলাদেশৰ ভাষাসমূহ

বাংলাদেশৰ সংবিধানৰ তৃতীয় অনুচ্ছেদ অনুসৰি বাংলাদেশৰ জাতীয় ভাষা আৰু চৰকাৰী ভাষা বাংলা। প্ৰায় ৯৯% বাংলাদেশীয়ে প্ৰথম ভাষা হিচাপে বাংলা ভাষা কয়। বাংলা ভাষা ৰূপায়ণ আইন, ১৯৮৭ চনত বৈদেশিক সম্পৰ্কৰ ক্ষেত্ৰৰ বাহিৰে সকলো চৰকাৰী কামত বাংলা ভাষা ব্যৱহাৰ কৰাটো বাধ্যতামূলক কৰা হৈছিল।

হালনাগাদ: ২৭ জানুৱাৰী ২০২৬ ১০৪ শব্দ · ১ মিনিট সংগৃহীত ৭৯
সংশোধনৰ পৰামৰ্শ
+২০২২ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি বাংলাদেশৰ ভাষিক বৈচিত্ৰ্য ১ভাষাজনসংখ্যা
বাংলা১৬৩,৫০৭,০২৯ জন
অন্যান্য১,৬৫১,৫৮৭ জন
মুঠ১৬৫,১৫৮,৬১৬ জন

বাংলাদেশৰ সংবিধানৰ তৃতীয় অনুচ্ছেদ অনুসৰি বাংলাদেশৰ জাতীয় ভাষা আৰু চৰকাৰী ভাষা বাংলা। ২ প্ৰায় ৯৯% বাংলাদেশীয়ে প্ৰথম ভাষা হিচাপে বাংলা ভাষা কয়। ৩ বাংলা ভাষা ৰূপায়ণ আইন, ১৯৮৭ চনত বৈদেশিক সম্পৰ্কৰ ক্ষেত্ৰৰ বাহিৰে সকলো চৰকাৰী কামত বাংলা ভাষা ব্যৱহাৰ কৰাটো বাধ্যতামূলক কৰা হৈছিল। ৪২০২২ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি দেশৰ ৯৯% জনসংখ্যাই প্ৰধানকৈ বাংলা ভাষা কয় আৰু ই জাতিটোৰ জাতীয় ভাষা হিচাপেও কাম কৰে। উত্তৰ আৰু দক্ষিণ-পূব বাংলাদেশৰ খিলঞ্জীয়া লোকসকলে বিভিন্ন ধৰণৰ থলুৱা ভাষা কয়। অধ্যাপক ছামীম ৰেজাৰ তথ্য অনুসৰি বাংলাদেশত ৪৪টা থলুৱা ভাষা আছে। ৫

বাংলাদেশৰ ভাষাসমূহ

Ethnologৰ ২১ সংখ্যক সংস্কৰণ (২০১৮) অনুসৰি বাংলাদেশত ৪১টা ভাষা কোৱা হয় আৰু সকলো ভাষা জীয়াই আছে। এইবোৰ তলৰ তালিকাত বিতংভাৱে উল্লেখ কৰা হৈছে।

