ধৰ্মেন্দ্ৰ

ধৰ্মেন্দ্ৰ কেৱল কৃষণ দেওল (Dharmendra Kewal Krishan Deol, জন্ম- ৮ ডিচেম্বৰ ১৯৩৫, মৃত্যু- ২৪ নৱেম্বৰ ২০২৫) জনপ্ৰিয়ভাৱে ধৰ্মেন্দ্ৰ নামেৰে পৰিচিত। তেওঁ এজন ভাৰতীয় অভিনেতা, প্ৰযোজক, ৰাজনীতিবিদ৷ তেওঁ মূলতঃ হিন্দী ছবি উদ্যোগত কৰা কামৰ বাবে পৰিচিত। তেওঁক বলীউডৰ "হি-মেন" বুলি জনা যায়। ধৰ্মেন্দ্ৰক ভাৰতীয় চিনেমাৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা হিচাপে বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয় আৰু সৰ্বকালৰ আটাইতকৈ সুদৰ্শন ভাৰতীয় অভিনেতাৰ ভিতৰত অন্যতম বুলি বিবেচনা কৰা হয়।^{১২৩৪৫}২০১২ চনত তেওঁ ভাৰত চৰকাৰৰ পৰা ভাৰতৰ তৃতীয় সৰ্বোচ্চ অসামৰিক সন্মান পদ্মভূষণ লাভ কৰে।^৬ ধৰ্মেন্দ্ৰই ছয় দশকৰো অধিক সময়জুৰি বিস্তৃত হৈ থকা কেৰিয়াৰত ২০০ খনতকৈও অধিক ছবিত কাম কৰিছে।^৭

১৯৬০ চনত 'দিল ভি তেৰা হম ভি তেৰে' ছবিৰ জৰিয়তে ধৰ্মেন্দ্ৰই আত্মপ্ৰকাশ কৰে।^৮ষাঠিৰ দশকৰ মাজভাগত তেওঁ ‘আয়ে মিলন কি বেলা’, ‘কাজল’ আৰু ‘ফুল আৰু পথাৰ’ আদি ছবিৰ বাবে প্ৰথমে জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰিছিল আৰু পৰৱৰ্তী বছৰবোৰত তেওঁৰ তাৰকাৰ মৰ্যাদা দুগুণে বৃদ্ধি পাইছিল৷ হিন্দী ছবিত অভিনয় কৰা কেইবাটাও চৰিত্ৰৰ বাবে তেওঁক ভাৰতৰ গৰম ধৰম বুলি অভিহিত কৰা হৈছিল।^৯ ষাঠিৰ দশকৰ শেষৰ ফালৰ পৰা আশীৰ দশকলৈকে তেওঁ ধাৰাবাহিকভাৱে ভাৰতীয় ছবি যেনে ‘আঁখে’, ‘শিকাৰ’, ‘আয়া ছাৱন ঝুম কে’, ‘জীৱন মৃত্যু’, ‘মেৰা গাওঁ মেৰা দেশ’, ‘সীতা ঔৰ গীতা’, ‘ৰাজা জনী’, ‘জুগনু’, ‘য়াদো কি বাৰাত’, ‘দোস্ত’, ‘শ্বোলে’, ‘প্ৰতিজ্ঞা’, ‘চাৰছ’, ‘ধৰম বীৰ’, ‘চাচা ভাটিজা’, ‘গুলামি’, ‘হুকুমত ', 'আগ হি আগ', 'ইলান-ই-জং' আৰু 'তাহলকা'^১০১১ আদি ছবিত অভিনয় কৰিছিল। তেওঁৰ কিছুমান প্ৰশংসিত অভিনয়ৰ ভিতৰত আছে ‘অনপড়’, ‘বন্দিনী’, ‘হকীকত’, ‘অনুপমা’, ‘মমতা’, ‘মাঝলি দিদি’, ‘সত্যকাম’, ‘নয়া জামানা’, ‘সমাধি’, ‘চুপকে চুপকে’, ‘ দিল্লাগী', 'দ্য বাৰ্নিং ট্ৰেইন', 'ডো দিশায়ে' আৰু হাথিয়াৰ'।^১২১৩

