লীলা গগৈ

ড॰ লীলা গগৈ অসমৰ অসমীয়া ভাষা-সাহিত্য আৰু বুৰঞ্জীচৰ্চাৰ এক উল্লেখযোগ্য ব্যক্তিত্ব। সাহিত্যিক আৰু বুৰঞ্জীবিদ ৰূপে তেওঁ ৰচনা, সম্পাদনা আৰু গৱেষণাৰ জৰিয়তে অসমীয়া বৌদ্ধিক পৰিসৰত স্থায়ী অৱদান আগবঢ়াই থৈ গৈছে; লগতে শিক্ষাবিদ হিচাপে বিশ্ববিদ্যালয়-শিক্ষা আৰু শৈক্ষিক-প্ৰশাসনত দায়িত্ব পালন কৰি ভাষা-সাহিত্যৰ প্রতিষ্ঠানগত বিকাশতো অংশ লয়।

জন্ম আৰু পৰিয়াল

লীলা গগৈৰ জন্ম ২৫ নৱেম্বৰ ১৯৩০ তাৰিখে শিৱসাগৰ জিলাৰ হাতীমূৰীয়া গাঁওৰ চেৰেকাপাৰত হয়। পিতৃ ধনীৰাম গগৈ আৰু মাতৃ কমলা গগৈ। তেওঁ ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয়তা আৰু ভাৰতীয় নাগৰিকত্বধাৰী আছিল; ভাষা অসমীয়া।

১৯৬৫ চনত তেওঁ চন্দ্ৰপ্ৰভা বুঢ়াগোহাঁইৰ সৈতে বিবাহবন্ধনত আবদ্ধ হয়। তেওঁলোকৰ ২ গৰাকী কন্যা সন্তান—জুৰি গগৈ আৰু লনি গগৈ।

মৃত্যু ২৩ জুলাই ১৯৯৪ তাৰিখে চেৰেকাপাৰ, শিৱসাগৰতে হয়।

শিক্ষা

লীলা গগৈৰ বিদ্যালয়-শিক্ষা আৰম্ভ হয় ১৯৩৫ চনত চেৰেকাপাৰ প্ৰাথমিক বিদ্যালয়ত। ১৯৪৩ চনত তেওঁ শিৱসাগৰ চৰকাৰী মজলীয়া বিদ্যালয়ৰ পৰা প্ৰথম বিভাগত উত্তীৰ্ণ হয় (উচ্চ গণিত, উচ্চ অসমীয়া)। পাছত শিৱসাগৰ চৰকাৰী উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰে।

১৯৫০ চনত প্ৰবেশিকা পৰীক্ষাত প্ৰথম বিভাগত উত্তীৰ্ণ হৈ সংস্কৃত বিষয়ত লেটাৰ লাভ কৰে। উচ্চশিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁ ১৯৫৩ চনত গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা আই এ সম্পূৰ্ণ কৰে। পৰৱৰ্তী সময়ত সম্পূৰ্ণ প্ৰাইভেট শিক্ষক পৰীক্ষাৰ্থী হিচাপে ১৯৫৮ চনত স্নাতক আৰু ১৯৬২ চনত অসমীয়া সাহিত্যত স্নাতকোত্তৰ সন্মান লাভ কৰে।

গৱেষণাৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁ ১৯৮২ চনত ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা ডক্টৰেট লাভ কৰে। তেখেতৰ গৱেষণা বিষয় আছিল: অসমীয়া বুৰঞ্জী সাহিত্যৰ সমালোচনাত্মক অধ্যয়ন। এই কৰ্মই বুৰঞ্জী সাহিত্য সম্পৰ্কীয় তেওঁৰ গৱেষণাৰ দিশটোক সুদৃঢ় কৰে।

