কোচিন বন্দৰ

কোচিন বন্দৰ বা কোচি বন্দৰ হ'ল আৰৱ সাগৰ – লাক্ষাদ্বীপ সাগৰ – ভাৰত মহাসাগৰ সামুদ্ৰিক পথত অৱস্থিত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰধান বন্দৰ। এই বন্দৰটো কেৰালা ৰাজ্যৰ এৰ্নাকুলম জিলাৰ কোচি চহৰত অৱস্থিত আৰু ই ভাৰতৰ অন্যতম বৃহত্তম বন্দৰ। কোচিন বন্দৰৰ অন্তৰ্গত বল্লাৰপাদম কণ্টেইনাৰ টাৰ্মিনেল হ'ল ভাৰতৰ প্ৰথমটো ট্ৰান্সশ্বিপমেণ্ট টাৰ্মিনেল। কোচিন বন্দৰটো ভেম্বনাডু হ্ৰদত অৱস্থিত দুটা দ্বীপ ক্ৰমে উইলিংডন দ্বীপ আৰু বল্লাৰপাদম লৈ বিস্তৃত হৈ আছে; যি লাক্ষাদ্বীপ সাগৰলৈ মুকলি হোৱা ফ'ৰ্ট কোচি নদীৰ মুখৰ দিশত অৱস্থিত।

এই বন্দৰটো ভাৰত চৰকাৰৰ এক প্ৰতিষ্ঠান কোচিন পোৰ্ট অথৰিটি (CoPA)দ্বাৰা পৰিচালিত হয়। ই ১৯২৮ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল আৰু বৰ্তমান ইয়াৰ সক্ৰিয় সেৱাৰ শতবৰ্ষ (১০০ বছৰ) সম্পূৰ্ণ কৰাৰ দিশে অগ্ৰসৰ হৈছে।

কোচি চহৰত থকা কেবাটাও সামুদ্ৰিক সা-সুবিধাৰ ভিতৰত কোচি বন্দৰ অন্যতম। ইয়াৰ বাহিৰে আন আন সুবিধাসমূহৰ ভিতৰত আছে ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ জাহাজ নিৰ্মাণ তথা মেৰামতি প্ৰতিষ্ঠান কোচিন শ্বিপয়াৰ্ড; কোচি ৰিফাইনেৰীজৰ এটা সাগৰীয় অপৰিশোধিত তেল বাহক mooring সুবিধা চমুকৈ এছ.পি.এম. (SPM - single point mooring); আৰু কোচি মেৰিনা।

ইতিহাস

১৩৪১ খ্ৰীষ্টাব্দত পেৰিয়াৰ নদীৰ বানপানীৰ ফলত কোচিন বন্দৰ প্ৰাকৃতিকভাৱে গঢ়ি উঠিছিল আৰু লাহে লাহে ই বাণিজ্যৰ এক প্ৰধান কেন্দ্ৰবিন্দু হৈ পৰিছিল। ইতিহাসৰ প্ৰাৰম্ভিক পৰ্যায়ত এই বন্দৰে ইউৰোপীয় বণিকসকলক—প্ৰধানকৈ ওলন্দাজ (ওলন্দাজ ভাষা) আৰু পৰ্তুগীজ ভাষাসকলক আকৰ্ষণ কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত ব্ৰিটিছসকলে উইলিংডন দ্বীপ প্ৰতিষ্ঠা কৰি ইয়াৰ সম্প্ৰসাৰণ কৰে। ইয়াৰ পৰম্পৰাগত বন্দৰটো মাট্টানচেৰীৰ ওচৰত আছিল (যিটো আজিও মাট্টানচেৰী ৱাৰ্ফ হিচাপে চলি আছে)।

