বলৱন্ত গাৰ্গী

বলৱণ্ত গাৰ্গী ( জন্ম, ৪ ডিচেম্বৰ ১৯১৬ –মৃত্যু, ২১ এপ্ৰিল ২০০৩)^১ এজন ভাৰতীয় পাঞ্জাবী ভাষাৰ নাট্যকাৰ, নাট্য পৰিচালক, ঔপন্যাসিক, চুটিগল্প লেখক, আৰু শিক্ষাবিদ আছিল। ^২

প্ৰাৰম্ভিক জীৱন

বলৱণ্ত গাৰ্গীৰ জন্ম হৈছিল ১৯১৬ চনৰ ৪ ডিচেম্বৰত পঞ্জাৱৰ বৰ্ণালাৰ ছেহনাৰ কেনেল হাউচত ছিৰহিন্দ খালৰ ওচৰৰ এটা ঘৰত। এই ঠাইখন ৰাজিয়া চুলতানাক কাৰাগাৰত ৰখা ঠাই হোৱাৰ বাবে বিখ্যাত আছিল। জলসিঞ্চন বিভাগৰ মুখ্য কেৰাণী শিৱ চান্দ গাৰ্গীৰ দ্বিতীয় পুত্ৰ। ভাৰতীয় আৰু পাঞ্জাবী সাহিত্যৰ জগতখনত তেওঁ ইতিহাস ৰচনা কৰিবলৈ আগবাঢ়ি যাব।

গাৰ্গীয়ে লাহোৰৰ চৰকাৰী মহাবিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰি লাহোৰৰ এফ চি কলেজৰপৰা এম এ (ইংৰাজী) আৰু এম এ (ৰাজনৈতিক বিজ্ঞান) ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ^২ তেওঁ কাংগ্ৰা উপত্যকাৰ নোৰা ৰিচাৰ্ডছৰ স্কুলতো নাট্য বিষয়ৰ শিক্ষা গ্ৰহণ কৰে।

নাটক

গাৰ্গীয়ে "লোহা কুট্ট", "কেছাৰো", "কনক দি বল্লী", "সোহনী মহিৱাল", "চুলতান ৰাজিয়া", "সৌকান", "মিৰ্জা চাহিবা", আৰু "ধুনি দি আগ্গ" আদি কেইবাখনো নাটকৰ লগতে মিৰ্চা ৱালা সাধ, পট্টান দি বেৰী, কুয়াৰী দিছি আদি চুটিগল্প ৰচনা কৰিছিল। তেওঁৰ নাটকসমূহ ১২টা ভাষালৈ অনুবাদ কৰা হৈছে আৰু মস্কো, লণ্ডন, নতুন দিল্লী, আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰকে ধৰি বিশ্বজুৰি মঞ্চস্থ কৰা হৈছে।

