অসমীয়া বিশ্বকোষঅসম আৰু অসমীয়া ভাষাৰ জ্ঞানকোষ
অৱদান
ভাষা আৰু সাহিত্য

বিলুপ্ত ভাষা

বিলুপ্ত ভাষা মানে কোনো ভাষাৰ প্ৰথম ভাষা বা দ্বিতীয় ভাষা কোৱা কোনো জীৱিত বংশধৰ নথকা এক ভাষা। ইয়াৰ বিপৰীতে মৃত ভাষা মানে এনে এটা ভাষা, যিটো ভাষাত বৰ্তমান প্ৰথম ভাষা কোৱা লোক নাই, কিন্তু দ্বিতীয় ভাষা কোৱা লোক আছে, যেনে লেটিন বা সংস্কৃত ভাষা।

অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ অৱদানকাৰীসকল হালনাগাদ: ৩০ ছেপ্তেম্বৰ ২০২৬ ১,০৯২ শব্দ · ৬ মিনিট সংগৃহীত ৬৮
সংশোধনৰ পৰামৰ্শ

বিলুপ্ত ভাষা মানে কোনো ভাষাৰ প্ৰথম ভাষা বা দ্বিতীয় ভাষা কোৱা কোনো জীৱিত বংশধৰ নথকা এক ভাষা।১২ ইয়াৰ বিপৰীতে মৃত ভাষা মানে এনে এটা ভাষা, যিটো ভাষাত বৰ্তমান প্ৰথম ভাষা কোৱা লোক নাই, কিন্তু দ্বিতীয় ভাষা কোৱা লোক আছে, যেনে লেটিন৩ বা সংস্কৃত ভাষা। নিদ্ৰিত ভাষা এটা মৃতপ্ৰায় ভাষা, যিয়ে এতিয়াও এটা জনগোষ্ঠীৰ বাবে জাতিগত পৰিচয়ৰ প্ৰতীক হিচাপে কাম কৰি আছে; এই ভাষাসমূহ প্ৰায়ে পুনৰুজ্জীৱিতকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া চলি থাকে।৪ যিবোৰ ভাষাত প্ৰথম ভাষা কোৱা লোক থাকে, সেইবোৰ ভাষাক মৃত ভাষাৰ সৈতে তুলনা কৰি আধুনিক বা জীৱন্ত ভাষা বুলি কোৱা হয়; বিশেষকৈ শৈক্ষিক প্ৰেক্ষাপটত।

আধুনিক যুগত সাংস্কৃতিক সমীভৱন প্ৰক্ৰিয়াৰ ফলত ভাষাসমূহ সাধাৰণতে বিলুপ্ত হৈ পৰিছে, যাৰ ফলত ভাষাৰ পৰিৱৰ্তন হৈছে, আৰু ক্ৰমান্বয়ে বিদেশী ভাষাৰ সপক্ষে একোটা থলুৱা ভাষা পৰিত্যাগ কৰা হৈছে, মূলতঃ ইউৰোপীয় দেশসমূহৰ।৫৬৭

২০০০ চনৰ দশকলৈকে বিশ্বজুৰি মুঠ প্ৰায় ৭,০০০টা স্থানীয় ভাষাৰ অস্তিত্ব আছিল। ইয়াৰে অধিকাংশই বিলুপ্তিৰ আশংকাত থকা সৰু সৰু ভাষা; ২০০৪ চনত প্ৰকাশিত এটা অনুমান অনুসৰি বৰ্তমান কথিত ভাষাৰ প্ৰায় ৯০% ভাষা ২০৫০ চনৰ ভিতৰত বিলুপ্ত হৈ যাব।৮

ভাষাৰ মৃত্যু

language=en}}</ref> য়ুচি ভাষা কোৱা শেষৰ বৃদ্ধা দুগৰাকী, ওকলাহোমাৰ চাপুলপাৰ পিকেট চেপেলৰ পিছফালে থকা কবৰস্থানত থকা আইতাকৰ কবৰলৈ যোৱা অৱস্থাত। তেওঁলোকৰ মতে, তেওঁলোকৰ আইতাকে য়ুচি তেওঁলোকৰ মাতৃভাষা হওক বুলি জোৰ দিছিল।
language=en}}</ref> য়ুচি ভাষা কোৱা শেষৰ বৃদ্ধা দুগৰাকী, ওকলাহোমাৰ চাপুলপাৰ পিকেট চেপেলৰ পিছফালে থকা কবৰস্থানত থকা আইতাকৰ কবৰলৈ যোৱা অৱস্থাত। তেওঁলোকৰ মতে, তেওঁলোকৰ আইতাকে য়ুচি তেওঁলোকৰ মাতৃভাষা হওক বুলি জোৰ দিছিল।ছবি: Neddy1234 · CC BY-SA 3.0

সাধাৰণতে কোনো ভাষা কথিত ভাষাৰ পৰা বিলুপ্ত ভাষালৈ পৰিৱৰ্তন ঘটে যেতিয়া এটা ভাষাৰ ঠাই প্ৰত্যক্ষভাৱে আন ভাষাৰ দ্বাৰা অধিকৃত হয় আৰু ভাষা মৃত্যু হয়। উদাহৰণস্বৰূপে, ইউৰোপীয় আমেৰিকাত ঔপনিৱেশিকৰণৰ ফলত আমেৰিকাৰ বহুতো থলুৱা ভাষাৰ ঠাইত ডাচ্চ, ইংৰাজী, ফৰাচী, পৰ্তুগীজ বা স্পেনিছ ভাষা ব্যৱহাৰ কৰা হয়।৯