কৰ্মজীৱন আৰু পেশাগত ভূমিকা

লীলা গগৈৰ কৰ্মজীৱন আৰম্ভ হয় ১৯৫১ চনত শিৱসাগৰ টাউন উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ত সহকাৰী শিক্ষক হিচাপে। পৰৱৰ্তীত তেওঁ গড়গাঁও মহাবিদ্যালয় আৰু শিৱসাগৰ বিশ্ববিদ্যালয়ত প্ৰবক্তা হিচাপে কৰ্মভূমিকা পালন কৰে।

গৱেষণাৰ জগতখনলৈ তেওঁ ১৯৫৪ চনত অসম চৰকাৰৰ বুৰঞ্জী আৰু পুৰাতত্ত্ব বিভাগত গৱেষক হিচাপে যোগদান কৰে। ১৯৫৬–৫৭ চনত তেওঁ গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ লোকসংস্কৃতি গৱেষণা আৰু জনজাতীয় সংস্কৃতি বিভাগত গৱেষক হিচাপে নিযুক্ত হয়। এই অভিজ্ঞতাই তেওঁৰ গৱেষণা-প্ৰবণতা আৰু তথ্য-সংগ্ৰহভিত্তিক অধ্যয়নৰ অভ্যাস গঢ়ি তোলে বুলি ধাৰণা কৰা হয় (সাৱধানে কোৱা)।

১৯৬৩ চনত তেওঁ আকাশবাণী (গুৱাহাটী)ত ‘স্পকেন ৱৰ্ড প্ৰডিউচাৰ’ হিচাপে যোগদান কৰে। একে সময়ছোৱাত তেওঁ ‘নতুন অসমীয়া’ কাকতৰ সম্পাদনা দায়িত্বো বহন কৰিছিল।

বিশ্ববিদ্যালয়-শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত ১৯৬৮ চনৰ আগষ্টত তেওঁ ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অসমীয়া বিভাগত অধ্যাপক হিচাপে যোগদান কৰে। ১৯৮৩–১৯৯০ চনত তেওঁ সহ অধ্যাপক আছিল আৰু সেই সময়তে সমন্বয় সমিতিৰ সচিবৰ দায়িত্বও পালন কৰে। ১৯৯০ চনত তেওঁ অসমীয়া বিভাগত প্ৰফেছাৰ পদ লাভ কৰে আৰু প্ৰায় ১ বছৰ শিক্ষাদান কৰি অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে।

অৱসৰৰ পাছতো তেওঁ শৈক্ষিক-প্ৰশাসনিক আৰু বৌদ্ধিক ক্ষেত্ৰত সক্ৰিয় থাকে। ১৯৯১–৯৩ চনত তেওঁ অসম চৰকাৰৰ বুৰঞ্জী আৰু পুৰাতত্ত্ব বিভাগৰ পূৰ্ণকালীন সঞ্চালক আছিল। লগতে অসম পাঠ্যপুথি প্ৰণয়ন আৰু প্ৰকাশন নিগমৰ সঞ্চালক ৰূপে দায়িত্ব পালন কৰে। তেওঁ অসম প্ৰকাশন পৰিষদৰ সদস্য, সৰ্বভাৰতীয় পাঠ্যপুথি প্ৰণয়ন আৰু কাৰ্যকৰী সমিতিৰ সদস্য, আৰু সৰ্বভাৰতীয় পৰিভাষা প্ৰণয়ন সমিতিৰ সদস্য আছিল।

অসম সাহিত্য সভা আৰু সাংগঠনিক নেতৃত্ব

লীলা গগৈৰ সাহিত্য-সাংগঠনিক অৱদান অসম সাহিত্য সভাৰ জৰিয়তে বিশেষভাবে দৃষ্টিগোচৰ। ১৯৫৬ চনত তেওঁ সভাৰ কাৰ্যনিৰ্বাহকৰ সদস্য হয়। পিছলৈ তেওঁ একাধিক দায়িত্ব পালন কৰে—