১৯৪৪ চনত গাৰ্গীৰ প্ৰথম নাট "লোহা কুট" (ইংৰাজী: ব্লেকস্মিথ)ত গ্ৰাম্য পঞ্জাৱৰ কঠোৰ চিত্ৰণৰ বাবে বিতৰ্কিত হৈছিল। সেই সময়ত তেওঁ গ্ৰাম্য-জীৱনৰ বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ দৰিদ্ৰতা, নিৰক্ষৰতা, অজ্ঞানতা আৰু অন্ধবিশ্বাসৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছিল, যিটো বিষয়-বস্তু তেওঁ ১৯৪৯ চনত চাইলপথাৰ (ইংৰাজী: পেট্ৰিফাইড ষ্টোন), ১৯৫০ চনত নৱন মুধ (ইংৰাজী: নিউ বিগিনিং) আৰু ১৯৫০ চনত ঘুগী (ইংৰাজী: ড'ভ)ত অব্যাহত ৰাখিছিল তেখেতে এম চিঞ্জ আৰু গাৰ্চিয়া লৰ্কাৰপৰা কাব্যিক আৰু নাটকীয় উপাদান ধাৰলৈ লৈছিল। পিছৰ ৰচনাসমূহত, যেনে ১৯৬৮ চনত কনক ডি বাল্লী (ইংৰাজী: Stalk of Wheat) আৰু ১৯৭৭ চনত ধুনি দি আগ্গ (ইংৰাজী: Fire in the Furnace) এইবোৰ তেওঁৰ প্ৰধান মাধ্যম হৈ পৰিছিল। লোকেলৰ সকলো নিৰ্দিষ্টতাৰ বাবে প্ৰথমটোৱে লৰ্কাৰ ব্লাড ৱেডিঙৰফালে যিমানেই হেলান দিছিল সিমানেই পিছৰটোৱে য়েৰ্মাৰ কথা মনত পেলাই দিছিল। মিৰ্জা-চাহিবান (১৯৭৬)ত ৰীতি-নীতি আৰু পৰম্পৰাক তীব্ৰ সমালোচনা কৰা হৈছিল। লাহে লাহে গাৰ্গীৰ যৌনতা, হিংসা, মৃত্যুৰ প্ৰতি থকা আকৰ্ষণ প্ৰায় আকৰ্ষণ হৈ পৰিল। এণ্টনিন আৰ্টাউডৰ থিয়েটাৰ অৱ ক্ৰুৱেল্টি তেওঁৰ স্পষ্ট আদেশ হৈ পৰিছিল। ইয়াৰ বাবে মিথ-নিৰ্মাণৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁৰ নাটকীয় দৃষ্টিভংগীৰ প্ৰয়োজন আছিল, যিটো তেওঁৰ শেষৰ নাটকসমূহত স্পষ্টভাৱে প্ৰকাশ পাইছে।

১৯৭৯ চনৰ "সৌংকন" (ইংৰাজী: প্ৰতিদ্বন্দ্বী মহিলা)ত যম আৰু যমীৰ ধাৰণা, হিন্দু মৃত্যুৰ দেৱতা আৰু তেওঁৰ যমজ ভগ্নীক যৌন সংগমৰ মহিমামণ্ডিত কৰাৰ সুযোগ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। আৰ্থ-ৰাজনৈতিক বিবেচনা সম্পূৰ্ণৰূপে পৰিত্যাগ কৰি ১৯৯০ চনৰ "অভিসাৰিকা" (ইংৰাজী: প্ৰেমিক)ত সম্পূৰ্ণ শক্তিৰে নতুন বিষয় এটা আগবঢ়াই লৈ যায়। অপ্ৰত্যাশিত কথাৰ প্ৰতি গাৰ্গীৰ প্ৰৱণতা যথেষ্ট বৃদ্ধি পালে।

বিষয়ৰ বাবে গাৰ্গীয়ে মুক্তভাৱে সামাজিক জলবায়ু, পৌৰাণিক কাহিনী, ইতিহাস, লোককথাৰপৰা আঁকিছিল। ৰূপ আৰু কৌশলৰ বাবে তেওঁ সংস্কৃত ক্লাছিক গ্ৰন্থৰ লগতে লৰ্কাৰ কাব্যিক নাটক, ব্ৰেচ্টৰ মহাকাব্যিক থিয়েটাৰ বা আৰ্টাউডৰ থিয়েটাৰ অৱ ক্ৰুৱেল্টিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিছিল। ডজন ডজন পূৰ্ণদৈৰ্ঘ্যৰ নাটক আৰু পাঁচটা একক নাটকৰ সংকলনৰ ৰচনা আৰু পৰিৱেশনত তেওঁ বাস্তৱবাদীৰপৰা পৌৰাণিক দৃষ্টিভংগীলৈ গৈছিল।

