পাটানি

পাটানি কোচ ৰাজবংশী মহিলাসকলৰ এক প্ৰধান পৰম্পৰাগত পোচাক। ই হাততাঁতত বোৱা এখন দীঘল কাপোৰ, যাক মহিলাসকলে বুকুৰ ওপৰত মেৰিয়াই তললৈ ভৰি ঢাকিব পৰাকৈ পিন্ধে। অসম, উত্তৰ বংগ আৰু নেপালৰ কিছুমান অংশত পাটানি দৈনন্দিন জীৱন আৰু সামাজিক-ধাৰ্মিক অনুষ্ঠানত পৰম্পৰাগত সাজ হিচাপে ব্যৱহৃত হৈ আহিছে।^১

নামকৰণ

আঞ্চলিক ভিন্নতাৰ বাবে এই পোচাকক কিছুমান অঞ্চলত ফোটা নামেৰেও জনা যায়। অসম আৰু নেপালত ‘‘পাটানি’’ শব্দটো অধিক প্ৰচলিত, আনহাতে উত্তৰ বংগত ‘‘ফোটা’’ শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়।^২

গঠন আৰু মাপ

পাটানি সাধাৰণতে কপাহী বা পাটৰ সূতাৰ দ্বাৰা হাততাঁতত বোৱা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে এই কাপোৰ প্ৰায় ৫–৬ হাত দীঘল আৰু ২–৩ হাত বহল হয়। ই সেলাই নকৰা এখন খোলা কাপোৰ আৰু পিন্ধাৰ সময়ত শৰীৰৰ গঢ় অনুসৰি মেৰিয়াই লোৱা হয়।^৩

পিন্ধাৰ পদ্ধতি

পাটানি সাধাৰণতে বুকুৰ ওপৰৰ অংশত মেৰিয়াই তললৈ নামি ভৰি ঢাকিব পৰাকৈ পিন্ধা হয়। বুকুৰ ওপৰৰ অংশ অধিক শালীনভাৱে ঢাকিবলৈ কেতিয়াবা আগৰণ নামৰ সৰু কাপোৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। এই পিন্ধাৰ ধৰণে শালীনতা আৰু সৌন্দৰ্য দুয়োটাই প্ৰকাশ কৰে।^১

নক্সা আৰু ধৰণভেদ

পাটানীত বিভিন্ন ধৰণৰ নক্সা আৰু অলংকৰণ দেখা যায়। সাধাৰণতে জ্যামিতিক আকাৰ, শস্য-প্ৰেৰিত নক্সা আৰু ৰেখামূলক অলংকৰণ ব্যৱহৃত হয়। লোকসংস্কৃতি আৰু গৱেষণামূলক উৎস অনুসৰি পাটানীৰ বহুতো ধৰণ আছে, যেনে— শস্যফুলি, ঘুনি, ঢালা, ঢালাকুৰা, মালদৈ, তৰৈফুলি, চিকণপাৰি, ডোৰাডুৰি, ছটাপাৰি, সূৰ্যপাৰি আদি।^৩

পঞ্চৰঙী পাটানি

বিবাহ অনুষ্ঠানত কোচ-ৰাজবংশী সমাজত ন-কইনাই পঞ্চৰঙী পাটানি পিন্ধাৰ প্ৰথা আছিল। এই পাটানিত মাটীয়া, ৰঙা, নীলা, ধোৱা আৰু আকাশী আদি একাধিক ৰঙৰ সংমিশ্ৰণ থাকে। সমাজত এই ৰঙসমূহক শুভতা, সমৃদ্ধি আৰু দাম্পত্য সুখৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়।^১

সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব

পাটানি কেৱল এখন পোচাক নহয়; ই কোচ-ৰাজবংশী সমাজৰ সাংস্কৃতিক পৰিচয়ৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ। কৃষিভিত্তিক জীৱনশৈলী, সৰলতা আৰু পৰিশ্ৰমী সমাজচিন্তা পাটানীৰ মাজেৰে প্ৰতিফলিত হয়। উৎসৱ, বিবাহ আৰু ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠানত পাটানি পিন্ধাৰ পৰম্পৰা আজিও বজাই ৰখা হৈছে।^২

আধুনিক পৰিপ্ৰেক্ষিত

আধুনিক সময়ত দৈনন্দিন ব্যৱহাৰত পাটানীৰ ব্যৱহাৰ কিছু পৰিমাণে হ্ৰাস পাইছে। তথাপিও সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠানত পাটানি আজিও পৰম্পৰাগত সাজ হিচাপে গুৰুত্বপূৰ্ণ। কিছুমান ক্ষেত্ৰত আধুনিক ব্লাউজ বা অলংকাৰৰ সৈতে পাটানি পিন্ধা দেখা যায়, যদিও মূল পিন্ধাৰ ধৰণ আৰু ঐতিহ্য সংৰক্ষিত হৈ আছে।^৩