ভাষাৰ নামবক্তাৰ সংখ্যাঅৱস্থানউপভাষাশ্ৰেণীবিভাজন
অসমীয়াভাৰত-ইউৰোপীয়, ভাৰত-ইৰাণী, ভাৰত-আৰ্য্য, পূব অঞ্চল, বাংলা-অসমীয়া
আৰাকানীয়২ লাখদক্ষিণ-পূৰ্ব বাংলাদেশ; পাৰ্বত্য চট্টগ্ৰামমাৰমা (পাহাৰী), ৰাখাইন (উপকূলীয়)চীনা-তিব্বতী, তিবতী-বৰ্মী, লোলো-বৰ্মী, বৰ্মী, দক্ষিণ বৰ্মী
আশো চীন১৪২২ (১৯৮১ জনগণনা)পাৰ্বত্য চট্টগ্ৰামচট্টগ্ৰাম, লেমিয়ো, মিনবু, সাইংবাউন, সান্দোৱে, থায়েতমিয়োচীনা-তিব্বতী, তিবতী-বৰ্মী, কুকি-চীন-নাগা, কুকি-চীন, দক্ষিণী, শো
উসুই৪ হাজাৰপাৰ্বত্য চট্টগ্ৰামইন্দো-ইউৰোপীয়, ইন্দো-ইৰানীয়, ইন্দো-আৰ্য, শ্ৰেণীকৰণ নাই
ৱাৰ১৬ হাজাৰউত্তৰ-পূৰ্ব বাংলাদেশত ভাৰতৰ সৈতে সীমান্ততঅষ্ট্ৰো-এচীয়, মন-খমেৰ, উত্তৰ মন-খমেৰ, খাচীয়
ওঁৰাও / কুৰুখ/ কোংকণী১৬৫,৬৮৩ৰাজশাহী বিভাগ, মৌলভীবাজাৰ, হবিগঞ্জ, ঝিনাইদহ, কুষ্টিয়া, মাগুৰাবৰাইল সাদৰি, নুৰপুৰ সাদৰি, উচাই সাদৰি, মকান টিলা সাদৰিইন্দো-ইউৰোপীয়, ইন্দো-ইৰানীয়, ইন্দো-আৰ্য, পূৰ্ব অঞ্চল, বিহাৰী
ককবৰক১ লাখজামাতিয়া, নোয়াতিয়া, ৰিয়াং, হালাম, দেববৰ্মচীনা-তিব্বতী, তিবতী-বৰ্মী, ঝিংপো-কোনিয়াক-বোডো, কোনিয়াক-বোডো-গাৰো, বড়ো-গাৰো, বড়ো
কুৰুখদ্ৰাবিড়, উত্তৰ
কোচবানাই, হাৰিগায়া, সাতপাৰিয়া, তিনতেকিয়া, ওয়ানাংচীনা-তিব্বতী, তিবতী-বৰ্মী, ঝিংপো-কোনিয়াক-বোডো, কোনিয়াক-বড়ো-গাৰো, বোডো-গাৰো, কোচ
খুমি চীন১১৮৮ (১৯৮১ জনগণনা)খিমি, য়িন্দি, খামি, ন্গালাচীনা-তিব্বতী, তিবতী-বৰ্মী, কুকি-চীন-নাগা, কুকি-চীন, দক্ষিণী, খুমি
খাচীমৌলভীবাজাৰ, সিলেট, হবিগঞ্জখাচী (চেৰাপুঞ্জী), লিঙন্গামঅষ্ট্ৰো-এচীয়, মন-খমেৰ, উত্তৰ মন-খমেৰ, খাসীয়
গাৰো১ লক্ষময়মনসিংহ, টাংগাইল, শ্ৰীপুৰ, জামালপুৰ, নেত্ৰকোণা, সিলেট, ঢাকাআবেং, আচিকচীনা-তিব্বতী, তিবতী-বৰ্মী, ঝিংপো-কোনিয়াক-বোডো, কোনিয়াক-বোডো-গাৰো, বোডো-গাৰো, গাৰো
চাক৫,৫০০আৰাকান নীল পাহাৰ, বান্দৰবান, ইত্যাদিনাই
চাকমা৩ লাখৰ অধিকপাৰ্বত্য চট্টগ্ৰাম, চট্টগ্ৰাম শহৰ৬টি উপভাষা আছেইন্দো-ইউৰোপীয়, ইন্দো-ইৰানীয়, ইন্দো-আৰ্য, পূৰ্ব অঞ্চল, বাংলা-অসমীয়া
চাটগাঁইয়া১ কোটি ৪০ লাখচট্টগ্ৰাম বিভাগ ও আৰাকান ৰাজ্যৰোহিঙ্গা, চাকমাইন্দো-ইউৰোপীয়, ইন্দো-ইৰানীয়, ইন্দো-আৰ্য, পূৰ্ব অঞ্চল, বাংলা-অসমীয়া
তঞ্চঙ্গ্যা১৭,৬৯৫পাৰ্বত্য চট্টগ্ৰামইন্দো-ইউৰোপীয়, ইন্দো-ইৰানীয়, ইন্দো-আৰ্য, পূৰ্ব অঞ্চল, বাংলা-অসমীয়া
তিপ্পেৰা১ লাখপাৰ্বত্য চট্টগ্ৰাম৩৬টি উপভাষাইন্দো-ইউৰোপীয়, ইন্দো-ইৰানীয়, ইন্দো-আৰ্য, শ্ৰেণীকৰণ নেই
দাৰলং৯ হাজাৰচীনা-তিব্বতী, তিবতী-বৰ্মী, কুকি-চীন-নাগা, কুকি-চীন, মধ্য