• ১৯৭৮–৮০: অসম সাহিত্য সভাৰ প্ৰধান সম্পাদক
• ১৯৮০–৮১: অসম সাহিত্য সভাৰ উপ-সভাপতি
• বঙাইগাঁও অধিৱেশনৰ বুৰঞ্জী সন্মিলনৰ সভাপতি
• ১৯৯৪: অসম সাহিত্য সভাৰ ৬০তম মৰিগাঁও বাৰ্ষিক অধিবেশনৰ সভাপতি

এই পদসমূহে সভাৰ নীতি-নির্দেশনা, অনুষ্ঠান-পরিচালনা আৰু বৌদ্ধিক চৰ্চাৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁৰ নেতৃত্ব প্ৰতিফলিত কৰে।

সাহিত্য-গৱেষণা আৰু গ্ৰন্থসম্ভাৰ

ড॰ লীলা গগৈ সাহিত্যিক, গ্ৰন্থকাৰ আৰু বুৰঞ্জীবিদ ৰূপে ৰচনা-সম্পাদনা আৰু ইংৰাজীভাষাত গৱেষণাগ্ৰন্থ ৰচনাৰ বাবে পৰিচিত। তেওঁৰ উল্লেখযোগ্য কৰ্মসমূহ—

অসমীয়া ৰচনা

• ‘খঁৰা শিয়ালৰ বিয়া’ (১৯৫৪)
• ‘সীমান্তৰ মাটি আৰু মানুহ’ (১৯৬৩)

সম্পাদনা

• ‘অসমীয়া সংস্কৃতি’ (১৯৬৬)

ইংৰাজী গৱেষণাগ্ৰন্থ

• ‘The Tai Khamtis of North East India’ (১৯৭১)
• ‘The Buranjiss: Historical Literature of Assam’ (১৯৮৬)
• ‘The History of the System of Ahom Administration’ (১৯৯১)

উল্লিখিত কৰ্মসমূহৰ মাজত বুৰঞ্জী সাহিত্য আৰু অসমৰ ঐতিহাসিক-প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থা সম্পৰ্কীয় আলোচনাই বিশেষ স্থান লাভ কৰে।

বঁটা আৰু স্বীকৃতি

লীলা গগৈয়ে কিছুমান উল্লেখযোগ্য বঁটা/পুৰস্কাৰ লাভ কৰিছিল—

• সীতানাথ ব্ৰহ্মচৌধুৰী বঁটা (১৯৬৩); পুৰস্কাৰ নগদ ৫০০ টকা
• UNESCO পুৰস্কাৰ (১৯৬৫); গ্ৰন্থ ‘সীমান্তৰ মাটি আৰু মানুহ’; নগদ ১১০০ টকা

তাৎপৰ্য

ড॰ লীলা গগৈৰ তাৎপৰ্য মূলত তিনিটা ক্ষেত্ৰত স্পষ্ট: (১) অসমীয়া সাহিত্য আৰু ইতিহাস-চৰ্চাৰ মাজত সংযোগ স্থাপন কৰা গৱেষণামুখী মনোভাৱ, (২) ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যাপনা কৰি উচ্চশিক্ষাত অসমীয়া ভাষা-সাহিত্যৰ অধ্যয়ন-চৰ্চা সুসংহত কৰা, আৰু (৩) অসম সাহিত্য সভা আৰু চৰকাৰী বুৰঞ্জী-শৈক্ষিক প্ৰতিষ্ঠানসমূহত দায়িত্ব পালন কৰি নীতি-প্ৰশাসনিক স্তৰত ভাষা-সাহিত্য-সংস্কৃতি বিষয়ক কৰ্মধাৰা আগবঢ়োৱা।

আৰু চাওক

• অসম সাহিত্য সভা
• ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়
• গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়
• আকাশবাণী
• শিৱসাগৰ
• বুৰঞ্জী সাহিত্য
• গৱেষণা