বিলুপ্ত ভাষাৰ বিপৰীতে, যাৰ আৰু কোনো বক্তা নাই বা কোনো লিখিত ব্যৱহাৰ নাই, এটা ঐতিহাসিক ভাষা স্থানীয়ভাৱে কোৱা বন্ধ হোৱাৰ বহুদিনৰ পিছতো সাহিত্যিক বা লিটাৰ্জিকেল ভাষা হিচাপে ব্যৱহাৰ হৈ থাকিব পাৰে। এনে ভাষাক কেতিয়াবা "মৃত ভাষা" বুলিও কোৱা হয়, কিন্তু অধিক সাধাৰণভাৱে এনে ভাষাক ধ্ৰুপদী ভাষা বুলিও কোৱা হয়। এনে ভাষাৰ আটাইতকৈ বিশিষ্ট উদাহৰণ হ’ল পাশ্চাত্যৰ লেটিন, আৰু ভাষা এটাৰ ঐতিহাসিক পৰ্যায়ক লিটাৰ্জিকেল ভাষা হিচাপে ধৰি ৰখাৰ সৰ্বজনীন প্ৰৱণতাৰ বাবে সমগ্ৰ বিশ্ব ইতিহাসত তুলনামূলক ক্ষেত্ৰ পোৱা যায়।

প্ৰাকৃতিক ভাষা আহৰণ আৰু বিৱৰ্তনৰ ওপৰত লিখিত প্ৰতিনিধিত্বক অগ্ৰাধিকাৰ দিয়া দৃষ্টিভংগীৰে, জীৱিত বংশধৰ থকা ঐতিহাসিক ভাষা যিবোৰৰ ভাষাৰ উল্লেখযোগ্য পৰিৱৰ্তন হৈছে, সেইবোৰক "বিলুপ্ত" বুলি গণ্য কৰিব পাৰি, বিশেষকৈ এনে ক্ষেত্ৰত য'ত তেওঁলোকে সমসাময়িক ইংৰাজী আৰু জাৰ্মানৰ তুলনাত পুৰণি ইংৰাজী বা পুৰণি উচ্চ জাৰ্মান ভাষাৰ ক্ষেত্ৰত হোৱাৰ দৰে সাহিত্য বা সাহিত্যিক ইতিহাসৰ সংকলন এৰি যোৱা নাছিল, যি ব্যাপক ব্যৱহৃত হৈয়েই আছিল।১০

পুৰণি ইংৰাজী আৰু পুৰণি উচ্চ জাৰ্মান ভাষাক বিলুপ্ত বা লেটিন মৃত বুলি চিহ্নিত কৰিলে কিছু পৰিমাণে ভুল বুজাবুজিৰ সৃষ্টি হ'ব পাৰে। ভাষা হিচাপে বা যিমানবোৰ ভাষা হিচাপে তেওঁলোকৰ বিৱৰ্তনক আওকাণ কৰি। এই কথাটো আপাত বিৰোধত প্ৰকাশ পাইছে "লেটিন এটা মৃত ভাষা, কিন্তু লেটিন কেতিয়াও মৰি যোৱা নাছিল।" উদাহৰণস্বৰূপে ইট্ৰুস্কানৰ দৰে ভাষা এটাক বিলুপ্ত আৰু মৃত দুয়োটা বুলি ক’ব পাৰি: শিলালিপিবোৰ অতি জ্ঞানী পণ্ডিতসকলেও ভুলকৈ বুজি পায়; আৰু বহু আগতেই ভাষাটোৰ কোনো ৰূপত ব্যৱহাৰ বন্ধ হৈ যায়, যাৰ বহু শতিকা ধৰি থলুৱা বা বাহিৰা কোনো বক্তা নাই। ইয়াৰ বিপৰীতে পুৰণি ইংৰাজী, পুৰণি উচ্চ জাৰ্মান আৰু লেটিন ভাষাৰ জীৱন্ত ভাষা হিচাপে বিকশিত হোৱা কেতিয়াও বন্ধ নহ’ল, সেয়েহে ইট্ৰুস্কানৰ দৰে বিলুপ্ত নহ’ল। সময়ৰ লগে লগে লেটিন ভাষাৰ ধ্বনিবিজ্ঞান, ৰূপবিজ্ঞান, বাক্য গঠন আৰু অভিধানৰ সাধাৰণ আৰু বিচ্ছিন্ন দুয়োটা পৰিৱৰ্তন ঘটিছিল আৰু আজিও লাখ লাখ মানুহৰ মাতৃভাষা হিচাপে চলি আছে, যাৰ নাম সলনি কৰি বিভিন্ন ৰোমান ভাষা আৰু উপভাষা হিচাপে সলনি কৰা হৈছে। একেদৰে পুৰণি ইংৰাজী আৰু পুৰণি উচ্চ জাৰ্মান ভাষাৰ কেতিয়াও মৃত্যু হোৱা নাছিল, বৰঞ্চ আধুনিক ইংৰাজী আৰু জাৰ্মান ভাষাৰ বিভিন্ন ৰূপলৈ বিকশিত হৈছিল, লগতে এতিয়াও কথিত আন আন আনুষংগিক ভাষালৈও বিকশিত হৈছিল। লিখিত ভাষাৰ ক্ষেত্ৰত ইট্ৰুস্কান পঢ়া বা লিখাৰ দক্ষতা অস্তিত্বহীন, কিন্তু প্ৰশিক্ষিত মানুহে পুৰণি ইংৰাজী, পুৰণি হাই জাৰ্মান আৰু লেটিন বুজিব আৰু লিখিব পাৰে। লেটিন ভাষা জাৰ্মাণিক সমকক্ষৰ পৰা পৃথক কাৰণ ইয়াৰ প্ৰাচীন ৰূপৰ আনুমানিকতা এতিয়াও কিছু পৰিমাণে লিটাৰ্জিকভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। এই শেষৰ পৰ্যবেক্ষণটোৱে দেখুৱাইছে যে লেটিন, পুৰণি ইংৰাজী বা পুৰণি উচ্চ জাৰ্মানক মৃত বা বিলুপ্ত বুলি সঠিকভাৱে বৰ্ণনা কৰিবলৈ হ’লে প্ৰশ্ন কৰা ভাষাটোক ইতিহাসৰ এটা বিশেষ অৱস্থাত সময়ৰ লগে লগে নিথৰ হৈ থকা বুলি ধাৰণা কৰিব লাগিব। ইংৰাজী আৰু জাৰ্মান ভাষাক পুৰণি বুলি সময়ে সময়ে নিৰ্ধাৰণ কৰি এই কাম সম্পন্ন কৰা হয়; লেটিন ভাষাৰ বাবে এটা উপযুক্ত স্পষ্টীকৰণ বিশেষণ হৈছে ধ্ৰুপদী, যিয়ে সাধাৰণতে উচ্চ বা আনুষ্ঠানিক পঞ্জীয়নৰ নামো অন্তৰ্ভুক্ত কৰে।১১