নবৈৰ দশকৰ শেষৰ ফালৰ পৰা আৰম্ভ কৰি তেওঁ কেইবাখনো সফল আৰু প্ৰশংসিত ছবিত চৰিত্ৰৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল৷ সেইসমূহৰ ভিতৰত ‘প্যাৰ কিয়া তো দৰনা কিয়া’, ‘লাইফ ইন এ... মেট্ৰ’, ‘আপনে’, ‘জনি গদ্দাৰ’, ‘য়ামলা পাগলা দীৱানা', 'ৰকি আৰু ৰাণী কি প্ৰেম কহানী' আৰু 'তেৰী বাটন মেই আইছা উলঝা জিয়া' আদি প্ৰধান।^{১৪১৫১৬}১৯৯৭ চনত তেওঁ বলীউডলৈ আগবঢ়োৱা অৱদানৰ বাবে ফিল্মফেয়াৰৰ পৰা জীৱনজোৰা সাধনাৰ বঁটা লাভ কৰে। তেওঁ ভাৰতৰ ১৫ সংখ্যক লোকসভাৰ সদস্য আছিল। তেওঁ ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী (বিজেপি)ৰ পৰা ৰাজস্থানৰ বিকানেৰ সমষ্টিক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল।^১৭

ব্যক্তিগত আৰু প্ৰাৰম্ভিক জীৱন

১৯৩৫ চনৰ ৮ ডিচেম্বৰত ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ পঞ্জাবৰ লুধিয়ানা জিলাৰ নছৰালী গাঁৱত ধৰ্মেন্দ্ৰ কেৱাল কৃষণ দেওল^১৮নামেৰে ধৰ্মেন্দ্ৰৰ জন্ম হয়। তেওঁৰ জন্ম হৈছিল কেৱাল কৃষণ^১৮ আৰু সতৱন্ত কৌৰ^১৯ৰ ঘৰত, এটি পাঞ্জাবী ঝাট পৰিয়ালত।^২০২১তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষৰ গাঁও লুধিয়ানাৰ পাখোৱাল তহচিল ৰাইকোটৰ সমীপত থকা ডাংগন।^২২২০

তেওঁ প্ৰাথমিক জীৱন সাহনেৱাল গাঁৱত কটায় আৰু লুধিয়ানাৰ লালটন কালানৰ চৰকাৰী জ্যেষ্ঠ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰে; য'ত তেওঁৰ পিতৃ বিদ্যালয়ৰ প্ৰধান শিক্ষক আছিল।^২৩ ১৯৫২ চনত তেওঁ ফাগোৱাৰাত মেট্ৰিক দিছিল।^২৪ সেই সময়ত পঞ্জাৱৰ স্কুল চণ্ডীগড়ৰ পাঞ্জাৱ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধীনলৈ আহিছিল।

ধৰ্মেন্দ্ৰৰ প্ৰথম বিবাহ ১৯ বছৰ বয়সত প্ৰকাশ কৌৰৰ সৈতে হৈছিল৷ ১৯৫৪ চনত তেওঁ ছবিত প্ৰৱেশ কৰাৰ আগতেই প্ৰথম বিবাহখন সম্পন্ন হৈছিল।^২৫ এই বিবাহৰ জৰিয়তে তেওঁৰ দুজন পুত্ৰ ছানি দেউল আৰু ববি দেউলৰ জন্ম হৈছিল৷ দুয়োজনেই সফল চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা৷ তেওঁৰ দুগৰাকী কন্যা বিজীতা আৰু অজীতা। আনহাতে তেওঁৰ ভতিজা অভয় দেওলো এজন অভিনেতা।