চেন্নাই প্ৰদেশৰ গভৰ্নৰ হৈ থকাৰ সময়ত লৰ্ড উইলিংডনে পোনপ্ৰথমবাৰৰ বাবে কোচিত এটা আধুনিক বন্দৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ প্ৰস্তাৱ দিছিল। ছুৱেজ খাল মুকলি হোৱাৰ ফলত বহুতো জাহাজ পশ্চিম উপকূলৰ ওচৰেৰে পাৰ হৈ গৈছিল, যাৰ বাবে তেওঁ অনুভৱ কৰিছিল যে দক্ষিণ অংশতো এটা আধুনিক বন্দৰ নিৰ্মাণ কৰাটো প্ৰয়োজনীয়। তেওঁ এই প্ৰকল্পৰ নেতৃত্ব দিবলৈ ব্ৰিটেইনৰ এজন আগশাৰীৰ বন্দৰ অভিযন্তা ছাৰ ৰবাৰ্ট ব্ৰিষ্ট'ক^১ নিৰ্বাচিত কৰে। ব্ৰিষ্ট'ই ১৯২০ চনত কোচি ৰাজ্যৰ বন্দৰ বিভাগৰ মুখ্য অভিযন্তা হিচাপে কাৰ্যভাৰ গ্ৰহণ কৰে। সেই সময়ৰপৰা ১৯৩৯ চনত বন্দৰটো সম্পূৰ্ণ হোৱালৈকে তেওঁ আৰু তেওঁৰ দলটো গ্ৰীনফিল্ড বন্দৰটো নিৰ্মাণৰ কামত সক্ৰিয়ভাৱে জড়িত আছিল। মৌচুমী বায়ুৰ খহনীয়াক প্ৰতিহত কৰিব পৰা এটা স্থায়ী মানৱ-নিৰ্মিত বন্দৰ সুৰক্ষিত কৰাৰ বাবে এক দশকৰো অধিক সময় ধৰি চলোৱা ব্যাপক গৱেষণাৰ অন্তত তেওঁ নিশ্চিত হৈছিল যে বন্দৰটোৰ জৰিয়তে কোচিৰ বিকাশ কৰাটো সম্ভৱো হ'ব আৰু ই যথেষ্ট লাভজনক হ'ব। তেওঁ বিশ্বাস কৰিছিল যে যদি জাহাজসমূহ ভিতৰৰ সূঁতিত প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে, তেন্তে কোচি ভাৰতৰ আটাইতকৈ সুৰক্ষিত বন্দৰ হৈ পৰিব পাৰে।

অভিযন্তাসকলৰ সন্মুখত প্ৰধান প্ৰত্যাহ্বান আছিল এটা শিলৰ দৰে বালিৰ চৰ, যিটো সাগৰৰপৰা কোচিৰ কঁয়াল (backwaters) মুখলৈ বিস্তৃত হৈ আছিল। ইয়াৰ ঘনত্বৰ বাবে ডাঙৰ জাহাজসমূহ (যাৰ বাবে আঠ বা ন ফুটতকৈ অধিক পানীৰ প্ৰয়োজন আছিল) প্ৰৱেশ কৰিব পৰা নাছিল। ধাৰণা কৰা হৈছিল যে এই বালিৰ চৰটো আঁতৰোৱাটো কাৰিকৰীভাৱে অসম্ভৱ আৰু ইয়াৰ ফলত পৰিৱেশৰ ওপৰত পৰিব পৰা প্ৰভাৱ আছিল অপৰিসীম। পূৰ্বে এই পৰিসৰত চলোৱা প্ৰচেষ্টাসমূহৰ বাবে ভাইপীন উপকূল ধ্বংস হোৱাৰ দৰে পাৰিপাৰ্শ্বিক ক্ষতি হৈছিল।

