মগহী ভাষা

মগহী (Kthi) বা মগধী (Kthi) এটি পূৰ্বী ভাৰতীয়-আৰ্য ভাষা যি ভাৰতৰ বিহাৰ, ঝাৰখণ্ড আৰু পশ্চিমবংগত ব্যৱহাৰ কৰা হয়।^১২ নেপালৰ তেৰাঈ অঞ্চলতো মহগী কোৱা হয়।^৩ অসমীয়া, বাঙালী আৰু ওড়িয়াৰ দৰে অন্য পূৰ্বী ভাৰতীয়-আৰ্য ভাষাসমূহৰ দৰেই, এই ভাষাৰ জনকো মাগধী প্ৰাকৃত, যাৰ নামৰ পৰাই এই ভাষাৰ নামো আহিছে।^৪

মগহী ভাষাৰ বিস্তৃত আৰু পুৰণি লোকগাথা আৰু সাধুকথাৰ পৰম্পৰা আছে। এই ভাষা বিহাৰৰ ৯খন জিলা (গয়া, পটনা, জেহানাবাদ, ঔৰংগাবাদ, নলন্দা, শ্বেইখপুৰা, নৱডা, লখীশৰাই আৰু অৰৱল), ঝাৰখণ্ডৰ ৮খন জিলা (হাজাৰিবাঘ, পলমু, ছত্ৰ, কোদৰমা, জমতাৰা, বোকাৰো, ধনবাদ আৰু গিৰিদিহ) আৰু পশ্চিমবংগৰ মালদা জিলাত ঘাইকৈ কোৱা হয়।^৫ এই ভাষা ভাষী লোকৰ সংখ্যা প্ৰায় ২০৭০০০০০, খোৰ্থা উপভাষা কোৱা ৮০ লাখ লোকক অন্তৰ্ভুক্ত কৰি।

মগহী মাগধী প্ৰাকৃতৰ পৰা অহা, যি প্ৰাচীন মগধ মহাজনপদত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই ৰাজ্য আছিল পূৰ্বী ভাৰতত গংগা নদীৰ দক্ষিণে আৰু সোণ নদীৰ পূব দিশে।

১ কোটি ২৬ লাখ মগহী ভাষী লোক থকা স্বত্ত্বেও এই ভাষাক ভাৰতৰ সংবিধানৰ অষ্ট অনুসূচীত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হোৱা নাই। বিহাৰত, হিন্দীহে আনুষ্ঠানিক আৰু শৈক্ষিক ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰা হয়, মগহী নহয়।^৬ ১৯৬১ চনৰ পৰা ভাৰতৰ জনগণনাত মগহীক হিন্দীৰ উপভাষা হিচাপে অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈ আহিছে।^৭

ইতিহাস

মগহী ভাষাৰ উৎস মাগধী প্ৰাকৃত, যি অসমীয়া, বাঙালী আৰু ওড়িয়াৰ দৰে অন্য পূৰ্বী ভাৰতীয়-আৰ্য ভাষাৰো উৎস। বৰ্তমানৰ বিহাৰ ৰাজ্যত প্ৰাচীন মগধ ৰাজ্য আছিল, য'ত মাগধী প্ৰাকৃত কোৱা হৈছিল। মাগধী শব্দৰ পৰাই মগহী শব্দও আহিছে, আৰু বহুতো শিক্ষিত মগহী ভাষী লোকে মগধী নামহে পচন্দ কৰে।^৮

প্ৰায় দ্বাদশ শতিকাত অপভ্ৰংশই নিজৰ শেষ ৰূপ পাইছিল। প্ৰায়বোৰ আধুনিক ভাৰতীয়-আৰ্য ভাষাই তাৰ পাছতেই স্বকীয় ৰূপ লাভ কৰিছিল। মগহীৰ স্বকীয় ৰূপ সৰহপ আৰু কৌহপৰ দোহাকোষত দেখা যায়।