বম্বেলৈ গৈ চিনেমাত প্ৰৱেশ কৰাৰ পিছত ধৰ্মেন্দ্ৰই হেমা মালিনীৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয় আৰু ইতিমধ্যে বিবাহিত হোৱাৰ বাবে সেই সময়ত বিতৰ্কৰ সৃষ্টি হৈছিল। এই বিবাহৰ বাবে ধৰ্মেন্দ্ৰ আৰু হেমা মালিনীয়ে ইছলাম ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰা বুলি উৰাবাতৰি প্ৰচাৰ হ'বলৈ ধৰিলে।^২৬২৭ ১৯৭০ চনৰ আৰম্ভণিতে তেওঁ আৰু হেমা মালিনীয়ে শ্বোলেকে ধৰি কেইবাখনো চিনেমাত একেলগে অভিনয় কৰিছিল।^২৮২৯দম্পতীটিৰ দুগৰাকী কন্যা সন্তান ক্ৰমে ঈশা দেউল (এগৰাকী অভিনেত্ৰী, জন্ম ১৯৮১) আৰু আহানা দেউল (এগৰাকী সহকাৰী পৰিচালক, জন্ম ১৯৮৫)।

তেওঁৰ নাতি ববি দেউলৰ পুত্ৰৰ নামো তেওঁৰ নামেৰে "ধৰম" ৰখা হৈছে।^৩০ধৰ্মেন্দ্ৰৰ লোনাভালাত এটা ফাৰ্ম হাউচ আছে, য’ত তেওঁ এতিয়া বাস কৰে। তেওঁৰ পৰিয়াল মুম্বাইৰ জুহুত থাকে।^{৩১ ৩২৩৩}

২০২৩ চনত তেওঁ মতামত দিয়ে যে বলীউডে তেওঁৰ পৰিয়ালক অৱহেলা কৰে আৰু চিনেমা জগতলৈ তেওঁৰ পৰিয়ালৰ অৱদানক কেতিয়াও শলাগ লোৱা নাই।^৩৪

সংক্ষিপ্ত অভিনয়-জীৱন

১৯৬৪ চনত ধৰ্মেন্দ্ৰই ৰাজেন্দ্ৰ কুমাৰ আৰু চায়ৰা বানুৰ সৈতে আয়ী মিলন কি বেলা ছবিখনত অভিনয় কৰিছিল।^৩৫ ছবিখন বক্স অফিচত ব্লকবাষ্টাৰ হিচাপে পৰিগণিত হয় আৰু খলনায়কৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰাৰ পিছতো ধৰ্মেন্দ্ৰই দৰ্শকৰ দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰিবলৈ সক্ষম হয়।^৩৬সেই বছৰতে তেওঁ চেতন আনন্দৰ যুদ্ধভিত্তিক ড্ৰামা ছবি হকীকতত মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল। ^৩৭১৯৬২ চনৰ চীন-ভাৰত যুদ্ধৰ আধাৰত নিৰ্মিত ছবিখনে সমালোচকৰ পৰা প্ৰশংসা-লাভৰ লগতে ব্যৱসায়িকভাৱেও বৃহৎ সফলতা লাভ কৰে৷ ইয়াৰ এটা গীত "আব তুম্হাৰে হাৱালে ৱাটান সাথিয়ো"ৰ জৰিয়তে ছুপাৰহিট হিচাপে বিবেচিত হয়৷ মহম্মদ ৰফিয়ে গোৱা একক কণ্ঠৰ গীতটো জনসাধাৰণৰ মাজত বিপুলভাৱে জনপ্ৰিয় হয়৷^৩৮৩৯

