ভূপেন্দ্ৰ নাথ গোস্বামী

ভূপেন্দ্ৰ নাথ গোস্বামী (জন্ম ১ আগষ্ট, ১৯৫০ চন) এগৰাকী ভাৰতীয় বতৰবিজ্ঞানী, Indian Institute of Tropical Meteorology (IITM) ৰ প্ৰাক্তন ডিৰেক্টৰ ^১ আৰু Indian Institute of Science Education and Research ৰ এগৰাকী অধ্যাপক৷ ^২ তেওঁ ভাৰতৰ মৌচুমী জলবায়ুৰ ওপৰত কৰা গৱেষণাৰ বাবে প্ৰসিদ্ধ৷ ^৩ ড৹ গোস্বামী ভাৰতৰ বিভিন্ন বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান যেনে ইণ্ডিয়ান নেশ্যনেল চায়েন্স একাডেমী,^৪ ইণ্ডিয়ান একাডেমী অব চায়েন্সেছ,^৫ নেশ্যনেল একাডেমী অব চায়েন্সেছ ^৬ আৰু ৱৰ্ল্ড একাডেমী অব চায়েন্সেছ^৭ আদিৰ সন্মানীয় সদস্য৷ ১৯৯৫ চনত ভাৰত চৰকাৰৰ বৈজ্ঞানিক গৱেষণাৰ পৰিচালক প্ৰতিষ্ঠান কাউন্সিল অব চায়েন্টিফিক এণ্ড ইণ্ডাষ্ট্ৰীয়েল ৰিচাৰ্ছ (The Council of Scientific and Industrial Research) তেওঁক বতৰবিজ্ঞানলৈ আগবঢ়োৱা মূল্যৱান অৱদানৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বঁটা প্ৰদান কৰে৷^৮

জীৱনী

১৯৫০ চনৰ ১ আগষ্টত অসমৰ বৰপেটা জিলাৰ পাটবাউসীত ড৹ গোস্বামীৰ জন্ম হয়৷^৯ স্কুলীয়া শিক্ষা স্থানীয় বিদ্যালয়ত সম্পূৰ্ণ কৰি তেওঁ ১৯৬৯ চনত কটন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা স্নাতক ডিগ্ৰী লয়৷ ^২ ১৯৭১ চনত তেওঁ গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা পদাৰ্থবিজ্ঞান বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে৷ ইয়াৰ পিছতে ড৹ গোস্বামীয়ে Physical Research Laboratory (PRL) ত বিমলা বুটীৰ তত্ত্বাবধানত ডক্টৰেট ডিগ্ৰীৰ বাবে গৱেষণা আৰম্ভ কৰে৷ ১৯৭৬ চনত তেওঁ গুজৰাট বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰে৷ তেওঁ গৱেষণাৰ বিষয় আছিল-Nonlinear waves in dispersive media and current driven instabilities in magnetoplasmas ৷^১০ ইয়াৰ পৰৱৰ্তী দুটা বছৰ তেওঁ পি আৰ এলত গৱেষণা সহকাৰী ( research associate) হিচাপে কাৰ্য্যনিৰ্বাহ কৰে৷ ১৯৭৮ চনত তেওঁ আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰলৈ গৈ প’ষ্ট-ডক্টৰেল গৱেষণাৰ বাবে কেমব্ৰিজ-এম আই টিত Jule Gregory Charney ৰ গৱেষণাগাৰত যোগদান কৰে৷^৪ ইয়াত দুবছৰকাল কটোৱাৰ পিছত ড৹ গোস্বামীয়ে আমেৰিকাৰ নেশ্যনেল ৰিচাৰ্ছ কাউন্সিলত গৱেষণা সহকাৰী পদত তিনিবছৰ আৰু অন্তিম বছৰটোত ইউনিভাৰ্ছিটিজ স্পেচ ৰিচাৰ্ছ এছ’ছিয়েছন (Universities Space Research Association) ত বিজ্ঞানী ৰূপে কাৰ্য্যনিৰ্বাহ কৰে৷ ^১১

