নন্দিনাগৰী

নন্দিনাগৰী (Nandināgarī) হৈছে ৭ম শতিকাত প্ৰকাশ পোৱা নাগৰী লিপিৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা এটি ব্ৰাহ্মিক লিপি।^১ এই লিপি আৰু ইয়াৰ ভিন্ন ৰূপসমূহ মধ্য দাক্ষিণাত্য অঞ্চল আৰু দক্ষিণ ভাৰতত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। নন্দিনাগৰী লিপিত প্ৰচুৰ পৰিমাণত সংস্কৃত হস্তলিপি দেখা যায় যদিও এতিয়াও ইয়াৰ লিপ্যন্তৰ হোৱা নাই।^১২৩ হিন্দু ধৰ্মৰ দ্বৈত বেদান্ত বিদ্যালয়ৰ মাধৱাচাৰ্য্যৰ কিছু হস্তলিপি নন্দিনাগৰী লিপিত পোৱা যায়।^৪

ই দেৱনাগৰী ভগ্নী লিপি, যি ভাৰতৰ আন ঠাইতো প্ৰচলিত।^৫

ব্যুৎপত্তি

নগৰৰপৰা নাগৰী শব্দটো আহিছে যাৰ অৰ্থ হৈছে চহৰ।^৬

হায়দৰাবাদৰ নন্দী নগৰৰ পৰা ২১২ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত মহবুবাবাদত কাকতীয় যুগৰ নন্দিনাগৰী শিলালিপি পোৱা গৈছে।^৭

এই লিপিৰ প্ৰথম অংশৰ নন্দি শব্দৰ উৎস সম্পৰ্কে বিশেষ তথ্য পোৱা নাযায়। ইয়াৰ অৰ্থ পৱিত্ৰ বা শুভ হ’ব পাৰে। ভগৱান শিৱৰ বৃষভ বাহনক নন্দী বুলি জনা যায়, ই পূজনীয় আৰু ইয়ে নন্দিনাগৰী লিপিৰ উৎস বুলি ভাবিব পৰা যায়।

ইতিহাস

নন্দিনাগৰী হৈছে একপ্ৰকাৰ ব্ৰাহ্মী-আধাৰিত লিপি, যি লিপি ১১শ আৰু ১৯শ শতিকাৰ মাজভাগত দক্ষিণ ভাৰতৰ দক্ষিণ মহাৰাষ্ট্ৰ, কৰ্ণাটক আৰু অন্ধ্ৰ প্ৰদেশত সংস্কৃতত হস্তলিপি আৰু শিলালিপি প্ৰস্তুত কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ই নাগৰী লিপিৰ কেন্দ্ৰীয় গোটৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে আৰু দেৱনাগৰীৰ সৈতে ইয়াৰ সম্পৰ্ক আছে। নন্দিনাগৰীৰ কেইবাটাও শৈলী আছে, যাক পণ্ডিতসকলে এই লিপিৰ ভিন্ন ৰূপ ৰূপে বিবেচনা কৰিছে।^৫৮

তামিলনাডু নন্দিনাগৰীৰ কিছুমান প্ৰাচীন শিলালিপি পোৱা গৈছে। তামিলনাডুৰ উপকূলৰ মামাল্লাপুৰম থকা ৮ম শতিকাৰ নৰসিংহ পল্লৱৰ শিলালিপি, চোল ৰজা ৰাজাৰাজৰ সময়ৰ ১০ম শতিকাৰ মুদ্ৰা, ৯ম শতিকাৰ আয় ৰজা বৰাগুনমৰ পালিয়াম তামৰ প্লেট শিলালিপি সকলোবোৰ নন্দিনাগৰী লিপিত আছে।^৯১০ এটি ঋগ্বেদ হস্তলিপি নন্দিনাগৰী লিপিত লিখা পোৱা গৈছে^১১, লগতে অন্যান্য বেদৰ হস্তলিপিও পোৱা যায়।^১২ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব প্ৰথম শতিকাৰ বিক্ৰমচৰিতৰ হস্তলিপি, যাক বিক্ৰমৰ দুঃসাহসিক অভিযান বা হিন্দু বুক অৱ টেলছ^১৩ বুলিও জনা যায়, নন্দিনাগৰী লিপিত পোৱা গৈছে।^১৪