১৯৭০ চনটো ধৰ্মেন্দ্ৰৰ বাবে উল্লেখযোগ্য বছৰ আছিল৷ সেই বছৰতে তেওঁ চাৰিখন ছবিৰ যোগেদি উল্লেখযোগ্য সফলতা লাভ কৰিছিল আৰু হেমা মালিনীৰ সৈতে হিট যুটি গঠন কৰিছিল।^৪০ পৰৱৰ্তী সময়ত ১৯৭৩ চনটো তেওঁৰ কেৰিয়াৰৰ আন এক শ্ৰেষ্ঠ বৰ্ষ হিচাপে প্ৰমাণিত হয়।^১০ তেওঁৰ প্ৰথম মুক্তি আছিল এ. ভীমসিংহৰ একচন ক্ৰাইমধৰ্মী ছবি লোফাৰ৷ ইয়াৰ গীতসমূহ যেনে-আজ মৌসম বৰা বে-ইমান, মেঁ তেৰে ইস্ক মেঁ, কই শ্বেহৰি বাবু জনসাধাৰণৰ মাজত বিপুল মাত্ৰাত জনপ্ৰিয় হৈ পৰে৷ ১৯৭০ চনৰ সৰ্বাধিক বিক্ৰী হোৱা হিন্দী চলচ্চিত্ৰ এলবামসমূহৰ ভিতৰত এইখন ছবিৰ এলবাম অন্যতম।^{৪১৪২৪৩}

১৯৭৫ চনত ধৰ্মেন্দ্ৰে বচ্চনৰ সৈতে দুখন ছবিত অভিনয় কৰে। প্ৰথমখন আছিল মুখাৰ্জীৰ লঘু কমেডী চুপকে চুপকে।^৪৪ ই সমালোচকৰ পৰা ইতিবাচক সঁহাৰি লাভ কৰে আৰু বক্স অফিচত হিট হয়।^৪৫ দ্বিতীয়জন আছিল ৰমেশ চিপিৰ একচনাৰ শ্বোলে।^৪৬ ১৯৭৫ চনৰ ১৫ আগষ্ট অৰ্থাৎ ভাৰতীয় স্বাধীনতা দিৱসত বোম্বাইত মুক্তি পায়। ৰিভিউৰ অভাৱ আৰু ফলপ্ৰসূ দৃশ্যমান বিপণন সঁজুলিৰ অভাৱৰ বাবে ইয়াৰ প্ৰথম দুসপ্তাহত আৰ্থিক লাভৰ অভাৱ দেখা গৈছিল। কিন্তু তৃতীয় সপ্তাহৰ পৰা মুখৰ পৰা ইতিবাচক কথাৰ বাবে দৰ্শকৰ সংখ্যা বৃদ্ধি পালে।^৪৭ প্ৰাৰম্ভিক লেহেমীয়া সময়ছোৱাত পৰিচালক আৰু লেখকে কিছুমান দৃশ্যৰ পুনৰ শ্বুটিং কৰাৰ কথা চিন্তা কৰিছিল যাতে অমিতাভ বচ্চনৰ চৰিত্ৰটোৰ মৃত্যু নহয়। যেতিয়া ব্যৱসায় আৰম্ভ হ'ল, তেওঁলোকে এই ধাৰণাটো পৰিত্যাগ কৰিলে।^৪৮অতিৰিক্তভাৱে সংলাপৰ স্নিপেট থকা এটা চাউণ্ডট্ৰেক মুকলি কৰাৰ পিছত,^৪৯ শ্বোলে অতি সোনকালেই "ৰাতিটোৰ ভিতৰতে চেনচেচন" হৈ পৰে।^৫০ ইয়াৰ পিছত ১৯৭৫ চনৰ ১১ অক্টোবৰত দিল্লী, উত্তৰ প্ৰদেশ, বংগ, হায়দৰাবাদ আদি অন্যান্য বিতৰণ মণ্ডলত ছবিখন মুক্তি পায়।^৫১ ১৯৭৫ চনৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জন কৰা হিন্দী ভাষাৰ ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয় আৰু চলচ্চিত্ৰ ৰেংকিং ৱেবছাইট বক্স অফিচ ইণ্ডিয়াই ছবিখনক অল টাইম ব্লকবাষ্টাৰৰ ৰায় দিছে।^৫২শ্বোলেই সমগ্ৰ ভাৰততে ৬০টা সোণালী জয়ন্তীৰ অভিলেখ গঢ়িছিল,^৫০ আৰু ভাৰতৰ প্ৰথমখন ছবি যিয়ে ১০০টাতকৈও অধিক ছবিগৃহত ৰূপালী জয়ন্তী উদযাপন কৰিছিল।^৫০ বম্বেৰ মিনাৰ্ভা থিয়েটাৰত পাঁচ বছৰতকৈও অধিক সময় ধৰি ইয়াক অবিৰতভাৱে প্ৰদৰ্শিত হৈছিল আৰু কলকাতাৰ জ্যোতি চিনেমাতো ১০৩ সপ্তাহ ধৰি চলিছিল।^৫৩৫৪২০০১ চনত দিলৱালে দুলহানিয়া লে জায়েংগে (১৯৯৫)-এ ২৮৬ সপ্তাহৰ অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে শ্বোলেই আছিল আটাইতকৈ দীৰ্ঘদিনীয়া থিয়েটাৰত চলি থকা ভাৰতীয় ছবি।^৫৫৫৬

