অংগিৰস

অংগিৰস (अङ्गिरस्,একৱচনত अङ्गिराः) হিন্দু ধৰ্মৰ বৈদিক ঋষি আছিল। ঋগবেদত তেওঁক ঐশ্বৰিক জ্ঞানৰ গুৰু, আৰু মানুহ আৰু দেৱতাৰ মধ্যস্থতাকাৰী বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে আৰু অন্যান্য গীতত তেওঁক অগ্নিদেৱ (অগ্নি দেৱতাসকলৰ ভিতৰত প্ৰথম বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।^১২ কিছুমান গ্ৰন্থত তেওঁক সাতজন মহামুনি বা সপ্তৰ্ষিৰ ভিতৰত এজন বুলি ধৰা হয় যদিও আন কিছুমানত তেওঁৰ উল্লেখ আছে যদিও সপ্তৰ্ষিৰ তালিকাত তেওঁক ধৰা হোৱা নাই।^৩ অথৰ্ববেদৰ কিছুমান পাণ্ডুলিপিত এই গ্ৰন্থ "অথৰ্বংগিৰাসহ" বুলি কোৱা হৈছে, যিটো অথৰ্বন আৰু অংগিৰস ঋষিৰ নাম একেলগ কৰি সৃষ্টি কৰা হৈছে।^৪৫ অংগিৰসৰ শিষ্যসমাজক "অংগিৰা" বুলি কোৱা হয়,^১৬ আৰু ঋগবেদৰ প্ৰথম, দ্বিতীয়, পঞ্চম, অষ্টম, নৱম আৰু দশম গ্ৰন্থত তেওঁলোকক কিছুমান গীতৰ লেখক বুলি কোৱা হয়।^৭ ঋগবেদ ৰচনাৰ সময়লৈকে অংগিৰস এটা পুৰণি ঋষি বংশ আছিল, আৰু কেইবাটাও অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণ কৰা বুলি কোৱা হয়।^৮

সাহিত্যত

ঋগবেদৰ বহুতো গীতত অংগিৰাসসকলক লেখক হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে,^৭ মূলতঃ বেদৰ প্ৰথম আৰু অষ্টম মণ্ডলত।^৮ অংগিৰসৰ বিভিন্ন উপগোত্ৰ, যেনে শুনাহোত্ৰ, গৌতম আৰু ভৰদ্বাজকে ধৰি ক্ৰমে দ্বিতীয়, চতুৰ্থ আৰু ষষ্ঠ মণ্ডল ৰচনা কৰিছিল।^৮৯

ৰচকৰ কৃতিত্ব দিয়াৰ বাহিৰেও বৈদিক গ্ৰন্থত ঋষি অংগিৰসক অগ্নি পুৰোহিত বা গায়ক আদি বিভিন্ন ভূমিকাত উল্লেখ কৰা আছে। উদাহৰণস্বৰূপে, ঋগবেদৰ ৰূপক গীত ৩.৩১ত তেওঁক গায়ক বুলি কোৱা হৈছে:

বন্ধুত্বপূৰ্ণ মনোভাৱেৰে আটাইতকৈ উৎসাহীজন আহিল, দয়াপৰৱশ হৈ কাম কৰাজনৰ বাবে শিলে(তাৰ) পকা ফল বনাইছিল, যুৱনায়কে যুদ্ধৰ মনোভাৱ ধাৰণ কৰি যুৱাসকলৰ সৈতে(নিজৰ লক্ষ্য) পুৰণ কৰিলে, আৰু ঠিক সেই সময়তে গায়ক অংগিৰসৰ আবিৰ্ভাৱ হ’ল। The most inspired one came, assuming a friendly attitude, The rock made ripe (its) fruit for the one who performs the kind deed, The young hero attained (his aim) with the youths, assuming a warlike attitude, And here right away, the singing Angiras appeared.
— ঋকবেদ ৩.৩১.৭

মেক্স মুলাৰৰ মতে—অক্সফৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সংস্কৃত আৰু ভাৰতবিজ্ঞানৰ অধ্যাপক—বৈদিক সাহিত্যত অংগিৰস ঋষি বহুবচন শব্দতকৈ পৃথক আৰু এই শব্দবোৰে বিভিন্ন মানুহক বুজায়। অথৰ্ববেদৰ অংগিৰস নামৰ যাদুকৰৰ দলটোৰ পৰা অংগিৰস ঋষি পৃথক আৰু মুলাৰৰ মতে ঐশ্বৰিক সত্ত্বাৰ বৈদিক ঋষিৰ এই শ্ৰেণীৰ পৰাও পৃথক, যিসকলকো বৈদিক গ্ৰন্থত অংগিৰস বুলি কোৱা হয় আৰু "এঙাৰৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা(অংগৰা)" বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।^১০

