মোহন ৰাকেশ

মোহন ৰাকেশ (৮ জানুৱাৰী ১৯২৫ – ৩ ডিচেম্বৰ ১৯৭২) ১৯৫০ চনত ভাৰতৰ হিন্দী সাহিত্যৰ ‘নয়ী কাহিনী’ সাহিত্য আন্দোলনৰ পুৰোধা লেখকসকলৰ ভিতৰত অন্যতম। সংগীত নাটক অকাডেমীৰ আয়োজন কৰা প্ৰতিযোগিতাত বিজয়ী হোৱা প্ৰথম আধুনিক হিন্দী নাট আছাধ কা এক দিন (১৯৫৮) ৰচনা কৰে। উপন্যাস, চুটিগল্প, ভ্ৰমণ-কাহিনী, সমালোচনা, স্মৃতিগ্ৰন্থ আৰু নাটকত তেওঁ উল্লেখযোগ্য অৱদান আগবঢ়াইছিল। মোহন ৰাকেশৰ 'আধে-আধুৰে' এখন নগৰীয়া মধ্যবিত্ত পৰিয়ালক লৈ নিৰ্মিত অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ নাটক আৰু ইয়াত ভাৰতৰ পৰিৱৰ্তিত নগৰীয়া পৰিৱেশৰ পৰিৱৰ্তনশীল মূল্যবোধক মৰ্মস্পৰ্শীভাৱে চিত্ৰিত কৰা হৈছে। ^১ ১৯৬৮ চনত তেওঁক সংগীত নাটক একাডেমী বঁটাৰে সন্মানিত কৰা হয়।^২

প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু শিক্ষা

১৯২৫ চনৰ ৮ জানুৱাৰীত ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ পঞ্জাৱ প্ৰদেশৰ অমৃতসৰত মদন মোহন গুগলানী নামেৰে জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল। তেওঁৰ পিতৃ এজন অধিবক্তা আছিল আৰু তেওঁৰ বয়স ষোল্ল বছৰ বয়সত মৃত্যু হৈছিল। মোহন ৰাকেশ এজন সিন্ধী পৰিয়ালৰপৰা আহিছিল। তেওঁৰ পিতৃ বহু আগতেই সিন্ধৰপৰা পঞ্জাৱলৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল। লাহোৰৰ পঞ্জাৱ বিশ্ববিদ্যালয়ৰপৰা ইংৰাজী ভাষা আৰু হিন্দী ভাষা বিষয়ত এম.এ. ^৩৪

কৰ্মজীৱন

১৯৪৭ চনৰপৰা ১৯৪৯ চনলৈকে তেওঁ দেৰাডুনত ডাকঘৰৰ কাম আৰম্ভ কৰে, তাৰ পিছত তেওঁ দিল্লীলৈ গুচি যায়, কিন্তু কিছুসময়ৰ বাবে তেওঁ পঞ্জাৱৰ জলন্ধৰত শিক্ষকতাৰ চাকৰি পায়।[citation needed] তেওঁ জলন্ধৰত শিক্ষকতা কৰে। শ্বিমলাত তেওঁৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ ভিতৰত আছিল ৰাস্কিন ওৱেন বণ্ড। অৱশেষত ১৯৫৭ চনত চাকৰিৰপৰা পদত্যাগ কৰি পূৰ্ণকালীন লেখা-মেলা কৰে। ১৯৬২ চনৰপৰা ১৯৬৩ চনলৈকে তেওঁ কম সময়ৰ বাবে হিন্দী সাহিত্য আলোচনী সাৰিকা সম্পাদনা কৰে।