বৰ্তমানৰ লিবিয়াৰ লেপটিছ মেগনাৰ থিয়েটাৰত থকা দ্বিভাষিক লেটিন–পুনিক শিলালিপি
বৰ্তমানৰ লিবিয়াৰ লেপটিছ মেগনাৰ থিয়েটাৰত থকা দ্বিভাষিক লেটিন–পুনিক শিলালিপিছবি: Papageizichta · CC BY-SA 3.0

সৰু সৰু ভাষাবোৰ বেছিভাগেই বিপন্ন হৈছে অৰ্থনৈতিক আৰু সাংস্কৃতিক বিশ্বায়ন, সাংস্কৃতিক সমীভৱন আৰু উন্নয়নৰ বাবে। ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আঞ্চলিক পৰ্যায়ত অৰ্থনৈতিক সংহতি বৃদ্ধিৰ লগে লগে মানুহে বিশ্ব বাণিজ্যৰ প্ৰধান ভাষাসমূহ: ইংৰাজী, মেণ্ডেৰিন চীনা, স্পেনিছ আৰু ফৰাচী ভাষাত যোগাযোগ আৰু ব্যৱসায় চলাবলৈ সহজ পায়।১২

সংস্পৰ্শ-প্ৰৰোচিত ভাষা পৰিৱৰ্তনৰ ওপৰত তেওঁলোকৰ অধ্যয়নত, আমেৰিকাৰ ভাষাবিদ চাৰা গ্ৰে থমাছন আৰু টেৰেন্স কফমেনে (১৯৯১) কয় যে, সাংস্কৃতিক চাপৰ পৰিস্থিতিত (য'ত জনসংখ্যাই এটা প্ৰধান ভাষা ক'বলৈ বাধ্য হয়), তিনিটা ভাষিক ফলাফল হ'ব পাৰে: প্ৰথমতে – আৰু সাধাৰণতে – এটা অধীনস্থ জনসংখ্যা হঠাতে প্ৰধান ভাষালৈ স্থানান্তৰিত হ'ব পাৰে; যাৰ ফলত থলুৱা ভাষাটো হঠাতে ভাষিক মৃত্যুৰ সন্মুখীন হ'ব পাৰে। দ্বিতীয়তে, ভাষাৰ মৃত্যুৰ অধিক ক্ৰমান্বয়ে প্ৰক্ৰিয়াটো কেইবাটাও প্ৰজন্মৰ ভিতৰত হ’ব পাৰে। তৃতীয় আৰু আটাইতকৈ বিৰল ফলাফল হ’ল, হেঁচাত পৰা গোটটোৱে নিজৰ মাতৃভাষা যিমান পাৰি সিমান বজাই ৰখা, প্ৰধান ভাষাৰ ব্যাকৰণৰ উপাদানসমূহ ধাৰলৈ লৈ (মূল ভাষাৰ ব্যাকৰণৰ সকলো বা কিছু অংশৰ ঠাইত)।১৩ এতিয়া নোহোৱা হৈ যোৱা ভাষা এটাই ইয়াৰ ঠাই লোৱা ভাষাটোত ছাবষ্ট্ৰেট হিচাপে যথেষ্ট লেখ-জোখ এৰি যাব পাৰে। কিন্তু এনে কিছুমান ক্ষেত্ৰও দেখা গৈছে য’ত উচ্চ প্ৰতিপত্তিৰ ভাষাই থলুৱা ভাষাটোক স্থানচ্যুত কৰা নাছিল যদিও তাৰ ওপৰত প্ৰভাৱ পেলাইছিল। উদাহৰণস্বৰূপে ফৰাচী ভাষাই চেলটিক ছাবষ্ট্ৰেট আৰু ফ্ৰেংকিছ চুপাৰষ্ট্ৰেট দুয়োটাৰে প্ৰমাণ দেখুৱাইছে।

শিক্ষা ব্যৱস্থাৰ দৰে প্ৰতিষ্ঠানৰ লগতে (সততে বিশ্বব্যাপী) ইণ্টাৰনেট, টেলিভিছন আৰু ছপা মাধ্যমৰ দৰে সংবাদ মাধ্যমে ভাষা হেৰুৱাৰ প্ৰক্ৰিয়াত উল্লেখযোগ্য ভূমিকা পালন কৰে।১২ উদাহৰণস্বৰূপে, যেতিয়া মানুহে নতুন দেশলৈ প্ৰব্ৰজন কৰে, তেতিয়া তেওঁলোকৰ সন্তানে দেশখনৰ বিদ্যালয়ত পঢ়ে আৰু বিদ্যালয়সমূহে তেওঁলোকক পিতৃ-মাতৃৰ মাতৃভাষাতকৈ দেশৰ সংখ্যাগৰিষ্ঠ ভাষাত পঢ়োৱাৰ সম্ভাৱনা থাকে।১৪১৫