তথাপি ব্ৰিষ্ট'ই বতাহ আৰু সাগৰীয় সোঁতৰ বিতং অধ্যয়ন কৰি এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে এনে সমস্যাসমূহ সহজেই এৰাই চলিব পৰা যায়। তেওঁ উপকূলৰ সৈতে প্ৰায় সমান্তৰালভাৱে থকা আৰু এটাৰ ওপৰত আনটো পৰি থকা গ্ৰেনাইটৰ গ্ৰইন নিৰ্মাণ কৰি ভাইপীন উপকূলৰ খহনীয়াৰ তাৎক্ষণিক সমস্যাটো সমাধান কৰে। এই গ্ৰইনসমূহে এক স্বয়ংক্ৰিয় ভূমি উদ্ধাৰ প্ৰণালী গঢ়ি তুলিছিল, যিয়ে প্ৰাকৃতিকভাৱে উপকূলভাগক মৌচুমী সাগৰৰপৰা সুৰক্ষিত কৰিছিল। এই সফলতাত উৎসাহিত হৈ ব্ৰিষ্ট'ই ১৯২৫ চনৰ হিচাপত ব্যয় সাপেক্ষে কঁয়ালৰ একাংশ ভূমি উদ্ধাৰ কৰাৰ এক বিতং প্ৰস্তাৱ পৰিকল্পনা কৰে। মাদ্ৰাজ চৰকাৰে গঠন কৰা এখন তদৰ্থ (ad-hoc) সমিতিয়ে ব্ৰিষ্ট'ই দাখিল কৰা পৰিকল্পনাসমূহ পৰীক্ষা কৰি অনুমোদন জনায়।

'লৰ্ড উইলিংডন' নামৰ ড্ৰেজাৰ (খনন জাহাজ)খনৰ নিৰ্মাণ কাৰ্য ১৯২৫ চনত সম্পূৰ্ণ হয় আৰু ১৯২৬ চনৰ মে' মাহত ই কোচিত উপস্থিত হয়। অনুমান কৰা হৈছে যে কোচিন বন্দৰ আৰু অন্যান্য বাণিজ্য সম্পৰ্কীয় প্ৰতিষ্ঠানসমূহ স্থাপনৰ বাবে এটা নতুন দ্বীপ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ পৰৱৰ্তী দুবছৰ ধৰি ড্ৰেজাৰখন দৈনিক অন্ততঃ ২০ ঘণ্টাকৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই ড্ৰেজিং বা খনন কাৰ্যৰ জৰিয়তে প্ৰায় ৩.২ বৰ্গ কিলোমিটাৰ ভূমি উদ্ধাৰ কৰা হৈছিল। ছাৰ ব্ৰিষ্ট' আৰু তেওঁৰ দলে বন্দৰটোৰ কাম সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰাৰ পাছত SS Padma নামৰ বাষ্পচালিত জাহাজখনক কোচিৰ নতুনকৈ নিৰ্মিত ভিতৰৰ বন্দৰলৈ যোৱাৰ অনুমতি দিয়া হয়। বন্দৰটো সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ ঠিক পিছত বিবিচিৰ সৈতে পোনপটীয়াকৈ কথা পাতি ব্ৰিষ্ট'ই গৌৰৱেৰে ঘোষণা কৰিছিল: "মই সাগৰৰ তলিৰপৰা নিৰ্মিত এটা ডাঙৰ দ্বীপত বাস কৰোঁ। ভাৰতৰ বৰ্তমানৰ ভাইচৰয়ৰ নামেৰে ইয়াৰ নাম উইলিংডন দ্বীপ ৰখা হৈছে। মোৰ ঘৰৰ ওপৰৰ মহলাৰপৰা মই পূবৰ আটাইতকৈ সুন্দৰ বন্দৰটোলৈ তললৈ চাই পঠিয়াওঁ।" ^২ বন্দৰ নিৰ্মাণৰ বাবে সিঁচি উলিওৱা বোকা-মাটিৰে এই উইলিংডন দ্বীপটো কৃত্ৰিমভাৱে সৃষ্টি কৰা হৈছিল।

দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ সময়ত সামৰিক ক্ৰুজাৰ আৰু যুদ্ধজাহাজসমূহ ৰাখিবৰ বাবে বন্দৰটো ৰয়েল নেভিয়ে (ব্ৰিটিছ নৌসেনাই) নিজৰ হাতলৈ লয়। বিশ্বযুদ্ধৰ সময়ত কোচিৰ কৌশলগত গুৰুত্বই আছিল বন্দৰটো নিৰ্মাণৰ এক অন্যতম তাৎক্ষণিক কাৰণ। ই ব্ৰিটিছসকলক জাপানী ভাবুকি প্ৰতিহত কৰাত সহায় কৰিছিল, কিন্তু ঘৰুৱাভাৱে কোচিক এক আধুনিক নগৰীয়া স্থান হিচাপে গঢ়ি তোলাত, স্থানীয় জাতিগত আৰু শ্ৰমিক সম্পৰ্কক পুনৰ সংগঠিত কৰাতো ই গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰমাণিত হৈছিল। শেহতীয়া এক অধ্যয়ন অনুসৰি, "এই ২০বছৰীয়া দীৰ্ঘম্যাদী প্ৰকল্পটোৱে শ্ৰমিক নিযুক্তি, কৰ্ম প্ৰক্ৰিয়া, দক্ষতা আৰু স্থানীয় প্ৰযুক্তিৰ বিদ্যমান সামাজিক ব্যৱস্থাসমূহক অধিগ্ৰহণ, পৰিৱৰ্তন বা দুৰ্বল কৰি তুলিছিল। এই ঔপনিৱেশিক প্ৰকল্পত স্থানীয় দক্ষতা আৰু শ্ৰমিক নিযুক্তি তথা কৰ্ম প্ৰক্ৰিয়াৰ ব্যাপক অধিগ্ৰহণ আৰু পৰিৱৰ্তনে প্ৰাক-পুঁজিবাদী জাতি-ভিত্তিক বাধ্যতামূলক শ্ৰম সম্পৰ্কক শক্তিশালী কৰি এক অসমতাৰ স্থান সৃষ্টি কৰিছিল। এই প্ৰকল্পটোৱে চহৰখনৰ দৰিদ্ৰ জনসাধাৰণৰ সামাজিক স্থানসমূহৰ এক বৃহৎ ধ্বংস আৰু অধিগ্ৰহণকো সাঙুৰি লৈছিল।" ^৩

১৯৩২ চনত ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ সামুদ্ৰিক বোৰ্ডে কোচিন বন্দৰক এটা প্ৰধান বন্দৰ হিচাপে ঘোষণা কৰে আৰু ৩০ ফুট গভীৰতালৈকে সকলো জাহাজৰ বাবে ইয়াক মুকলি কৰি দিয়া হয়। ১৯৪৫ চনৰ ১৯ মে'ত ইয়াক পুনৰ অসামৰিক কৰ্তৃপক্ষক ঘূৰাই দিয়া হয়। স্বাধীনতাৰ পিছত বন্দৰটো ভাৰত চৰকাৰে নিজৰ হাতলৈ লয়।

১৯৬৪ চনত 'মেঞ্জৰ পোৰ্ট ট্ৰাষ্ট এক্ট'ৰ অধীনত বন্দৰটোৰ প্ৰশাসন এখন ব'ৰ্ড অৱ ট্ৰাষ্টীৰ হাতত ন্যস্ত কৰা হয়। বৰ্তমান এই বন্দৰটো ভাৰতৰ ১২টা প্ৰধান বন্দৰৰ তালিকাভুক্ত।

২০২২ চনত, ১৯৬৩ চনৰ 'মেঞ্জৰ পোৰ্ট ট্ৰাষ্ট এক্ট'ৰ ঠাইত 'মেঞ্জৰ পোৰ্ট অথৰিটিজ এক্ট ২০২১' প্ৰৱৰ্তন কৰাৰ পাছত,^৪ কোচিন পোৰ্ট ট্ৰাষ্টৰ নাম সলনি কৰি কোচিন পোৰ্ট অথৰিটি^৫ কৰা হয় আৰু ইয়াৰ সৈতে এটা নতুন লোগো গ্ৰহণ কৰা হয়।^৬৭