প্নাৰ৪ হাজাৰউত্তৰ-পূৰ্বে ভাৰতেৰ সাথে সীমান্তে; জাফলং, তামাবিল, জৈন্তাপুৰঅষ্ট্ৰো-এশীয়, মন-খমেৰ, উত্তৰ মন-খমেৰ, খাসীয়
পাংখু২২৭৮ (১৯৮১ জনগণনা)বান্দৰবান, ৰাঙামাটি, খাগড়াছড়িচীনা-তিব্বতী, তিবতী-বৰ্মী, কুকি-চীন-নাগা, কুকি-চিন, মধ্য
ফালাম চীনচোৰেই, জান্নিয়াতচীনা-তিব্বতী, তিবতী-বৰ্মী, কুকি-চীন-নাগা, কুকি-চীন, উত্তৰ
বৰ্মী৩ লাখমায়ানমাৰ সীমান্তেবোমাংচীনা-তিব্বতী, তিবতী-বৰ্মী, লোলো-বৰ্মী, বৰ্মী, দক্ষিণ বৰ্মী
বাংলা২৬ কোটিৰ বেশিকেন্দ্ৰীয়, পশ্চিমী (খাৰিয়া ঠাৰ, মাল পাহাড়িয়া, সাৰাকি), দক্ষিণ-পশ্চিমী বাংলা, উত্তৰ বাংলা (কোচ, শ্ৰীপুৰী), ৰাজবংশী, বাহে, পূৰ্ব বাংলা (পূৰ্ব কেন্দ্ৰীয়, সিলেটি), হাইজং, দক্ষিণ-পূৰ্বী বাংলা (চাকমা), গাণ্ডা, ভাঙ্গাইন্দো-ইউৰোপীয়, ইন্দো-ইৰানীয়, ইন্দো-আৰ্য, পূৰ্ব অঞ্চল, বাংলা-অসমীয়া
বাৱম চীন৫,৭৩৩ (১৯৮১ জনগণনা)পাৰ্বত্য চট্টগ্ৰামচীনা-তিব্বতী, তিবতী-বৰ্মী, কুকি-চীন-নাগা, কুকি-চীন, মধ্য
বিষ্ণুপ্ৰিয়া মণিপুৰী৪০ হাজাৰৰাজাৰ গাং, মাদই গাংইন্দো-ইউৰোপীয়, ইন্দো-ইৰানীয়, ইন্দো-আৰ্য, পূৰ্ব অঞ্চল, বাংলা-অসমীয়া
ভাৰতীয় প্ৰতীকী ভাষাবধিৰসকলৰ প্ৰতীকী ভাষা
মুণ্ডাৰীহাসাদা, লাতাৰ, নাগুৰি, কেৰাঅষ্ট্ৰো-এচীয়, মুণ্ডা, উত্তৰ মুণ্ডা, খেৰওয়াৰি, মুণ্ডাৰী
ম্ৰু/ম্ৰো৮০ হাজাৰপাৰ্বত্য চট্টগ্ৰামেৰ ২০০টি গ্ৰামেচীনা-তিব্বতী, তিবতী-বৰ্মী, ম্ৰু
মিজো১ হাজাৰমিজো পাহাড়, চট্টগ্ৰাম, সিলেটৰালতে, দুলিয়েন, নগেলতে, মিজো, লেচীনা-তিব্বতী, তিবতী-বৰ্মী, কুকি-চিন-নাগা, কুকি-চিন, মধ্য
মেগাম৬,৮৭২উত্তৰ-পূৰ্ব বাংলাদেশচীনা-তিব্বতী, তিবতী-বৰ্মী, ঝিংপো-কোনিয়াক-বোডো, কোনিয়াক-বোডো-গাৰো, বোডো-গাৰো, গাৰো
মৈতৈ১৫ হাজাৰসিলেটচীনা-তিব্বতী, তিবতী-বৰ্মী, মৈতৈ
ৰংপুৰী১.৫ কোটিবাহেইন্দো-ইউৰোপীয়, ইন্দো-ইৰানীয়, ইন্দো-আৰ্য, পূৰ্ব অঞ্চল, বাংলা-অসমীয়া
শেন্দু১ হাজাৰচীনা-তিব্বতী, তিবতী-বৰ্মী, কুকি-চিন-নাগা, কুকি-চিন, দক্ষিণী, শো
চাঁওতালি১.৫ লাখকাৰমালি, কমৰি-সাঁওতালি, লোহাৰি-সাঁওতালি, পাহাৰীয়া, মাহালি মাঁঝিঅষ্ট্ৰো-এচীয়, মুণ্ডা, উত্তৰ মুণ্ডা, খেৰৱাৰী, চাওঁতালী
ছিলেটী১ কোটিসিলেট বিভাগইন্দো-ইউৰোপীয়, ইন্দো-ইৰানীয়, ইন্দো-আৰ্য, পূৰ্ব অঞ্চল, বাংলা-অসমীয়া
হাকা চীন১২৬৪ক্লাংক্লাং, জোখুয়া, শোনশেচীনা-তিব্বতী, তিবতী-বৰ্মী, কুকি-চীন-নাগা, কুকি-চীন, মধ্য
হাজংইন্দো-ইউৰোপীয়, ইন্দো-ইৰানীয়, ইন্দো-আৰ্য, পূৰ্ব অঞ্চল, বাংলা-অসমীয়া
হোঅষ্ট্ৰো-এচীয়, মুণ্ডা, উত্তৰ মুণ্ডা, খেৰৱাৰী, মুণ্ডাৰী