ভাষাৰ মৃত্যু চৰকাৰী নীতিৰো স্পষ্ট লক্ষ্য হ’ব পাৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, আমেৰিকান ইণ্ডিয়ান বৰ্ডিং স্কুলৰ "ভাৰতীয়জনক হত্যা কৰক, মানুহক বচাওক" নীতি আৰু অন্যান্য ব্যৱস্থাৰ এটা অংশ আছিল আমেৰিকাৰ থলুৱা লোকসকলক প্ৰতিৰোধ, যি নিজৰ মাতৃভাষাক পৰৱৰ্তী প্ৰজন্মলৈ প্ৰেৰণ কৰা আৰু নিজৰ উৎপত্তিস্থল সংস্কৃতিৰ ভাষা কোৱা শিশুক শাস্তি দিয়া হয়।১৬১৭১৮ ফৰাচী ভাৰ্গনহা নীতিৰ লক্ষ্য আছিল সংখ্যালঘু ভাষাসমূহ নিৰ্মূল কৰা।১৯

ভাষাৰ পুনৰুত্থান

ভাষা পুনৰুত্থান হৈছে নতুন প্ৰজন্মৰ থলুৱা ভাষীসকলৰ দৈনন্দিন ব্যৱহাৰত বিলুপ্ত ভাষা এটাক পুনৰ প্ৰৱৰ্তনৰ প্ৰয়াস। আশাবাদী নব্যবাদ "সুপ্ত সুন্দৰ ভাষা" এনে আশা প্ৰকাশ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে,২০ যদিও পণ্ডিতসকলে সাধাৰণতে এনে ভাষাক নিদ্ৰিত ভাষা বুলি কয়।

কাৰ্যক্ষেত্ৰত এইটো বৃহৎ পৰিসৰত সফলতাৰে এবাৰহে সম্ভৱ হৈছে: হিব্ৰু ভাষাৰ পুনৰুজ্জীৱন। বেবিলন নিৰ্বাসনৰ পিছৰ পৰা হিব্ৰু ভাষাটো লিটাৰ্জিকেল ভাষা হিচাপে সহস্ৰাব্দ ধৰি জীয়াই আছিল, কিন্তু স্থানীয় ভাষা হিচাপে নহয়। হিব্ৰু ভাষাৰ পুনৰুজ্জীৱন বহুলাংশে সফল হৈছে অসাধাৰণভাৱে অনুকূল পৰিস্থিতিৰ বাবে, বিশেষকৈ এটা জাতিৰ ৰাষ্ট্ৰৰ সৃষ্টি (১৯৪৮ চনত আধুনিক ইজৰাইল) কৰাৰ পিছত, য'ত ই চৰকাৰী ভাষাত পৰিণত হয়, লগতে ভাষাটোৰ পুনৰুজ্জীৱনৰ প্ৰতি এলিয়েজাৰ বেন-য়েহুদাৰ হিব্ৰু ভাষাত অভাৱ থকা আধুনিক শব্দবোৰৰ বাবে নতুন শব্দ সৃষ্টি কৰাৰ ক্ষেত্ৰত চৰম আত্মোনিয়োগ।

লিটাৰ্জিকেল ভাষা হিচাপে কোনো মৰ্যাদা নথকা সৰু সৰু বিলুপ্ত ভাষাসমূহৰ বাবে পুনৰুজ্জীৱনৰ প্ৰচেষ্টা সাধাৰণতে অধিক সামান্য ফলাফল দিয়ে। কৰ্নিছ ভাষাৰ পুনৰুজ্জীৱন অন্ততঃ আংশিকভাৱে সফল বুলি প্ৰমাণিত হৈছে: এক শতিকাৰ প্ৰচেষ্টাৰ অন্তত ৩,৫০০ গৰাকী স্থানীয় ভাষী আছে বুলি দাবী কৰা হৈছে, যিটো ইউনেস্কোৰ বাবে ইয়াৰ শ্ৰেণীবিভাজন "বিলুপ্ত"ৰ পৰা "গুৰুতৰভাৱে বিপন্ন"লৈ সলনি কৰিবলৈ যথেষ্ট। লিভনিয়ান ভাষাৰ ব্যৱহাৰক প্ৰসাৰিত কৰিবলৈ লিভনিয়ান ভাষা পুনৰুজ্জীৱন আন্দোলনে কেইবাশ লোকক ইয়াৰ বিষয়ে কিছু জ্ঞান লাভ কৰিবলৈ প্ৰশিক্ষণ দিবলৈ সক্ষম হৈছে।২১