সাংগঠনিক গাঁথনি

কোচিন পোৰ্ট ট্ৰাষ্ট^৮ হৈছে ভাৰত চৰকাৰৰ অধীনস্থ এক স্বায়ত্ত্বশাসিত প্ৰতিষ্ঠান আৰু চৰকাৰে গঠন কৰি দিয়া এখন ব'ৰ্ড অৱ ট্ৰাষ্টী (ট্ৰাষ্টী ব'ৰ্ড)ৰদ্বাৰা ই পৰিচালিত হয়। এই ব'ৰ্ডৰ নেতৃত্ব দিয়ে অধ্যক্ষই, যিয়ে মুখ্য কাৰ্যবাহী বিষয়া (CEO) হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। চৰকাৰে বিভিন্ন স্বাৰ্থক প্ৰতিনিধিত্ব কৰা ট্ৰাষ্টীসকলক সময়লৈ ব'ৰ্ডত মনোনীত কৰিব পাৰে। অধ্যক্ষক উপ-অধ্যক্ষই সহায় কৰে আৰু উপ-অধ্যক্ষক বন্দৰৰ তলত উল্লেখ কৰা বিভাগসমূহৰ মুৰব্বী তথা বিষয়াসকলে সহায় কৰে:

• সাধাৰণ প্ৰশাসন (General Administration)
• যাতায়াত (Traffic)
• বিত্ত (Finance)
• মেৰাইন (Marine)
• চিভিল ইঞ্জিনিয়াৰিং (Civil Engineering)
• মেকানিকেল ইঞ্জিনিয়াৰিং (Mechanical Engineering)
• চিকিৎসা (Medical)

নৌ পৰিবহণ নলা (Navigational channel)

কোচিন বন্দৰৰ প্ৰৱেশদ্বাৰটো উপদ্বীপীয় অন্তৰীপ ভাইপীন আৰু ফ'ৰ্ট কোচিৰ মাজত থকা কোচিন গাটৰ মাজেৰে হৈছে। বন্দৰৰ পৰিসৰ সমগ্ৰ কঁয়াল (backwaters) আৰু ইয়াৰ সৈতে সংলগ্ন খাল আৰু নলাসমূহলৈ বিস্তৃত। কোচিন গাটৰ সংযোগকাৰী নলাটো প্ৰায় ১০০০ মিটাৰ দীঘল আৰু ইয়াৰ প্ৰস্থ ২০০ মিটাৰ। ইয়াৰ গভীৰতা খনন কাৰ্যৰ জৰিয়তে ১৪.৫ মিটাৰ বজাই ৰখা হৈছে (বৰ্তমান কোচি আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কণ্টেইনাৰ ট্ৰান্সশ্বিপমেণ্ট টাৰ্মিনেল বা ICTT-ৰ বাবে ইয়াক ১৬ মিটাৰলৈ গভীৰ কৰাৰ কাম চলি আছে)।

এই গাটৰপৰা নলাটো দুটা ভাগত বিভক্ত হৈছে—মাট্টানচেৰী আৰু এৰ্নাকুলম চেনেল; যিয়ে ক্ৰমে উইলিংডন দ্বীপৰ পশ্চিম আৰু পূব দিশলৈ আগবাঢ়ি গৈছে। এই চেনেলসমূহৰ কাষে কাষে জাহাজসমূহ ৰখাৰ বাবে ৱাৰ্ফ, বাৰ্থ, জেটি আৰু ষ্ট্ৰীম মুৰিং আদিৰ সুবিধা প্ৰদান কৰা হৈছে।