ভাৰতলৈ উভতি অহাৰ পিছত ড৹ গোস্বামীয়ে ১৯৮৩ চনত ভাৰতীয় প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠান, দিল্লীৰ বতৰবিজ্ঞান কেন্দ্ৰ (Centre for Atmospheric Studies) বৈজ্ঞানিক বিষয়া (Senior Scientific Officer) ৰূপে যোগদান কৰে৷ ১৯৮৫ চনত তেওঁ ভাৰতীয় বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠানৰ বতৰবিজ্ঞান কেন্দ্ৰ ( Centre for Atmospheric and Oceanic Sciences) ত সহকাৰী অধ্যাপক পদত যোগ দিয়ে৷ ^২ এই কেন্দ্ৰটোত তেওঁ ২০০৬ চনলৈকে কাৰ্য্যনিৰ্বাহ কৰে আৰু ২০০৫ চনত কেন্দ্ৰটোৰ চেয়াৰমেন পদত অধিষ্ঠিত হয়৷ ইয়াৰ মাজতে বিদেশৰো বিভিন্ন উল্লেখযোগ্য প্ৰতিষ্ঠানত তেওঁ অস্থায়ী পদত কাৰ্য্যনিৰ্বাহ কৰে৷

তেওঁ মেৰিলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়ৰ চেণ্টাৰ ফৰ অ’চেন-লেণ্ড-এটম’স্ফিয়াৰ ইন্টাৰেকচনছ (১৯৮৮–৮৯) আৰু ইনষ্টিটিউট ফৰ গ্ল’বেল এনভাইৰনমেণ্ট এণ্ড ছ'চাইটি (১৯৯৮)ত জ্যেষ্ঠ ভ্ৰমণকাৰী গৱেষণা সহযোগী হিচাপে কাম কৰিছিল, ১৯৯২ চনত জুলাইৰ পৰা আগষ্টলৈকে ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ ঔদ্যোগিক উন্নয়ন সংস্থাৰ (ইউনিড') আন্তৰ্জাতিক বিজ্ঞান আৰু উচ্চ প্ৰযুক্তি কেন্দ্ৰত পৰামৰ্শদাতা হিচাপে ডেপুটেচন হিচাপে কাম কৰিছিল আৰু প্ৰিন্সটন বিশ্ববিদ্যালয়ত তিনিমাহৰ বাবে এজন ভ্ৰমণকাৰী গৱেষণা বিজ্ঞানী হিচাপে, এবাৰ ১৯৯৪ চনত আৰু দুবাৰকৈ ১৯৯৫ চনত নিযুক্তি লাভ কৰিছিল।^৪ ২০০৬ চনৰ জুন মাহত তেওঁ ভাৰতীয় ক্ৰান্তীয় বতৰ বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান (আই আই টি এম)ৰ সঞ্চালক হিচাপে নিযুক্তি লাভ কৰে আৰু ২০১৪ চনলৈকে এই পদত থাকি ভাৰতীয় বিজ্ঞান শিক্ষা আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানলৈ স্থানান্তৰিত হৈ প্ৰতিষ্ঠানটোৰ পৃথিৱী আৰু জলবায়ু বিজ্ঞান বিভাগত এম ই এছ পিছাৰোটি চেয়াৰ প্ৰফেচাৰ হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। ২০১৫ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত তেওঁ সেৱাৰ পৰা অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে।^২

বন্দনা গোস্বামীৰ বিবাহিত পত্নী আৰু এই দম্পতীৰ দুটা সন্তান লিপিকা আৰু বিকিৰণ।^১২ পৰিয়ালটো পুনেত থাকে।^২