শেহতীয়াকৈ বিলুপ্ত হোৱা ভাষা

এইখন ২০১০ চনৰ পৰা বিলুপ্ত হোৱা বুলি ৰিপৰ্ট কৰা ভাষাসমূহৰ তালিকা:- <onlyinclude>

তাৰিখভাষাভাষা পৰিয়ালঅঞ্চলবক্তাৰ প্ৰকাৰটোকাসমূহ
২০২৪ চনৰ ভিতৰততাণ্ডিয়া ভাষাঅষ্ট্ৰনেছিয়ানপশ্চিম পাপুয়া (প্ৰদেশ), ইণ্ডোনেছিয়াবক্তাসকল ৱাণ্ডামেন লৈ স্থানান্তৰিত হয়।২২২৩
২০২৪ চনৰ ভিতৰতমাৱেছ ভাষাউত্তৰ-পশ্চিম পাপুয়ান?পশ্চিম পাপুয়া, ইণ্ডোনেছিয়া
২০২৪ চনৰ ভিতৰতলুহু ভাষাঅষ্ট্ৰনেছিয়ানমালুকু, ইণ্ডোনেছিয়া
২ মে' ২০২৩কলম্বিয়া-মোজেছসলিশনৱাশ্বিংটন (ৰাজ্য), আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰপ'লিন ষ্টেনছগাৰ২৪
৫ অক্টোবৰ ২০২২মেডনিজ আলেউটমিশ্ৰিত আলেউট–ৰাছিয়ানকমাণ্ডাৰ দ্বীপপুঞ্জ, ৰাছিয়াগেনাডি য়েকোভলেৱ ২৫
১৬ ফেব্ৰুৱাৰী ২০২২য়াহগানবিচ্ছিন্নমেগালানেছ, চিলিক্ৰিষ্টিনা কাল্ডেৰন২৬
২০২২ খ্ৰীষ্টাব্দমোঘোলমংগোলিকহেৰাট প্ৰদেশ
২০২২ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰতলাচৌডিচ্চভাৰত-ইউৰোপীয়শ্বপফ্লচ, বাভাৰিয়া২৭
২৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০২১উকচুমনি উপভাষা তুলে-কাৱেহ যোকুটছYokutsকেলিফৰ্ণিয়া, আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰমেৰী উইলকক্স২৮
২৭ আগষ্ট ২০২১ইউচিবিচ্ছিন্ন কৰকটেনেচি (পূৰ্বতে), অক্লাহোমা, আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰমেক্সিন ৱাইল্ডকেট বাৰ্নেট<ref name=":"j"">(13 April 2021). 'Race against time': Pandemic propels fight to save Native American languages. POLITICO</ref>
৭ মাৰ্চ ২০২১বেৰিং আলেউটএস্কিমো-এলেউটকামচাটকা ক্ৰাই, ৰাছিয়াভেৰা টিমোচেংকো২৯
২ ফেব্ৰুৱাৰী ২০২১জুমাটুপিয়ানৰণ্ডোনিয়া, ব্ৰাজিলঅৰুকা জুমা৩০
২ ডিচেম্বৰ ২০২০টুস্কাৰোৰাইৰোকুইনউত্তৰ কেৰ'লিনা, আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰকেনেথ পেটাৰচন৩১
৪ এপ্ৰিল ২০২০আকা-কৰিমহান আন্দামানীআন্দামান আৰু নিকোবৰ দ্বীপপুঞ্জ, ভাৰতলিচো ৩২
২৩ মাৰ্চ ২০১৯নগাণ্ডীগুনৱিনিগুয়ানউত্তৰ ভূখণ্ড, অষ্ট্ৰেলিয়াচি ডব্লিউ ডেনিয়েলছ৩৩৩৪
৪ জানুৱাৰী ২০১৯তেহুয়েলচেচোনানপেটাগোনিয়া, আৰ্জেন্টিনাডোৰা মানচাডো৩৫৩৬
৯ ডিচেম্বৰ ২০১৬মন্দনচিউয়ানউত্তৰ ডাকোটা, আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰএডউইন বেনছন৩৭
৩০ আগষ্ট ২০১৬উইচিটাকেডোয়ানঅক্লাহোমা, আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰড'ৰিছ মেকলেম'ৰ৩৮
২৯ জুলাই ২০১৬গুগু থাইপানপামা-ন্যুংগনকুইন্সলেণ্ড, অষ্ট্ৰেলিয়াটমি জৰ্জ৩৯
১১ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৬নু-চাহ-নুলথ ৰ নুচাটলাহত উপভাষাৱাকাশনব্ৰিটিছ কলম্বিয়া, কানাডাএলবান মাইকেল৪০
৪ জানুৱাৰী ২০১৬হুলছুটছিডসালিশানৱাশ্বিংটন, আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰএলেন উইলিয়ামছ৪১৪২
4 February 2014KlallamSalishanWashington, United StatesHazel Sampson৪৩৪৪
By 2014DemushboPanoanAmazon Basin, ব্ৰাজিল
By 2014SarghulamiIndo-EuropeanBadakhshan৪৫
5 June 2013LivonianUralicLatviaGrizelda Kristiņa৪৬Under a process of revival.৪৭
26 March 2013YurokAlgicCalifornia, United StatesArchie Thompson৪৮Under a process of revival.৪৯
By 2013SabümMon–KhmerPerak, Malaysia2013 extinction is based on ISO changing it from living to extinct in 2013
2 October 2012Cromarty dialect of ScotsIndo-EuropeanNorthern Scotland, United KingdomBobby Hogg৫০
11 July 2012Upper ChinookChinookanOregon, United StatesGladys Thompson৫১
10 March 2012HolikachukNa-DeneAlaska, United StatesWilson "Tiny" Deacon৫২
DhungalooPama-NyunganQueensland, AustraliaRoy Hatfield৫৩
NgasaNiloticTanzaniaMost speakers have shifted to Chaga
by 2012MardijkerPortuguese-based Creoleজাকাৰ্টা, IndonesiaOma Mimi Abrahams৫৪
10 April 2011ApiakáTupianMato Grosso, BrazilPedrinho Kamassuri৫৫
2011Lower ArrerntePama-NyunganNorthern Territory, AustraliaBrownie Doolan Perrurle৫৬
by 2011AnsermaChocoanAntioquia Department, Colombia
24 October 2010PazehAustronesianটাইৱানPan Jin-yu৫৭