গ্ৰন্থ আৰু উপন্যাস

এই প্ৰচুৰ ৰচনাৰ উপৰি গাৰ্গীৰ চুটিগল্প ইংৰাজী ভাষাত প্ৰকাশ পাবলৈ ধৰিলে। নিউয়ৰ্ক চহৰত প্ৰকাশিত "ফ'ক থিয়েটাৰ অৱ ইণ্ডিয়া" নামৰ এখন গ্ৰন্থ আৰু ইংৰাজী আৰু পাঞ্জাবী ভাষাৰ দুখন অৰ্ধ-আত্মজীৱনীমূলক উপন্যাস "দ্য নেকেড ট্ৰাইএংগল" (নাংগী ধূপ) আৰু "দ্য পাৰ্পল মুনলাইট" (কাশ্নি ভেহৰা)য়ে তেওঁক বিশ্বব্যাপী স্বীকৃতি প্ৰদান কৰে।^৩

পাঞ্জাবী ভাষাত নাটক ৰচনা কৰা প্ৰথমসকলৰ ভিতৰত বলৱণ্ত গাৰ্গী আছিল, আৰু তেওঁৰ নাট "সঞ্জা চুলহা" প্ৰযোজনা আৰু দূৰদৰ্শনত টেলিকাষ্ট হৈ দেশজুৰি প্ৰশংসা লাভ কৰিছিল।

বঁটা

গাৰ্গীয়ে ১৯৬২ চনত "ৰং মঞ্চ" নামৰ গ্ৰন্থখনৰ বাবে ভাৰতৰ সৰ্বোচ্চ সাহিত্য বঁটা সাহিত্য অকাডেমি বঁটা লাভ কৰে।^৪ ইয়াৰ পিছত তেওঁ পদ্মশ্ৰী ^৫ (১৯৭২) আৰু ১৯৯৮ চনত পাঞ্জাবী নাট্য ৰচনাৰ বাবে সংগীত নাটক অকাডেমী বঁটা লাভ কৰে।^৬ সাহিত্য অকাডেমী আৰু সংগীত নাটক একাডেমী বঁটা দুয়োটা বঁটা লাভ কৰা কেইজনমান শিল্পীৰ ভিতৰত গাৰ্গী অন্যতম।

নাটক আৰু পাঠদান

বলৱণ্ত গাৰ্গীয়ে দুবছৰ (১৯৬৬–৬৭) ৱাশ্বিংটন বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যাপনা কৰিছিল আৰু তাৰপৰাই তেওঁ জিন হেনৰীক লগ পাইছিল, যি পিছলৈ তেওঁৰ পত্নী হৈছিল। এই সময়ছোৱাই তেওঁৰ আত্মজীৱনী The Naked Triangle ৰ আধাৰ আছিল।

চণ্ডীগড়ৰ পাঞ্জাৱ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ভাৰতীয় নাট্য বিভাগৰ প্ৰতিষ্থাপক-পৰিচালক আছিল বলৱণ্ত গাৰ্গী। বিভাগটোৰ মুকলি আকাশৰ থিয়েটাৰখন তেওঁৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা হৈছে। তেওঁৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ ভিতৰত অনুপম খেৰ, কিৰন খেৰ, সতীশ কৌশিক, পুনম ধিলন, আৰু বলীউডৰ বৰ্তমানৰ বহু তাৰকা।

বছৰ বছৰ ধৰি গাৰ্গীয়ে হাৰ্ভাৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়, ভাছাৰ কলেজ, মাউণ্ট হলিয়ক কলেজ, ট্ৰিনিটি কলেজ, হাৱাই বিশ্ববিদ্যালয়, য়েল বিশ্ববিদ্যালয় আৰু আন বহুতো বিখ্যাত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতিষ্ঠানত বিশিষ্ট অতিথি অধ্যাপক হিচাপে বক্তৃতা আৰু অধ্যাপনা কৰিছিল।

তেওঁৰ সন্তান মনু গাৰ্গী আৰু জন্নত গাৰ্গী আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰত বসতি স্থাপন কৰে। দুয়োজনেই লছ এঞ্জেলছত ছবিৰ প্ৰযোজকহলিউড।

বাহ্যিক সংযোগসমূহ

• Theatre Deptt., PU, Chandigarh