অত্ৰি

অত্ৰি বা অত্ৰী এজন বৈদিক ঋষি, যি হিন্দু ধৰ্মৰ অগ্নি, ইন্দ্ৰ আৰু অন্যান্য বৈদিক দেৱতাৰ অসংখ্য শ্লোক ৰচনা কৰাৰ কৃতিত্ব লাভ কৰে। হিন্দু পৰম্পৰাৰ সপ্তৰ্ষি (সাতজন মহান বৈদিক ঋষি)ৰ ভিতৰত অত্ৰী অন্যতম, আৰু ঋগবেদত আটাইতকৈ বেছি উল্লেখ কৰা এজন।^১

ঋগবেদৰ পঞ্চম মণ্ডল (৫ নং পুথি)ক তেওঁৰ সন্মানত অত্ৰি মণ্ডল বুলি কোৱা হয় আৰু ইয়াত থকা সাতাশীটা শ্লোক তেওঁৰ আৰু তেওঁৰ বংশধৰসকলৰ বুলি কোৱা হয়।^২

পুৰাণ আৰু ৰামায়ণ আৰু মহাভাৰতৰ হিন্দু মহাকাব্যতো অত্ৰিৰ উল্লেখ আছে।^৩৪

কিংবদন্তি

অগস্ত্য, ভৰদ্বাজ, গৌতম, জমদগ্নি, বশিষ্ঠ আৰু বিশ্বমিত্ৰৰ সৈতে সাতজন মহান ঋষি বা সপ্তৰ্ষীৰ ভিতৰত অত্ৰি অন্যতম।^১৫৬

বৈদিক যুগৰ কিংবদন্তি অনুসৰি অত্ৰিৰ ঋষিৰ বিবাহ হৈছিল অনসূয়া দেৱীৰ সৈতে। তেওঁলোকৰ তিনিজন পুত্ৰ দত্তত্ৰেয়, দুৰ্বাসা আৰু চন্দ্ৰ আছিল।^৭ সৰগীয় বিৱৰণী অনুসৰি সাতজন সপ্তৰ্ষিৰ ভিতৰত তেওঁ শেষ আৰু জিভাৰপৰাই উৎপত্তি হোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। অত্ৰিৰ পত্নী আছিল অনসূয়া, যিগৰাকীক সাত পতীব্ৰতা স্ত্ৰীৰ ভিতৰত অন্যতম বুলি গণ্য কৰা হয়। আকাশবাণীৰদ্বাৰা তাপসৰূপে একান্ত আৰু কঠোৰ তপস্যা কৰিবলৈ পোৱা নিৰ্দেশত অত্ৰিয়ে সহজেই তপস্যা কৰিবলৈ সন্মত হয়। তেওঁৰ ভক্তি আৰু প্ৰাৰ্থনাত সন্তুষ্ট হৈ হিন্দু ত্ৰিত্ব অৰ্থাৎ ব্ৰহ্মা, বিষ্ণু, শিৱই তেওঁৰ সন্মুখত উপস্থিত হৈ তেওঁক বৰদান কৰে। তিনিওজনকে তেওঁত জন্ম হ’বলৈ কামনা কৰিলে। কিংবদন্তিৰ আন এটা সংস্কৰণত কোৱা হৈছে যে, অনসূয়াই নিজৰ সতীত্বৰ শক্তিৰে তিনিওজন দেৱতাক আহ্বান কৰিছিল আৰু বিনিময়ত তেওঁলোকৰ সন্তান হিচাপে জন্ম হৈছিল, ব্ৰহ্মাৰপৰা জন্ম হৈছিল চন্দ্ৰ, বিষ্ণুৰপৰা দত্তাত্ৰেয় আৰু শিৱৰপৰা দুৰ্বাসাৰ কোনো কোনো অংশ হিচাপে।

অত্ৰিৰ উল্লেখ বিভিন্ন শাস্ত্ৰত পোৱা যায়, বিশেষভাৱে ঋগবেদত। তেওঁ বিভিন্ন যুগৰ লগতো জড়িত, ৰামায়ণৰ সময়ত ত্ৰেতাযুগত উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি, যেতিয়া তেওঁ আৰু অনসূয়াই ৰাম আৰু তেওঁৰ পত্নী সীতাক উপদেশ দিছিল। এই যুটিটোক গংগা নদীক পৃথিৱীলৈ নমাই অনাৰ জড়িত কৰা হয়, যাৰ উল্লেখ শিৱ পুৰাণত পোৱা যায়।^৮