20 August 2010Cochin Indo-Portuguese CreolePortuguese-based CreoleSouthern IndiaWilliam Rozario৫৭
26 January 2010Aka-BoAndamaneseআন্দামান আৰু নিকোবৰ দ্বীপপুঞ্জ, IndiaBoa Sr.৫৮</onlyinclude>
November 2009Aka-KoraAndamaneseআন্দামান আৰু নিকোবৰ দ্বীপপুঞ্জ, IndiaMs. Boro৫৯
22 February 2009Aka-JeruAndamaneseআন্দামান আৰু নিকোবৰ দ্বীপপুঞ্জ, IndiaNao Jr.৬০
2009NyawaygiPama-NyunganQueensland, AustraliaWillie Seaton৬১
by 2009MuruwariPama-NyunganQueensland and New South Wales, Australia৬২
by 2009AgavotaguerraArawakanব্ৰাজিল৬৩
by 2009ArikemTupianব্ৰাজিল৬৪
by 2009KaripúnaTupianব্ৰাজিল৬৫
by 2009Pataxó Hã-Ha-HãeMacro-Jêব্ৰাজিল৬৬
by 2009AribwatsaAustronesianPapua New Guinea৬৭
by 2009LelakAustronesianSarawak, মালয়েছিয়া
by 2009Papora-HoanyaAustronesianটাইৱান৬৮
by 2009WarluwaraPama-NyunganAustralia
30 July 2008TübatulabalUto-AztecanCalifornia, United StatesJames Andreas৬৯
after April 2008DuraSino-TibetanনেপালSoma Devi Dura৭০
24 February 2008Plains ApacheNa-DeneOklahoma, United StatesAlfred Chalepah Jr.
21 January 2008EyakNa-DeneAlaska, United StatesMarie Smith Jones৭১
Late 2000sRugaSino-Tibetanপূব গাৰো পাৰ্বত্য জিলাMost people who identify themselves as Ruga speak Garo.
after 2007 ADRusenuTrans–New Guinea?eastern পূৱ টিমুৰ৭২
2007Northeastern MaiduMaiduanCentral CaliforniaUnder process of revival
10 August 2007Gros VentreAlgicMontana, United StatesTheresa Lamebull৭৩৭৪
JavindoDutch-based creoleJava, ইণ্ডোনেছিয়া৭৫
by 2007HpunSino-Tibetanম্যানমাৰ৭৬
by 2007HotiAustronesianSeram, ইণ্ডোনেছিয়া
11 July 2006Wasco dialect of Upper ChinookChinookanOregon, United StatesMadeline Brunoe McInturff৭৭
2006ZireAustronesianNew Caledonia
2006Ludza dialect of EstonianUralicLatviaNikolājs Nikonovs৭৮
by 2006ZumayaAfroasiaticCameroon৭৯ Most speakers have shifted to Fula.
3 November 2005OsageSiouanOklahoma, United StatesLucille Roubedeaux৮০
2005Berbice Creole DutchDutch-based creoleGuyanaBertha Bell৮১
by 2005Barrow PointPama-NyunganQueensland, AustraliaUrwunjin Roger Hart৮২
by 2005KerekChukotko-KamchatkanChukotka৮৩
20 September 2004Nüshu scriptunclassifiedHunan, ChinaYang Huanyi৮৪৮৫
ca. 2004 (?)DuliNiger-CongoCameroon৮৬
29 December 2003Akkala SamiUralicKola Peninsula, RussiaMarja Sergina৮৭৮৮
22 November 2003WintuWintuanCalifornia, United StatesFlora Jones৮৯
14 September 2003Klamath-ModocIsolateOregon, United StatesNeva Eggsman৯০৯১
September 2003Garig IlgarPama-NyunganNorthern Territory, Australia৯২
by 2003AlngithPama-NyunganQueensland, Australia
by 2003ArebaPama-NyunganQueensland, Australia৯৩
by 2003AtampayaPama-NyunganQueensland, Australia৯৪
by 2003UmbindhamuPama-NyunganQueensland, Australia৯৫
by 2003MakolkolunclassifiedNew Britain, Papua New Guineapossible Papuan language
2003UmotínaMacro-JêMato Grosso, ব্ৰাজিল
4 November 2002SerranoUto-AztecanCalifornia, United StatesDorothy RamonA revitalization process is happening.
31 August 2002UnamiAlgicDelaware, United StatesEdward Thompson৯৬
23 May 2002GaagudjuIsolateNorthern Territory, AustraliaBig Bill Neidjie৯৭
by 2001AmanayéTupianব্ৰাজিল৯৮
ChiapanecOto-MangueanChiapas, মেক্সিকো
MapiaAustronesianMapia Atoll, Indonesia
CholónHibito–CholonHuallaga River Valley
LapachuArawakanApolobambaIt is possible there are still a few very old speakers.
PoyanawaPanoanAcre, ব্ৰাজিল12 speakers were reported in 1992.
By 2000Central PomoPomoan (Hokan?)Northern California
By 2000Maku language of AuariunclassifiedRoraima, ব্ৰাজিলSinfrônio Magalhães (Kuluta)
c. 2000Rennellese Sign LanguageunclassifiedSolomon IslandsKagobai৯৯
2000sShirianaArawakanব্ৰাজিল