অৱদান

গোস্বামীয়ে প্ৰথমে যুগ্ম সাগৰ-বায়ুমণ্ডল ব্যৱস্থা ব্যৱহাৰ কৰি গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় জলবায়ুৰ ভৱিষ্যদ্বাণীযোগ্যতা জুখিছিল বুলি জনা যায় আৰু তেওঁৰ অধ্যয়নে বাৰিষাৰ গতিবিদ্যাৰ উপলব্ধিৰ বিকাশ কৰিছে।^১৩ তেওঁৰ অধ্যয়নৰ মূল ক্ষেত্ৰসমূহ হৈছে ভূ-ভৌতিক তৰল গতিবিদ্যা আৰু প্ৰথমবাৰৰ বাবে পোৱা বুলি উল্লেখ কৰা গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় বায়ু-সাগৰৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া আৰু তেওঁ উত্তৰ দিশলৈ বিয়পি পৰা ৩০-৫০ দিনৰ ধৰণ সৃষ্টিৰ বাবে বিকিৰণ-সংবহনীয়-গতিশীল প্ৰতিক্ৰিয়া ব্যৱস্থা চিনাক্ত কৰিছিল^৪ তেওঁক বাৰিষাৰ পৰ্যবেক্ষণ কৰা অৰ্ধ-দ্বিসপ্তাহিক দোলনৰ বাবে সংবহনীয়ভাৱে সংযুক্ত কবৰস্থান ৰছবি তৰংগ দায়ী সিদ্ধান্ত প্ৰথমবাৰৰ বাবে আৱিষ্কাৰ কৰাৰ কৃতিত্ব দিয়া হয় আৰু তেওঁ ভাৰত মহাসাগৰৰ ডাইপোল আৱিষ্কাৰ কৰা প্ৰথম জলবায়ুবিজ্ঞানীসকলৰ সদস্য আছিল, যিটো পৰিঘটনা য’ত উষ্ণতাই বিকল্পভাৱে ভাৰতৰ পশ্চিম আৰু পূব দিশৰ মহাসাগৰৰ মাজত দোলন খায়। তেওঁৰ এই তথ্যসমূহ প্ৰথমবাৰৰ বাবে ১৯৯৯ চনত নেচাৰ ত A dipole mode in the tropical Indian Ocean নামৰ এটা প্ৰবন্ধত প্ৰকাশ পাইছিল^১৪ আৰু প্ৰবন্ধটোত উদ্ধৃতিৰ সংখ্যা ১৪০০ৰো অধিক আছিল।^১১ ঋতুভিত্তিক গড় বাৰিষাৰ পৰিমাণ নিৰ্ণয়ৰ বাবে বাৰিষাৰ আন্তঃমৌচুমী দোলনৰ ওপৰত^১৫ তেওঁৰ কামে এটা বৰ্ধিত পৰিসৰৰ ভৱিষ্যদ্বাণী ব্যৱস্থা বিকাশত সহায় কৰিছিল।^১১ গোস্বামীৰ অধ্যয়নৰ বিষয়ে কেইবাটাও সমনীয়াৰ দ্বাৰা পৰ্যালোচিত প্ৰবন্ধত বিশদভাৱে উল্লেখ কৰা হৈছে;^১৬ বৈজ্ঞানিক প্ৰবন্ধৰ দুটা অনলাইন ভঁৰাল ৰিচাৰ্চগেট আৰু গুগল স্কোলাৰত ইয়াৰে ক্ৰমে ২২৩টা^১৭ আৰু ৩২৩টা তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে।^১৮ তেওঁ ১০ জন পণ্ডিতক তেওঁলোকৰ অধ্যয়নত মেণ্টৰো কৰিছে, ইয়াৰে পাঁচজন ডক্টৰেট ডিগ্ৰীৰ গৱেষক।^৯ তেওঁ ঋতুভিত্তিক আৰু আন্তঃমৌচুমী বাৰিষাৰ পূৰ্বাভাস উন্নত কৰাৰ বাবে পৃথিৱী বিজ্ঞান মন্ত্ৰালয়ে গঠন কৰা ভাৰতীয় মনচুন মিছন প্ৰকল্পৰ নেতৃত্ব দিছিল^১১ আৰু ২০০৯ চনত ভাৰতীয় ক্ৰান্তীয় বতৰ বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠানে আয়োজন কৰা জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ ওপৰত মিডিয়া কৰ্মশালাকে ধৰি জলবায়ু বিজ্ঞানৰ বহু কৰ্মশালাত অংশগ্ৰহণ কৰিছে।^১৯ তেওঁ বিভিন্ন চৰকাৰী সংস্থা যেনে বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগ, ৰাষ্ট্ৰীয় দুৰ্যোগ ব্যৱস্থাপনা কৰ্তৃপক্ষ, বিজ্ঞান আৰু অভিযান্ত্ৰিক গৱেষণা পৰিষদ আৰু ভাৰতীয় জলবায়ু গৱেষণা কাৰ্যসূচীৰ কেইবাটাও প্ৰকল্পৰ সৈতে জড়িত আছিল আৰু তেওঁলোকৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সমিতিৰ সদস্য হিচাপে বিশ্ব জলবায়ু গৱেষণা কাৰ্যসূচী (১৯৯৫–৯৭) আৰু ক্লিভাৰ মনচুন পেনেল (১৯৯৯–২০০২)ৰ সৈতে জড়িত আছিল।^২ ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমীৰ বিজ্ঞান শিক্ষা পেনেল (২০০৪–০৬) আৰু পৰিষদ (২০১০–১২)ত বহি ১৯৯৬–২০০০ চনৰ ভিতৰত ভাৰতীয় বতৰ বিজ্ঞান সমিতিৰ সম্পাদক হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল য’ত তেওঁ আজীৱন সদস্য। তেওঁ আমেৰিকান বতৰ বিজ্ঞান সমিতিৰ সদস্য আৰু কাৰেণ্ট চাইন্স, মৌছাম, ইণ্টাৰনেশ্যনেল জাৰ্নেল অৱ ক্লাইমেট'লজী আৰু প্লেনেট আৰ্থ আদি বিজ্ঞান আলোচনীৰ সম্পাদক মণ্ডলীৰ সদস্য হিচাপেও কাম কৰি আহিছে।^২

