জোৱাৰ

জোৱাৰ (Sorghum, হিন্দী: বজ্ৰা, বৈজ্ঞানিক নাম: Sorghum bicolor) খেতি কৰা হয় মানুহৰ খাদ্য, পশুৰ খাদ্য, ইথানল উৎপাদন, সুৰা প্ৰস্তুত কৰা আদি বিভিন্ন কামৰ বাবে। ই একবৰ্ষীয় উদ্ভিদ। জোৱাৰৰ উৎপত্তি আফ্ৰিকাত হৈছিল, আৰু বৰ্তমান ইয়াৰ খেতি গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় আৰু উপগ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় অঞ্চলত ব্যাপকভাৱে কৰা হয়। জোৱাৰ হৈছে ধান, গম, কুঁহিয়াৰ আৰু যৱৰ পিছত বিশ্বৰ পঞ্চম গুৰুত্বপূৰ্ণ শস্য।^১২ ২০১৮ চনত বাৰ্ষিক বিশ্বব্যাপী উৎপাদন ৫৯.৩৪ মিলিয়ন মেট্ৰিক টন। ইয়াৰ উচ্চতা ৪ মিটাৰ (১৩ ফুট)ৰ ওপৰত হ’ব পাৰে। বীজ সৰু, ২ৰ পৰা ৪ মিলিমিটাৰ (০.০৮ৰ পৰা ০.২ ইঞ্চি) ব্যাসৰ।

উৎপত্তি আৰু ইতিহাস

জোৱৰৰ উৎপত্তি আফ্ৰিকা মহাদেশত হৈছিল বুলি বিজ্ঞানীসকলে বিশ্বাস কৰে, বিশেষকৈ আজিৰ ইথিঅ'পিয়া অঞ্চলত। প্ৰায় ৫,০০০ বছৰৰ পূৰ্বে ই পালন কৰা হৈছিল আৰু পিছলৈ এছিয়া, ইউৰোপ আৰু আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰলৈ বিস্তৃত হয়।^৩

প্ৰজাতি আৰু জাত

জোৱৰ প্ৰজাতিবোৰৰ ভিতৰত Sorghum bicolor আটাইতকৈ অধিক খোৱা হয়। ইয়াৰ উপ-জাতবোৰ উৎপাদনৰ উদ্দেশ্য অনুসৰি বিভক্ত:

• খাদ্য জোৱৰ
• পশুখাদ্য জোৱৰ
• মিঠা জোৱৰ (sweet sorghum – গুড় আৰু ইথেনল উৎপাদনৰ বাবে)
• ঝাড়ু জোৱৰ (broomcorn – ঝাড়ুৰ তৈয়াৰ কৰিবলৈ)

পুষ্টিমান

জোৱৰ এক উৎকৃষ্ট শক্তিৰ উৎস। ইয়াত শৰ্কৰা, মাংসসাৰ, আঁহ, ফছফ'ৰাছ, আয়ৰণ, ভিটামিন B আদি পোৱা যায়। ই গ্লুটেন মুক্ত হোৱাৰ ফলত গ্লুটেন সংবেদনশীলতা থকা লোকসকলৰ বাবে উপযোগী।^৪

খাদ্যৰূপে ব্যৱহাৰ

বিশেষকৈ আফ্ৰিকা, ভাৰত, আৰু চীনত জোৱৰ খাদ্যৰূপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ভাৰতত বিশেষকৈ অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ, মহাৰাষ্ট্ৰ, কৰ্ণাটক, গুজৰাট আদিত জোৱৰৰে ৰুটি, উপমা, চিৰা, পিঠা আদি বনোৱা হয়। অসমত জোৱৰৰ উৎপাদন সীমিত।^৫

কৃষি আৰু খেতি

জোৱৰ সাধাৰণতে ২৫°–৩৫° ছেণ্টিগ্ৰেড তাপমাত্ৰাত ভাল ফল দিয়ে আৰু কম পানীতো ভাল হ'ব পাৰে। বালিয়া মাটিত এই শস্য ভাল হয়। ৮৫-১২০ দিনৰ ভিতৰত ই পূৰ্ণ বিকাশ লাভ কৰে।^৬

অৰ্থনৈতিক গুৰুত্ব

জোৱৰ খাদ্য আৰু পশুখাদ্যৰ বাহিৰেও নানা খণ্ডত ব্যৱহাৰ হয়:

• জৈৱ ইন্ধন: মিঠা জোৱৰৰ পৰা ইথেনল উৎপাদন।
• ঝাৰু শিল্প: broomcorn জোৱৰৰে ঘৰুৱা ঝাৰু বনোৱা হয়।
• পেপাৰ আৰু পেকেটিং: কিছুমান প্ৰজাতিৰ পাত আৰু গা-গছৰ আঁহ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

উৎপাদন

২০২১ চনত বিশ্বজুৰি জোৱাৰৰ উৎপাদন প্ৰায় ৬১ মিলিয়ন টন আছিল, যাৰ পৰা আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ অৱদান আছিল মুঠ উৎপাদনৰ প্ৰায় ১৯% (চাৰ্ট চাওক)। ভাৰত, ইথিঅ'পিয়া আৰু মেক্সিকো আছিল তলৰ দিশৰ সৰ্ববৃহৎ উৎপাদকৰ ভিতৰত অন্যতম।^৭

পৰিৱেশগত দৃষ্টিকোণত লাভজনকতা

খৰস্ৰোতা আৰু কম উৰ্বৰ মাটিতো জোৱৰ ভাল উৎপাদন দিয়ে। জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ প্ৰেক্ষাপটত জোৱৰ এক বিকল্প খাদ্যশস্য হিচাপে বিবেচিত হৈছে, বিশেষকৈ শুষ্ক অঞ্চলৰ কৃষকৰ বাবে।^৮

অসমত সম্ভাৱনা

অসমত জোৱৰ খেতি প্ৰচলিত নহয় যদিও শুকান উপত্যকাৰ অঞ্চলসমূহত ইয়াৰ উন্নত জাতৰ খেতিৰ সম্ভাৱনা আছে। অসম কৃষি বিশ্ববিদ্যালয়ে কেতবোৰ জাত পৰীক্ষা কৰিছে — যেনে CSV 15, CSV 27, CSH 14 আদি।^৯