১৯৯৭ চনত ধৰ্মেন্দ্ৰই ফিল্মফেয়াৰৰ পৰা জীৱনজোৰা সাধনাৰ বঁটা লাভ কৰে। দিলীপ কুমাৰ আৰু তেওঁৰ পত্নী চায়ৰা বানুৰ পৰা এই বঁটা গ্ৰহণ কৰাৰ সময়ত তেওঁ আৱেগিক হৈ পৰে আৰু মন্তব্য কৰে যে -

ইমানবোৰ সফল ছবি আৰু প্ৰায় এশখন জনপ্ৰিয় ছবিত কাম কৰাৰ পিছতো মই কেতিয়াও শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ ফিল্মফেয়াৰ বঁটা লাভ কৰা নাই।^৫৭

নবৈৰ দশকৰ শেষৰ ফালৰ পৰা ধৰ্মেন্দ্ৰই চৰিত্ৰৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰি আহিছে। এনে ভূমিকাত তেওঁৰ প্ৰথমখন ছবি আছিল সোহেইল খানৰ ৰোমান্টিক কমেডী ছবি প্যাৰ কিয়া তো দাৰ্না কিয়া (১৯৯৮), য'ত ছলমান খান, কাজোল আৰু আৰবাজ খানে সহ অভিনয় কৰিছিল।^৫৮ সমালোচকৰ পৰা ইতিবাচক সমালোচনা লাভ কৰি বক্স অফিচত ছুপাৰহিট হৈ পৰে ছবিখন।^৫৯

অভিনীত শ্বোলে (১৯৭৫) ছবিখনে আনুমানিক ১৫-১৮ কোটি টকাৰ মানুহৰ দৰ্শন লাভ কৰিছিল, যাৰ ফলত ই আজিলৈকে দৰ্শকৰ উপস্থিতিৰ হিচাপত সৰ্বাধিক উপাৰ্জন কৰা ভাৰতীয় ছবি।]]