কেৰালাৰ ট্ৰাভাঙ্কোৰ মন্দিৰত নন্দিনাগৰী লিপিত এটি অনন্তশয়ন মাহাত্ম্য তালপাতৰ হস্তলিপি পোৱা গৈছে।^১৫

সংস্কৃত ভাষা লিখিবলৈ নন্দিনাগৰী লিপি ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, আৰু বিজয়নগৰ সাম্ৰাজ্যৰ বহুতো সংস্কৃত তাম্ৰপত্ৰ শিলালিপি সেই লিপিত লিখা হৈছিল।

দক্ষিণ ভাৰতত নন্দিনাগৰী লিখা অসংখ্য সংস্কৃত হস্তলিপি আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছে, কিন্তু ই ভাৰতৰ আটাইতকৈ কম নথিভুক্ত আৰু অধ্যয়ন কৰা প্ৰাচীন লিপিৰ ভিতৰত এটা।^১৬ এই হস্তলিপিসমূহে বেদ, দৰ্শন, প্ৰাচীন ৰচনাসমূহৰ বিষয়ত কৰা ভাষ্য^১৭, পৌৰাণিক কাহিনী, বিজ্ঞান আৰু কলাক সামৰি লয়।^{৩১৮১৯} এই হস্তলিপিসমূহ পুথিভঁৰালত, বিশেষকৈ দেশৰ দক্ষিণ অঞ্চলৰ পুথিভঁৰালসমূহত সংৰক্ষণ কৰা হৈছে।^২ কিছুমান নন্দিনাগৰী গ্ৰন্থ দ্বি-লিপিত আছে য’ত অন্যান্য প্ৰধান দক্ষিণ ভাৰতৰ ভাষাৰ লিপি যেনে তেলুগু ভাষা, তামিল ভাষা, মালয়ালম ভাষা আৰু কন্নড় ভাষা লিপি অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে।^২০

দেৱনাগৰীৰ সৈতে তুলনা

নন্দিনাগৰী আৰু দেৱনাগৰী লিপি অতি ঘনিষ্ঠ আৰু ইয়াৰ মাজত বহুখিনি সাদৃশ্য আছে, কিন্তু সেইবোৰে পদ্ধতিগত পাৰ্থক্যও দেখুৱায়। নন্দিনাগৰী লিপিৰ স্বৰধ্বনিৰ আকাৰ দেৱনাগৰীৰপৰা বহুখিনি পৃথক আৰু ব্যঞ্জনবৰ্ণৰ আকাৰ কম পৃথক। ইয়াৰ প্ৰতিটো আখৰৰ ওপৰত মাত্ৰা আছে কিন্তু এই মাত্ৰাই গোটেই আখৰবোৰক এডাল দীঘল, সংযুক্ত, আনুভূমিক ৰেখা (শিৰোৰেখা) হিচাপে এটা শব্দত সংযুক্ত নকৰে। সেয়েহে নন্দিনাগৰী দেৱনাগৰীৰ ভগ্নী লিপি যদিও ই ক্ষুদ্ৰ বা নগন্য সংস্কৰণ নহয়।^৫

নন্দিনাগৰী হস্তলিপিসমূহত সৌন্দৰ্য্য আৰু শৈলীগত পাৰ্থক্যও দেখা যায়। উদাহৰণস্বৰূপে, সুকীয়া অনুস্বৰৰ ব্যৱহাৰ আৰু প্ৰতিটো স্তুতিগীত বা শ্লোক লেবেল কৰাৰ পদ্ধতি বেলেগ।^২১

ইউনিক’ড

২০১৯ চনৰ মাৰ্চ মাহত নন্দিনাগৰী লিপিৰ ১২তম সংস্কৰণটি মুকলি কৰি ইয়াক ইউনিক’ড ষ্টেণ্ডাৰ্ডত যোগ কৰা হৈছিল।

নন্দিনাগৰীৰ বাবে ইউনিক’ড ব্লক হ’ল U + 119A0-U + 119FF:U+119A0–U+119FF