মগধ প্ৰশাসনৰ ৰূপান্তৰৰ কালত মগধী ভাষাৰ ক্ষতি হৈছিল।^৯ পৰম্পৰাগতভাৱে ভ্ৰাম্যমান গাঁথা গায়কে দীঘল কাব্য পাঠ কৰি ফুৰিছিল। তেওঁলোকৰ সৈতেও মগহধী শব্দ জড়িত হৈ পৰিল। মগধী লিখিবলৈ দেৱনাগৰী, অসমীয়া-বাঙালী আৰু ওড়িয়া লিপিৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয় পূৰ্বতে কৈথী লিপিও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। মগহীত থকা উচ্চাৰণ মৈথিলীতকৈ ঠেক।^১০ ঐতিহাসিকভাৱে মগহী ভাষাত কোনো বিখ্যাত লিখিত সাহিত্য পোৱা নাযায়, কেৱল কিছু মৌখিক লোকগীতহে পোৱা যায়।

প্ৰথমে উৰ্দু আৰু তাৰ পাছত ১৮৮১ চনৰ পৰা হিন্দী সেই প্ৰান্তৰ আনুষ্ঠানিক ভাষা হৈ পৰিল। ভাৰতৰ স্বাধীনতাৰ পাছত ১৯৫০ চনত হিন্দী ভাষাক বিহাৰৰ একমাত্ৰ আনুষ্ঠানিক ভাষাৰ স্থান দিয়া হ'ল, আৰু মগহীৰ দৰে বিহাৰৰ নিজৰ ভাষাসমূহক আওকাণ কৰা হ'ল।^১১

মগহী ভাষী লোক

মগহীৰ কেইবাটাও উপভাষা আছে। ই প্ৰাচীন মগধ ৰাজ্যৰ কেন্দ্ৰীয় অঞ্চলকেইটাত ঘাইকৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়: পটনা, নলন্দা, গয়া, জেহানাবাদ, অৰৱল, ঔৰংগাবাদ, লখীশৰাই শ্বেইখপুৰা আৰু নৱডা। এই অঞ্চলৰ উত্তৰ দিশে মৈথিলী কোৱা হয় আৰু পশ্চিমে ভোজপুৰী। উত্তৰ-পূব দিশে অংগিকা ভাষা ঘাইকৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। খোৰ্থা উপভাষা ঝাৰখণ্ডৰ ছোটা নাগপুৰ অঞ্চলৰ বোকাৰো, ছত্ৰ, ধনবাদ, গিৰিদিহ, হাজাৰিবাঘ, কোদৰমা আৰু ৰামগঢ়ত কোৱা হয়।^১২ পশ্চিম বংগৰ মালদা জিলাতো মগহী ভাষা কোৱা হয়।^১৩১৪ ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি, প্ৰায় ২০.৭ নিযুত মগহী ভাষী আছিল।

অধিক পঢ়া

• Munishwar Jha - "Magadhi And Its Formation," Calcutta Sanskrit College Research Series, 1967, 256 pp
• Saryu Prasad - "A Descriptive Study of Magahi Phonology", PhD thesis submitted to Patna University.
• A.C. Sinha (1966) - "Phonology and Morphology of a Magahi Dialect", PhD awarded by the University of Poona.(now Pune)
• G.A. Grierson Essays on Bihari Declension and Conjugation, Journal of the Asiatic Society of Bengal, vol. iii, pp. 119–159
• Hoernle, A.F. Rudolf & Grierson, G.A. A Comparative Dictionary of the Bihari Language
• Prasad, Swarnlata (1959) Juncture and Aitch in Magahi, Indian Linguistics, Turner Jubilee Volume, 1959 pp. 118–124.
• Sweta Sinha (2014) - "The Prosody of Stress and Rhythm in Magahi", PhD thesis submitted to Jawaharlal Nehru University, New Delhi.
• Sweta Sinha (2018)- "Magahi Prosody", Bahri Publications: New Delhi. .

বাহ্যিক সংযোগ

• মাগা - এক ঐতিহাসিক ভাষা
• জৈন লিপি
• গ্ৰীৰ্ছন, জি. এ.
• মহাগি ফ'ন'লজি: চাৰু প্ৰসাদৰ দ্বাৰা এক বিৱৰণী অধ্যয়ন