নতুন দশকৰ প্ৰথম দুখন ডাঙৰ মুক্তিৰ ছবি আছিল ধৰ্মেন্দ্ৰৰ কাইছে কাহুন কে... প্যাৰ হাই (২০০৩) আৰু কিছ কিছ কি কিছমত (২০০৪), যি দুয়োখনেই বক্স অফিচত বিফল হৈছিল।^৬০৬১ কিছু সময়ৰ বাবে ডাঙৰ পৰ্দাত অনুপস্থিত থকাৰ পিছত ২০০৭ চনত তিনিখন ছবি লৈ উভতি আহে।এইবোৰ আছিল - অনুৰাগ বসুৰ নাটক ছবি লাইফ ইন এ... মেট্ৰ', অনিল শৰ্মাৰ ক্ৰীড়া নাটক আপনে আৰু শ্ৰীৰাম ৰাঘৱনৰ নব্য নোৱাৰ থ্ৰিলাৰ জনী গদ্দাৰ। ^৬২৬৩ দুয়োটা, লাইফ ইন এ... মেট্ৰ' আৰু আপনে সমালোচনাত্মক আৰু বাণিজ্যিক সফলতা হিচাপে প্ৰমাণিত হয়।^৬৪৬৫ আনহাতে, বক্স অফিচত বিফল হোৱাৰ পিছতো জনী গাডডাৰে সমালোচকৰ পৰা প্ৰশংসা লাভ কৰে আৰু পিছৰ বছৰবোৰত কাল্টৰ মৰ্যাদা লাভ কৰে।^১৫৬৬ সেই বছৰতে তেওঁ ফাৰাহ খানৰ ব্লকবাষ্টাৰ পুনৰ্জন্ম নাটক ওম শান্তি ওমৰ "দীৱাংগী দীৱাংগী" গীতটোত অতিথি হিচাপে অভিনয় কৰে।^৬৭ ২০১১ চনত ধৰ্মেন্দ্ৰই যমলা পাগলা দীৱানা আৰু টেল মি অ ক্খুদাত অভিনয় কৰে।^৬৮৬৯ পিছৰটো ব্যৱসায়িক দুৰ্যোগ আছিল যদিও যমলা পাগলা দীৱানাই অতি ভাল প্ৰদৰ্শন কৰিছিল আৰু বক্স অফিচত হিট হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল।^৭০৭১ ইয়াৰ পিছত তেওঁ ইয়ামলা পাগলা দীৱানা, ইয়ামলা পাগলা দীৱানা ২ (২০১৩) আৰু ইয়ামলা পাগলা দীৱানা ফিৰ ছে (২০১৮)ৰ ছিকুৱেলত অভিনয় কৰে, কিন্তু প্ৰথমখন ছবিৰ দৰে নহয়, দুয়োখন ছিকুৱেলে দৰ্শকৰ সঁহাৰি লাভ কৰে।^৭২

২০২৩ চনত তেওঁ কৰণ জোহৰৰ এনচেম্বল পাৰিবাৰিক নাটক ৰকি আৰু ৰাণী কি প্ৰেম কাহানীত অভিনয় কৰে।^৭৩ ই পৰ্যালোচকসকলৰ পৰা মেৰুকৰণকাৰী সঁহাৰিৰ বাবে মুকলি হৈছিল যদিও বিশ্বজুৰি ই ৩.৫ বিলিয়ন ₹ (৪২ মিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ)তকৈ অধিক উপাৰ্জন কৰিছিল আৰু ই হিট হোৱাৰ লগতে বছৰৰ দশম সৰ্বাধিক উপাৰ্জন কৰা ভাৰতীয় ছবি হিচাপে প্ৰমাণিত হৈছিল।^৭৪৭৫পিছৰ বছৰত ধৰ্মেন্দ্ৰই শ্বাহিদ কাপুৰ আৰু কৃতি ছাননৰ সৈতে ৰোমান্টিক কমেডী ছবি তেৰী বাটন মেইন আইছা উলঝা জিয়াত সহ অভিনয় কৰে।^৭৬ ছবিখনে সমালোচকৰ পৰা মিশ্ৰিতৰ পৰা নেতিবাচক সমালোচনা লাভ কৰিছিল যদিও তথাপিও বিশ্বজুৰি ১.৩ বিলিয়ন ₹ (১৬ মিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ) ৰ আজীৱন ব্যৱসায় কৰি ব্যৱসায়িক সফলতা লাভ কৰিছিল।^৭৭