তথ্যসূত্ৰ

  1. ↑ Lenore A. Grenoble, Lindsay J. Whaley, Saving Languages: An Introduction to Language Revitalization, Cambridge University Press (2006) p.18
  2. ↑ Foltz, Anouschka. (2015-12-10). How Languages Die. The New Republic
  3. ↑ Matthews, P. H. (2007-01-01). dead language. The Concise Oxford Dictionary of Linguistics. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-920272-0
  4. ↑ (15 February 2013). What is the difference between a dormant language and an extinct language?. www.ethnologue.com
  5. ↑ Byram, Michael; Hu, Adelheid. (2013-06-26). Routledge Encyclopedia of Language Teaching and Learning. Routledge. ISBN 978-1136235535
  6. ↑ Walt, Christa Van der. (2007-05-01). Living Through Languages: An African Tribute to René Dirven. AFRICAN SUN MeDIA. ISBN 9781920109707
  7. ↑ Hall, Christopher J.; Smith, Patrick H.; Wicaksono, Rachel. (2015-05-11). Mapping Applied Linguistics: A Guide for Students and Practitioners. Routledge. ISBN 978-1136836237
  8. ↑ (2004-02-26). Study by language researcher, David Graddol. NBC News Ian on Friday, January 16, 2009 61 comments. (2009-01-16). Research by Southwest University for Nationalities College of Liberal Arts. Chinasmack.com. Ethnologue records 7,358 living languages known,Ethnologue. Ethnologue but on 2015-05-20, Ethnologue reported only 7,102 known living languages; and on 2015-02-23, Ethnologue already reported only 7,097 known living languages
  9. ↑ How Colonialism Causes Language Endangerment. www.goethe.de
  10. ↑ Library: Liturgical Languages. www.catholicculture.org
  11. ↑ Sichel, Barb. (2019-11-12). Understanding Extinct Languages: When and Why They Die Off - ILS Translations
  12. ↑ Malone, Elizabeth. (July 28, 2008). Language and Linguistics: Endangered Language. National Science Foundation
  13. ↑ Thomason, Sarah Grey & Kaufman, Terrence. Language Contact, Creolization, and Genetic Linguistics, University of California Press (1991) p. 100
  14. ↑ Could social media save endangered languages?. www.humanities.ox.ac.uk
  15. ↑ Atifnigar, Hamza. (July–August 2021). Exploring the Causes of Language Death: A Review Paper. International Journal of Arts and Social Science
  16. ↑ (17 May 2022). The History of Native American Boarding Schools is Even More Complicated than a New Report Reveals
  17. ↑ Levitt, Zach; Parshina-Kottas, Yuliya; Romero, Simon. (30 August 2023). 'War Against the Children'. The New York Times
  18. ↑ Legacy of Trauma: The Impact of American Indian Boarding Schools…. PBS
  19. ↑ La Vergonha and the Future of Occitan Language | Performing Trobar
  20. ↑ See pp. 57 & 60 in Ghil'ad Zuckermann's A New Vision for "Israeli Hebrew": Theoretical and Practical Implications of Analysing Israel's Main Language as a Semi-Engineered Semito-European Hybrid Language, Journal of Modern Jewish Studies 5: 57–71 (2006). Dr Anna Goldsworthy on the Barngarla language reclamation, The Monthly, September 2014
  21. ↑ Ernštreits, Valts. (14 December 2011). Lībiešu valodas situācija. Livones.net
  22. ↑ Tandia. Ministry of Education and Culture
  23. ↑ (8 March 2024). 11 Indigenous Languages Declared Extinct: Education Ministry. Jakarta Globe
  24. ↑ Last Fluent Speaker of Nxamxcin Language Dies at 96. The Spokesman
  25. ↑ (2022-10-05). Last Native Speaker Of Aleut Language In Russia Dies. RadioFreeEurope
  26. ↑ S.A.P, El Mercurio. (2022-02-16). Fallece a los 93 años Cristina Calderón, la última hablante del idioma Yagán · Emol.com. Emol
  27. ↑ Eylon, Lili. (25 June 2022). The Judenrein town that spoke Hebrew. Times Of Israel
  28. ↑ Seelye, Katharine Q. (2021-10-06). Marie Wilcox, Who Saved Her Native Language From Extinction, Dies at 87. The New York Times
  29. ↑ (9 March 2021). Last Native Speaker Of Rare Dialect Dies In Russia. Radio Free Europe/Radio Liberty
  30. ↑ International, Survival. (2021-03-10). Aruká Juma, Last Man of His Tribe, Is Dead. NY Times
  31. ↑ Anderson, Dale. (11 December 2020). Chief Kenneth Patterson, 93, leader in the Tuscarora Nation. The Buffalo News
  32. ↑ International, Survival. (2020-06-01). The last speaker of the Sare language has died. Medium
  33. ↑ (27 October 2019). Preserving Indigenous languages. Monash Life. Monash University
  34. ↑ (24 April 2019). Cherry Wulumirr Daniels laid to rest. Yugul Mangi Development Aboriginal Corporation
  35. ↑ Daigneault, Anna. (6 November 2019). Museums of the mind: Why we should preserve endangered languages. Global Voices
  36. ↑ Domingo, Javier. (30 January 2019). La imborrable obra de Dora Manchado: ¿la última guardiana de la lengua tehuelche?. Infobae
  37. ↑ Joe Skurzewski. (10 December 2016). Edwin Benson, last known fluent speaker of Mandan, passes away at 85. KFYR-TV
  38. ↑ Daffron, Brian. (October 6, 2016). Doris McLemore, Last Fluent Wichita Speaker, Walks On. Indian Country Media Network
  39. ↑ (July 29, 2016). A "Legend", Indigenous Australian Leader, Knowledge Holder Tommy George Passes On. Snowchange Cooperative
  40. ↑ Jack Knox. (19 March 2016). Jack Knox — A silenced tongue: the last Nuchatlaht speaker dies. Times Colonist