বঁটা আৰু সন্মান

গোস্বামীয়ে ১৯৯৪ চনত ভৌতিক গৱেষণা পৰীক্ষাগাৰৰ ওম আশ্ৰম প্ৰেৰিত বিক্ৰম সাৰাভাই বঁটা লাভ কৰে^২০ আৰু বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদে তেওঁক ১৯৯৫ চনত ভাৰতীয় বিজ্ঞানৰ অন্যতম সৰ্বোচ্চ বঁটা শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বঁটা প্ৰদান কৰে।^২১ ২০০৮ চনত তেওঁ দুটা ডাঙৰ বঁটা লাভ কৰে, এটা ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান একাডেমীৰ কল্পনা ৰামকৃষ্ণ ৰামনাথন পদক^২২ আৰু আনটো কমল কুমাৰী ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা।^২৩ তেওঁ ২০১১ চনত ভাৰতীয় ক্ৰান্তীয় বতৰ বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠানৰ ২৪ সংখ্যক ৰূপালী জয়ন্তী বঁটা লাভ কৰে^২৪ আৰু ২০১২ চনত ৱাছৱিক ঔদ্যোগিক গৱেষণা বঁটা লাভ কৰে।^২৫ পৃথিৱী বিজ্ঞান মন্ত্ৰালয়ে ২০১৪ চনত তেওঁক বায়ুমণ্ডল বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা প্ৰদান কৰে।^২৬২৭ ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমীয়ে ১৯৯৬ চনত গোস্বামীক সহযোগী হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰে^৫ আৰু আন দুখন প্ৰধান ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমী ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমী^৬ আৰু ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান একাডেমীয়ে ক্ৰমে ২০০০ আৰু ২০০৩ চনত ইয়াৰ অনুকৰণত বঁটা প্ৰদান কৰে।^৪ ২০০৯ চনত তেওঁ দ্য ৱৰ্ল্ড একাডেমী অৱ চাইন্সেছৰ ফেলো হয়।^৭ ২০১৪ চনৰ অধ্যাপক কে আৰ ৰামানাথন স্মৃতিচাৰণ বক্তৃতাকে ধৰি কেইবাটাও বঁটা বক্তৃতাও তেওঁ আগবঢ়াইছে।^২৮

নিৰ্বাচিত গৱেষণা পত্ৰ

• Chattopadhyay, R.; Sahai, A. K.; Goswami, Bhupendra Nath. (2008). Objective identification of nonlinear convectively coupled phases of monsoon intraseasonal oscillation: implications for prediction. Journal of the Atmospheric Sciences. পৃ. 1549–1569
• Chattopadhyay, R.; Goswami, Bhupendra Nath; Sahai, A. K.; Fraedrich, K. Role of stratiform rainfall in modifying the northward propagation of monsoon intraseasonal oscillation. Journal of Geophysical Research: Atmospheres
• Mukhopadhyay, P.; Taraphdar, S.; Goswami, B. N.; Krishnakumar, K. Indian summer monsoon precipitation climatology in a high-resolution regional climate model: impacts of convective parameterization on systematic biases. Weather and Forecasting. পৃ. 369–387
• Mujumdar, M.; Salunke, K.; Suryachandra Rao, A.; Ravichandran, M.; Goswami, B. N. Diurnal cycle induced amplification of sea surface temperature Intraseasonal oscillations over the Bay of Bengal in summer monsoon season. IEEE Geoscience and Remote Sensing Letters. পৃ. 206–210
• Saha, Subodh Kumar; Halder, Subhadeep; Suryachandra Rao, A.; Goswami, B. N. Modulation of ISOs by land-atmosphere feedback and contribution to the interannual variability of Indian summer monsoon. Journal of Geophysical Research

বাহ্যিক সংযোগ

• (8 August 2012). Indian monsoon disappoints. Nature
• (3 July 2015). Studies show increasing monsoon variability, intensity. Nature India
• (26 June 2013). Indian flood deaths blamed on ‘mindless’ construction. New Scientist