বাল্মীকি ৰামায়ণত তেওঁ দক্ষিণৰ বাসিন্দা বুলি কোৱা হয়।^৯ একেই কথা পৌৰাণিক পৰম্পৰায়ো সমৰ্থন কৰে।

ঋকবেদৰ বক্তা

তেওঁ ঋগবেদৰ পঞ্চম মণ্ডল (৫ নং পুথি)ৰ দ্ৰষ্টা। অত্ৰিৰ বহু পুত্ৰ আৰু শিষ্য আছিল, যিসকলে ঋগবেদ আৰু অন্যান্য বৈদিক গ্ৰন্থৰ সংকলনতো অৰিহণা যোগাইছে। ৫ নং মণ্ডলত ৮৭টা শ্লোক আছে, মূলতঃ অগ্নি আৰু ইন্দ্ৰৰ, কিন্তু বিশ্বেদেৱ ("সকলো দেৱতা'), মৰুৎ, যমজ দেৱতা মিত্ৰ-বৰুণ আৰু অশ্বিনসকলৰো আছে।^১০ দুটাকৈ শ্লোক উষা (প্ৰভাত) আৰু সাবিত্ৰৰ বাবে উৎসৰ্গিত। এই গ্ৰন্থখনৰ বেছিভাগ শ্লোকে অত্ৰেয় বুলি কোৱা অত্ৰি বংশৰ সুৰকাৰসকলৰ বুলি কোৱা হয়।^৪

ঋগবেদৰ অত্ৰি শ্লোকসমূহ সুৰীয়া গঠনৰ লগতে সাঁথৰ ৰূপত আধ্যাত্মিক ধাৰণাসমূহৰ বৈশিষ্ট্যৰ বাবেও তাৎপৰ্যপূৰ্ণ। এই শ্লোকসমূহৰ ভিতৰত সংস্কৃত ভাষাৰ নমনীয়তা ব্যৱহাৰ কৰি আভিধানিক, বাক্য গঠন, ৰূপতাত্ত্বিক আৰু ক্ৰিয়া খেলা আদি অন্তৰ্ভুক্ত।^১১ অত্ৰি মণ্ডলৰ ঋগ্বেদৰ ৫.৪৪ নং শ্লোকক গেল্ডনাৰৰ দৰে পণ্ডিতে সকলো ঋগবেদৰ ভিতৰতে আটাইতকৈ কঠিন সাঁথৰ শ্লোক বুলি গণ্য কৰে।^১২ পদ্যসমূহে ঐশ্বৰিকভাৱে অনুপ্ৰাণিত কবিতাৰ জৰিয়তে প্ৰাকৃতিক পৰিঘটনাৰ মাৰ্জিত উপস্থাপনৰ বাবেও পৰিচিত, যেনে শ্লোক ৫.৮০ত ঊষাক আনন্দময়ী নাৰী হিচাপে কাব্যিকভাৱে উপস্থাপন কৰা।^১১

পঞ্চম মণ্ডলটো অত্ৰি আৰু তেওঁৰ সহযোগীসকলৰ বুলি কোৱা হয় যদিও ঋগ্বেদৰ আন অসংখ্য শ্লোক যেনে ১০.১৩৭.৪ আদিত অত্ৰিৰ ঋষিৰ উল্লেখ বা কৃতিত্ব দিয়া হৈছে।^১৩

ৰামায়ণ

ৰামায়ণত ৰাম, সীতা আৰু লক্ষ্মণে তেওঁলোকৰ আশ্ৰমত অত্ৰি আৰু অনসূয়াক দৰ্শন কৰে। অত্ৰিৰ জুপুৰিটো চিত্ৰকুটত বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে,^৪ সৰগীয় সংগীত আৰু বাদ্যৰে ঝংকাৰিত এটা হ্ৰদৰ ওচৰত, ভেট ফুল, জলজ উদ্ভিদ, আৰু বহুতো "চিলনী, মাছৰোকা চৰাই, ভাসমান কচ্ছপ, হাঁস, বেং আৰু গোলাপী হাঁহ"ৰে ভৰপূৰ।^৩

পুৰাণ

মধ্যযুগীয় যুগৰ বিভিন্ন পুৰাণত অত্ৰি নামৰ কেইবাজনো ঋষিৰ উল্লেখ আছে। তাত অত্ৰিৰ বিষয়ে থকা কিংবদন্তিবোৰ বৈচিত্ৰময় আৰু অসামঞ্জস্যপূৰ্ণ। এইবোৰে একেজন ব্যক্তিক বুজায় নে একে নামৰ বিভিন্ন ঋষিক বুজায় সেয়া স্পষ্ট নহয়।^৪