তেওঁৰ উপন্যাসসমূহ হ’ল আন্ধেৰে বেণ্ড কামৰে (ক্ল’জড ডাৰ্ক ৰুম) আৰু না আনে ৱালা কাল (দ্য টুম’ৰ’ ডেট নেভাৰ কমছ)। তেওঁৰ নাটসমূহৰ ভিতৰত আছাদ কা এক দিন (আছাধত এদিন) (১৯৫৮) (১৯৫৮) যিয়ে ১৯৬০ চনত হিন্দী থিয়েটাৰৰ পুনৰুজ্জীৱিতকৰণত মূল ভূমিকা পালন কৰিছিল আৰু আধে আধূৰ (অসম্পূৰ্ণ মানুহ বা হাফৱে) (১৯৬৯)। তেওঁৰ প্ৰথম নাট আছাধ কা এক দিন প্ৰথমবাৰৰ বাবে পৰিচালক শ্যামানন্দ জালানৰ অধীনত কলকাতাস্থিত হিন্দী নাট্যগোষ্ঠী অনামিকাই প্ৰদৰ্শন কৰিছিল (১৯৬০)। ^৫ পিছলৈ ১৯৬২ চনত দিল্লীৰ নেচনেল স্কুল অৱ ড্ৰামাত ইব্ৰাহিম আলকাজে পৰিচালনা কৰে আৰু মোহন ৰাকেশক প্ৰথম আধুনিক হিন্দী ভাষা নাট্যকাৰ হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰে। তেওঁৰ নাটকসমূহ আজিও বিশ্বজুৰি পৰিৱেশন আৰু প্ৰশংসা কৰা হয়। অপৰ্ণা ধৰৱাডকাৰ আৰু বিনয় ধৰৱাডকাৰৰ অনুমোদিত ইংৰাজী অনুবাদ ‘আছাদ কা এক দিন’, ‘বৰষুণৰ বতৰত এদিন’, ২০১০ চনত আমেৰিকাৰ উইচকনচিনৰ কেনোছাৰ কাৰ্থেজ কলেজত প্ৰিমিয়াৰ হৈছিল আৰু ২০১১ চনত কেনেডি চেণ্টাৰ আমেৰিকান কলেজ থিয়েটাৰ ফেষ্টিভেল (অঞ্চল ৩)তো প্ৰদৰ্শিত হৈছিল।

'ঢৌৰ হাঁস' বুদ্ধৰ ত্যাগ আৰু পৰিয়ালত ইয়াৰ প্ৰভাৱ সম্পৰ্কে প্ৰাচীন বৌদ্ধ কাহিনীৰ আধাৰত নিৰ্মিত মোহন ৰাকেশৰ নাটক। প্ৰথমে ইয়াক চুটিগল্প হিচাপে লিখা হৈছিল আৰু পিছলৈ সৰ্বভাৰতীয় ৰেডিঅ' জলন্ধৰৰ বাবে ৰেডিঅ' নাটকলৈ ৰূপান্তৰিত কৰা হৈছিল আৰু 'সুন্দৰী' নামেৰে সম্প্ৰচাৰ কৰা হৈছিল যদিও নাটকখনৰ বিভিন্ন সংস্কৰণৰ বাবে প্ৰায় ২০ বছৰ ধৰি সংগ্ৰাম চলি আছিল। ^৬ ভাৰতৰ সুপৰিচিত পৰিচালক ওম শিৱপুৰী, শ্যামানন্দ জালান, অৰবিন্দ গৌৰ আৰু ৰাম গোপাল বাজাজে নাটকখন পৰিচালনা কৰিছে। ^৭ ২০০৫ চনত এই নাটকখন লিখাৰ সমগ্ৰ প্ৰক্ৰিয়াটো, আৰু মোহন ৰাকেশৰ ডায়েৰী, প্ৰবন্ধ, নাটকখনৰ বিষয়ে লিখা চিঠিবোৰ দিল্লীস্থিত নাট্যগোষ্ঠীয়ে "পাণ্ডুলিপি" নামৰ নাটক এখনত পুনৰ অভিনয় কৰিছিল।

১৯৭১ চনৰ জুলাই মাহত তেওঁ "নাটকীয় শব্দ"ৰ ওপৰত গৱেষণাৰ বাবে জৱাহৰলাল নেহৰু ফেল'শ্বিপ লাভ কৰে। কিন্তু সম্পূৰ্ণ কৰিব নোৱাৰি ১৯৭২ চনৰ ৩ জানুৱাৰীত তেওঁৰ মৃত্যু হয়। ^৮৯

ব্যক্তিগত জীৱন

১৯৬০ চনত তেওঁৰ দ্বিতীয় বিবাহো সোনকালে সমাপ্ত হয়। অৱশ্যে ১৯৬৩ চনত অনিতা আউলাখৰ সৈতে তৃতীয় বিবাহত প্ৰেমৰ সন্ধান পায়। বিবাহৰ সময়ত অনিতাৰ বয়স আছিল ২১ বছৰ। তেওঁৰ মৃত্যুৰ পাছত তাই দিল্লীতে থাকি এতিয়া সত্তৰ বছৰ বয়সত কৈলাস অঞ্চলৰ পূব দিশত থাকে। তেওঁৰ আত্মজীৱনীমূলক গ্ৰন্থ *সত্ৰেন আৰু সত্ৰেন* প্ৰথম হিন্দী আলোচনী *সৰিকা*ত ধাৰাবাহিকভাৱে প্ৰচাৰিত হৈছিল আৰু পিছলৈ ২০০২ চনত প্ৰকাশ পাইছিল। ^৮১০