দীঘ্ঘ নিকায়ৰ দৰে বৌদ্ধ পালি কেননিক গ্ৰন্থত তেবিজ্জা সুত্তই তেওঁৰ সময়ৰ বুদ্ধ আৰু বৈদিক পণ্ডিতসকলৰ মাজত হোৱা আলোচনাৰ বৰ্ণনা কৰিছে। বুদ্ধই দহজন ঋষিৰ নাম উল্লেখ কৰিছে, তেওঁলোকক "আদি ঋষি" আৰু তেওঁৰ যুগত সংগ্ৰহ আৰু জপ কৰা প্ৰাচীন শ্লোক নিৰ্মাতা বুলি কয় আৰু সেই দহজন ঋষিৰ ভিতৰত অংগিৰসো আছে।^১১

পুৰাণত

অংগিৰস নামটো সাধাৰণভাৱে কেইবাজনো পৌৰাণিক ব্যক্তিৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰয়োগ কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰিও বৈদিক ঋষি অংগিৰস মধ্যযুগীয় হিন্দু গ্ৰন্থসমূহত পৰস্পৰ বিৰোধী ভূমিকাৰ লগতে তেওঁৰ জন্ম, বিবাহ আৰু জীৱনীৰ বহুতো ভিন্নতা বিভিন্ন সংস্কৰণত দেখা যায়।^২ কোনো কোনোত তেওঁক ব্ৰহ্মাৰ পুত্ৰ বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে, কোনো কোনোত তেওঁ বহু প্ৰজাপতিৰ ভিতৰৰ এজন। কিংবদন্তি অনুসৰি তেওঁৰ এগৰাকী, দুগৰাকী বা চাৰিগৰাকী পত্নী আছে।^২ এটা কাহিনীত তেওঁৰ পত্নীক সুৰূপ আৰু পুত্ৰ উতাথ্য, সংৱৰ্তন আৰু বৃহস্পতি বুলি কোৱা হৈছে।^১২ আন কিছুমান বিৱৰণীত কোৱা হৈছে যে তেওঁ দক্ষৰ কন্যা স্মৃতি (স্মৃতি)ক বিয়া কৰাইছিল আৰু পিছলৈ স্বধা (বলি)ক বিয়া কৰাইছিল।^৬ তদুপৰি আন আন পৌৰাণিক বিৱৰণীত উল্লেখ আছে যে, তেওঁ শুভাক বিয়া কৰাইছিল আৰু তেওঁলোকৰ সাতগৰাকী কন্যাৰ নাম "জুই"ৰ কিছুমান বৈশিষ্ট্যৰ নামেৰে ৰখা হৈছিল আৰু বৃহস্পতি নামৰ এজন পুত্ৰৰ জন্ম হৈছিল।^১ কিছুমান কিংবদন্তিত ঋষি বৃহস্পতি তেওঁৰ পুত্ৰ।^২

এটা কিংবদন্তি অনুসৰি অংগৰসে নিজৰ ইন্দ্ৰিয়বোৰ নিজৰ ভিতৰতে নিয়ন্ত্ৰণ কৰি কেইবাবছৰ ধৰি সৃষ্টিকৰ্তাৰ সৃষ্টিকৰ্তা ব্ৰহ্মাক ধ্যান কৰিছিল। জন্মতে পোৱা মহান শক্তি(তেজ)বোৰ তেওঁৰ তপস্যাত অসীমভাৱে বৃদ্ধি পাইছিল। তেওঁ বহুতো ঐশ্বৰিক গুণ, শক্তি আৰু ধন-সম্পত্তি লাভ কৰিছিল আৰু বহু জগতৰ ওপৰত নিয়ন্ত্ৰণ লাভ কৰিছিল। কিন্তু তেওঁ সকলো লৌকিক প্ৰাপ্তিৰ প্ৰতি অৱহেলিত আছিল আৰু তপস্যা বন্ধ কৰা নাছিল। এই তপস্যাৰ বাবেই তেওঁ পৰমব্ৰহ্মৰ সৈতে স্থান লাভ কৰিছিল আৰু এইদৰে “ব্ৰহ্মৰ্ষি” অৱস্থা লাভ কৰিছিল। তেওঁ বহুতো বৈদিক মন্ত্ৰৰ দৰ্শন পাইছিল আৰু সেইবোৰ এই পাৰ্থিৱ জগতলৈ লৈ আহিছিল। তেওঁক বহু সংখ্যক বৈদিক গীত আৰু মন্ত্ৰৰ উৎস বুলি কোৱা হয় আৰু ভৃগু ঋষিৰ সৈতে অগ্নি-পূজাৰ প্ৰৱৰ্তন কৰা বুলিও বিশ্বাস কৰা হয়।^৬

তেওঁ পুৰাণত সপ্তৰ্ষিসকলৰ ভিতৰত অন্যতম।^১৩

অংগিৰস পৰিয়ালৰ ঘোৰাক কিছুমান পণ্ডিতে জৈন ধৰ্মৰ বাইশতম তীৰ্থংকৰ নেমিনাথ বুলি চিনাক্ত কৰিছে।^১৪