  41. ↑ Lacitis, Erik. (2005-02-08). Last few Whulshootseed speakers spread the word. Seattle Times
  42. ↑ Sweet Dorman, Lois. (2005-06-21). Lost in translation: a connection to the sacred. Seattle Times
  43. ↑ Kaminsky, Jonathan. (7 February 2014). Last native speaker of Klallam language dies in Washington state. Reuters
  44. ↑ Last native Klallam speaker dies in Port Angeles. The Washington Post
  45. ↑ Kakar, Hasan Kawun. (2014). Government and Society in Afghanistan: The Reign of Amir 'Abd al-Rahman Khan. University of Texas Press. ISBN 9780292729001
  46. ↑ Charter, David. Death of a language: last ever speaker of Livonian passes away aged 103. The Times
  47. ↑ Ernštreits, Valts. (14 December 2011). Lībiešu valodas situācija. Livones.net
  48. ↑ Romney, Lee. (2013, February 6). Revival of nearly extinct Yurok language is a success story. The Los Angeles Times. Retrieved February 7, 2013
  49. ↑ (2013-02-06). Revival of nearly extinct Yurok language is a success story. Los Angeles Times
  50. ↑ Obituary: Robert (Bobby) Hogg, engineer and last speaker of the Cromarty dialect The Scotsman. 15 October 2012
  51. ↑ Foden-Vencil, Kristian. Last Fluent Speaker Of Oregon Tribal Language 'Kiksht' Dies. Oregon Public Broadcasting
  52. ↑ Alaska Native Language Loses Last Fluent Speaker - Indian Country Media Network. indiancountrymedianetwork.com
  53. ↑ (2012-01-23). ISO 639-3 Registration Authority Request for New Language Code Element in ISO 639-3. ISO 639-3
  54. ↑ Dimas, Dimas. PUNAHNYA BAHASA KREOL PORTUGIS. LIPI
  55. ↑ Falecimento - 12/10/2011. Projeto de Documentação de Línguas Indígenas
  56. ↑ Another language faces sunset in dead centre. The Australian | |
  57. ↑ An Indian language recently went extinct. Why were we not told about it?. write2kill.in - Select writings of Subir Ghosh
  58. ↑ (4 February 2010). Ancient Indian language dies out
  59. ↑ Andamanese tribes, languages die, The Hindu
  60. ↑ Great Andamanese, Mixed. Ethnologue
  61. ↑ Dixon, R.M.W. (2010-12-10). I Am a Linguist. BRILL. ISBN 978-9004192355
  62. ↑ Ethnologue report for language code: zmu
  63. ↑ Ethnologue report for language code: avo
  64. ↑ Ethnologue report for language code: ait
  65. ↑ Ethnologue report for language code: kgm
  66. ↑ Ethnologue report for language code: pth
  67. ↑ Ethnologue report for language code: laz
  68. ↑ Ethnologue report for language code: ppu. archive.ethnologue.com
  69. ↑ Tübatulabal. Ethnologue
  70. ↑ (January 15, 2008). The last of Nepal's Dura speakers. BBC News
  71. ↑ John McWhorter,"No Tears For Dead Tongues", Forbes,2/21/2008 @ 6:00PM
  72. ↑ Noorderlicht Nieuws: Raadselachtig Rusenu
  73. ↑ The Phraselator II. The American Magazine
  74. ↑ Mithun 336
  75. ↑ Javindo. Ethnologue
  76. ↑ Hpon. Ethnologue
  77. ↑ Holy road: Speaker of Wasco language dead at 91 - Indian Country Media Network. indiancountrymedianetwork.com
  78. ↑ Ludzī kīļ: The Lutsi Language. lutsimaa.lv
  79. ↑ Blench, Roger; Dendo, Mallam. (14 November 2006). The Afro-Asiatic Languages
  80. ↑ Language Log
  81. ↑ "Berbice Dutch officially extinct" . Radio Netherlands Worldwide. February 25, 2010. Retrieved February 22, 2015
  82. ↑ Ethnologue report for language code: bpt
  83. ↑ Fortescue, Michael. (22 December 2011). Comparative Chukotko-Kamchatkan Dictionary. পৃ. 1
  84. ↑ (2004-09-26). Language dies with woman. Observer.guardian.co.uk
  85. ↑ Jon Watts. (2005-09-22). Jon Watts, The forbidden tongue, The Guardian 23 September 2005. Guardian
  86. ↑ List of Adamawa languages - Roger Blench. www.rogerblench.info
  87. ↑ Juicing and Blending Advice, Reviews, Guides and Recipes
  88. ↑ Rantala, Leif, Aleftina Sergina 2009. Áhkkila sápmelaččat. Oanehis muitalus sámejoavkku birra, man maŋimuš sámegielalaš olmmoš jámii 29.12.2003. Roavvenjárga
  89. ↑ Golla, Victor. (2011). California Indian Languages. University of California Press. ISBN 978-0-520-26667-4
  90. ↑ Juillerat, Lee. (16 September 2003). Tribal elder who helped preserve language dies. Herald and News
  91. ↑ Haynes, Erin F. Obstacles facing tribal language programs in Warm Springs, Klamath, and Grand Ronde. Coyote Papers. পৃ. 87–102
  92. ↑ Ethnologue report for language code: ilg
  93. ↑ Ethnologue report for language code: aea
  94. ↑ Ethnologue report for language code: amz
  95. ↑ Ethnologue report for language code: umd
  96. ↑ Chambers, Steve. "The vanishing voice of the Lenape." Star-Ledger. 17 Nov 2002. Retrieved 8 Dec 2013
  97. ↑ Neidjie, Bill; Stephen Davis; Allan Fox. (c. 1985). Kakadu man..Bill Neidjie. Mybrood. ISBN 978-0-9589458-0-6
  98. ↑ Ethnologue report for language code: ama
  99. ↑ (2022-01-31). Extinct Languages: The Languages We Have Lost in the 21st Century. Atomic Scribe

উৎস আৰু অনুজ্ঞাপত্ৰ

উৎস: অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া। এই প্ৰবন্ধটো অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ “বিলুপ্ত ভাষা” প্ৰবন্ধৰ সংশোধন ৬৪০০৭৮ (৩০ ছেপ্তেম্বৰ ২০২৬)ৰ পৰা আনি অসমীয়া বিশ্বকোষৰ গাঁথনিলৈ ৰূপান্তৰ কৰা হৈছে। মূল লেখকসকলৰ তালিকা সম্পাদনা-ইতিহাসত উপলব্ধ। পাঠ্য CC BY-SA 4.0।

এই প্ৰবন্ধটো উদ্ধৃত কৰক