আন্তঃগাঁথনিমূলক সুবিধাসমূহ

এৰ্নাকুলম চেনেলত জাহাজ ৰখাৰ সুবিধাৰ সৈতে ৩০ ফুট গভীৰতা বজাই ৰখা হয়, যাৰ ফলত বন্দৰটোলৈ ডাঙৰ জাহাজসমূহ আনিব পৰা যায়। মাট্টানচেৰী চেনেলতো ৩০ ফুট গভীৰতা বজাই ৰখা হয়। জাহাজৰ আকাৰ আৰু গভীৰতাৰ ওপৰত থকা কিছুমান বাধা-নিষেধ সাপেক্ষে বন্দৰটোৱে জাহাজসমূহক ২৪ ঘণ্টাই পাইলটেজ (জাহাজ চলোৱাৰ নিৰ্দেশনা) সেৱা আগবঢ়ায়। ইয়াত ৰেলৱে, পথ, জলপথ আৰু আকাশী পথৰ এক দক্ষ নেটৱৰ্ক আছে, যিয়ে কোচিন বন্দৰক কেৰালা, তামিলনাডু আৰু কৰ্ণাটক ৰাজ্যজুৰি বিস্তৃত হৈ থকা ভিতৰুৱা অঞ্চলসমূহৰ ব্যাৱসায়িক কেন্দ্ৰসমূহৰ সৈতে সংযোগ কৰে। ইয়াৰ উপৰি জাহাজসমূহক পানী যোগান আৰু বাংকাৰিং (ইন্ধন যোগান) কৰাৰ সুবিধাও উপলব্ধ।

নতুন পদক্ষেপসমূহ

কোচিন পোৰ্ট ট্ৰাষ্টে (CPT) ই-তুৰামুখম নামৰ এটা ব্যাপক এণ্টাৰপ্ৰাইজ ৰিচ'ৰ্চ প্লেনিং (ERP) কাৰ্যসূচী ৰূপায়ণ কৰে আৰু এনে পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰা ই ভাৰতৰ প্ৰথমটো বন্দৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়। এই প্ৰকল্পটো SAP প্লেটফৰ্মৰ ওপৰত আধাৰিত আৰু ইয়াক টাটা কনছালটেন্সী ছাৰ্ভিচেছ (TCS)-ৰদ্বাৰা প্ৰয়োজন সাপেক্ষে কাষ্টমাইজ কৰা হৈছে।

কোচিন পোৰ্ট ট্ৰাষ্টে উইলিংডন দ্বীপত এটা সামুদ্ৰিক ঐতিহ্য সংগ্ৰহালয় (Maritime Heritage Museum) স্থাপন কৰিছে। ইয়াত ১৯২০-৪০ চনৰ সময়ছোৱাত কোচিন বন্দৰ নিৰ্মাণৰ ঐতিহাসিক কাহিনীৰ সৈতে জড়িত একক আৰু আপুৰুগীয়া নৌ পৰিবহণ সঁজুলি আৰু আলোকচিত্ৰৰ এক সুন্দৰ সংগ্ৰহ প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছে। এই প্ৰদৰ্শনীসমূহে ছাৰ ৰবাৰ্ট ব্ৰিষ্ট' আৰু তেওঁৰ শ্ৰমিকসকলে সন্মুখীন হোৱা কঠিন পৰিস্থিতিসমূহ প্ৰকাশ কৰে, যিসকলে বিত্তীয় নাটনি আৰু কোনো আধুনিক প্ৰযুক্তিৰ সহায় নোহোৱাকৈ এই বন্দৰটো গঢ়ি তুলিছিল।

জনপ্ৰিয় সংস্কৃতিত

• ছাপ্পা প্ৰথাৰ সময়ত কোচি বন্দৰৰ পৰিস্থিতিৰ ওপৰত আধাৰত ২০২৩ চনৰ মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ তুৰামুখম নিৰ্মাণ কৰা হৈছে।

বাহ্যিক সংযোগ

• Official website of the Cochin Port Authority