তথ্যসূত্ৰ

  1. ↑ www.bbs.gov.bd › site › page Population-and-Housing-Census - বাংলাদেশ পৰিসংখ্যান ব্যুৰো
  2. ↑ The Constitution of the People's Republic of Bangladesh. Ministry of Law, Justice and Parliamentary Affairs
  3. ↑ Faquire. (December 2010). Language Situation in Bangladesh. The Dhaka University Studies. পৃ. 63–77
  4. ↑ Bangla Bhasha Procholon Ain, 1987. Ministry of Law, Justice and Parliamentary Affairs. Government of Bangladesh
  5. ↑ (2023-02-23). ULAB introduces Bangla and Literature Department. Dhaka Tribune

সম্পৰ্কিত শ্ৰেণী

ভাষাতালিকাসমূহবাংলাদেশৰ ভাষা

উৎস আৰু অনুজ্ঞাপত্ৰ

উৎস: অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া। এই প্ৰবন্ধটো অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ “বাংলাদেশৰ ভাষাসমূহ” প্ৰবন্ধৰ সংশোধন ৫৭১৯৬৬ (২৭ জানুৱাৰী ২০২৬)ৰ পৰা আনি অসমীয়া বিশ্বকোষৰ গাঁথনিলৈ ৰূপান্তৰ কৰা হৈছে। মূল লেখকসকলৰ তালিকা সম্পাদনা-ইতিহাসত উপলব্ধ। পাঠ্য CC BY-SA 4.0।