সাহিত্য কৰ্ম

উপন্যাস

• আন্ধেৰে বাণ্ড কামৰে (১৯৬১)
• না আনেৱালা কাল (১৯৬৮)
• অন্তৰাল (১৯৭২)
• বাকলামা খুদা (১৯৭৪)

নাটক (একাংকী নাটক)

• আধে অধুৰে^১১ / आधे अधूरे (1969)
• লহৰৌ কে ৰাজহংস लहरों के राजहंस (1963)
• আসাৰ কা এক দিন आषाढ़ का एक दिन'' (One Day in Ashadha, 1958)
• মোহন ৰাকশ কা সম্পূৰ্ণ নাটক, 1993, Rajpal. .

ইতিহাস

মৰণোত্তৰভাৱে প্ৰকাশিত

• পেৰো তলে কি জমিন (১৯৭৩)

^৮

• আন্দে কে চিলকে, অন্য একাংকি তথা বিজ নাটক (১৯৭৩)
• ৰাতা বিতানে তাকা তথা আন ধ্বনি নাটক, ১৯৭৪, ৰাধাকৃষ্ণ প্ৰকাশন। . (Radio plays)

অনুবাদ

• মৃচ্চকটিকাম, (সংস্কৃত নাট)
• শকুন্তলাম, (সংস্কৃত নাট)

গল্প সংকলন (কাহিনী সংগ্ৰহ)

• ১০ প্ৰতিনিধি কহানিয়ান (মোহন ৰাকেশ)
• ৰত কি বাহোন মেইন
• মোহন ৰাকেশ কি মেৰী প্ৰেম কহানিয়ান

কানাড়া অনুবাদ

নাটক

• সিদ্ধলিং পট্টানশ্বেট্টীৰ আশাদাদা ওণ্ডু দিনা (১৯৭৩, ১৯৭৮, ১৯৭৯, ১৯৮৮, ১৯৯৩, ২০০০, ২০১১, ২০১২, ২০১৭) (আশাধ কা এক দিন / आषाढ़ का এক দিন (আশাধাত এদিন, ১৯৫৮))
• সিদ্ধলিং পট্টানশ্বেট্টী (১৯৮০, ১৯৮৮, ২০১৭)ৰ আলালেগালী ৰাজহমছাগালু (লাহৰন কে ৰাজহন্স / লহৰন ৰাজহংস (১৯৬৩))
• সিদ্ধলিং পট্টানশ্বেট্টীৰদ্বাৰা আধাৰ আধুৰে (১৯৭৬, ১৯৮৯) (আধে আধুৰে / आधे अधूरे (১৯৬৯))
• সিদ্ধলিং পট্টানশ্বেট্টীৰ কালা কেলাগিনা নেলা (২০১১) (পাইৰন টেলে কি জামিন (১৯৭৩))
• ছিৰিকেলিকা, অধ্যাপক, অধ্যায়, আছুতীয়া, অনুপস্থিতি, আছুতীয়া, আঞ্চলিক)

চিনেমাৰ অভিযোজন

তেওঁৰ চুটিগল্পসমূহ দূৰদৰ্শনে ১৯৯৩ চনত "মিট্টি কে ৰং" নামেৰে ধাৰাবাহিক ৰূপায়ণ কৰে।

তেওঁৰ দুখন সাহিত্যিক ৰচনা অভিযোজন কৰিছিল চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা মণি কৌলে। প্ৰথমখন ছবি আছিল ১৯৬৯ চনত একে নামৰ চুটিগল্পৰ আধাৰত নিৰ্মিত "উস্কি ৰোটি।" এই ছবিখনৰ বাবে মোহন ৰাকেশে সংলাপ লিখিছিল।^১২ দ্বিতীয়খন ছবি আছিল মোহন ৰাকেশৰ নাটকৰ আধাৰত নিৰ্মিত ১৯৭১ চনত নিৰ্মিত "আছাঢ় কা এক দিন" ^১৩

অধিক পঢ়ক

• Aadhunik Hindi Natak Ka Agradoot: Mohan Rakesh
• Mohan Rakesh’s Halfway House: Critical Perspectives, edited by Subhash Chandra. New Delhi, Asia Book, 2001, . (Aadhe Adhure)
• Miss Pal by Mohan Rakesh

বাহ্যিক সংযোগ

• Mohan Rakesh in Abhivyakti