ৰাষ্ট্ৰীয় দুৰ্যোগ ব্যৱস্থাপনা কৰ্তৃপক্ষ (ভাৰত)

ৰাষ্ট্ৰীয় দুৰ্যোগ ব্যৱস্থাপনা কৰ্তৃপক্ষ (ভাৰত), সংক্ষেপে এনডিএমএ (NDMA), হৈছে ভাৰত চৰকাৰৰ এক শীৰ্ষস্থানীয় সংস্থা, যাৰ দায়িত্ব হৈছে দুৰ্যোগ ব্যৱস্থাপনাৰ বাবে নীতি নিৰ্ধাৰণ কৰা।^১ এনডিএমএ ২০০৫ চনৰ ২৩ ডিচেম্বৰত ভাৰত চৰকাৰে প্ৰণয়ন কৰা দুৰ্যোগ ব্যৱস্থাপনা আইন, ২০০৫-ৰ জৰিয়তে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়।^২ ৰাজ্যিক দুৰ্যোগ ব্যৱস্থাপনা কৰ্তৃপক্ষসমূহ (SDMA)-ৰ সৈতে সমন্বয় সাধন কৰি দুৰ্যোগ ব্যৱস্থাপনাৰ ক্ষেত্ৰত এক সামগ্ৰিক আৰু বিকেন্দ্ৰীকৃত পদ্ধতি নিশ্চিত কৰাৰ উদ্দেশ্যে এনডিএমএ নীতি প্ৰস্তুত কৰা, নিৰ্দেশনা জাৰি কৰা আৰু উত্তম অনুশীলন (Best Practices) নিৰ্ধাৰণ কৰাৰ দায়িত্ব পালন কৰে।^৩

পটভূমি

দুৰ্যোগ ব্যৱস্থাপনা বাক্যাংশটোক পৰিকল্পনাৰ এক নিৰন্তৰ আৰু সংগঠন, সমন্বয়, আৰু কাৰ্যকৰী ব্যৱস্থাৰ সংহত প্ৰক্ৰিয়া হিচাপে অনুধাৱন কৰিব লাগে, যিবোৰ কোনো দুৰ্যোগ প্ৰশমন বা বিপদ বা ভয়াৱহতাৰ আশংকা হ্ৰাস কৰাৰ বাবে বিপদ বা ভাবুকি প্ৰতিৰোধৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় বা সুবিধাজনক; ইয়াৰ পৰিণতি, সামৰ্থ্য বিকাশ, যিকোনো দুৰ্যোগৰ সৈতে মোকাবিলা কৰিবলৈ প্ৰস্তুতি, তাৎক্ষণিক সঁহাৰি, যিকোনো দুৰ্যোগৰ তীব্ৰতা বা প্ৰভাৱৰ পৰিমাণ মূল্যায়ন কৰা, খালী কৰা, উদ্ধাৰ কৰা, সাহায্য দিয়া, পুনৰ্বাসন আৰু পুনৰ্গঠন কৰা আদি।^৪

সদস্যসকল

ইয়াৰ নেতৃত্বত ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী আৰু ইয়াত আন ৯ জনলৈকে সদস্য থাকিব পাৰে। ২০২৪ চনৰ পৰা তিনিজন সদস্য আছে। তেওঁলোক হ’ল- ৰাজেন্দ্ৰ সিং, লেফটেনেণ্ট জেনেৰেল (অৱসৰপ্ৰাপ্ত) চৈয়দ আতা হাছনাইন আৰু ড০ কৃষ্ণ বৎস। বৰ্তমান ৰাজেন্দ্ৰ সিং এন ডি এম এৰ বিভাগৰ মুৰব্বী। এন ডি এম এৰ এজন ভাইচ চেয়াৰ-পাৰ্চনো থকাৰ ব্যৱস্থা আছে।^৫৬

উদ্দেশ্য

এনডিএমএৰ দৃষ্টিভংগী হৈছে "এটা সামগ্ৰিক, সক্ৰিয়, প্ৰযুক্তি-চালিত আৰু বহনক্ষম উন্নয়ন কৌশলৰ দ্বাৰা এখন সুৰক্ষিত আৰু দুৰ্যোগ প্ৰতিৰোধী ভাৰত গঢ়ি তোলা যিয়ে সকলো অংশীদাৰক জড়িত কৰে আৰু প্ৰতিৰোধ, প্ৰস্তুতি আৰু প্ৰশমনৰ সংস্কৃতিক লালন-পালন কৰে।"^৭

কাৰ্য আৰু দায়িত্ব

এনডিএমএক শীৰ্ষ সংস্থা হিচাপে দুৰ্যোগৰ প্ৰতি সময়োপযোগী আৰু ফলপ্ৰসূ সঁহাৰি নিশ্চিত কৰিবলৈ দুৰ্যোগ ব্যৱস্থাপনাৰ বাবে নীতি, পৰিকল্পনা আৰু নিৰ্দেশনা নিৰ্ধাৰণ কৰাৰ দায়িত্ব দিয়া হৈছে। ইয়াৰ প্ৰতি ইয়াৰ তলত দিয়া দায়িত্বসমূহ আছে:^৩

• দুৰ্যোগ ব্যৱস্থাপনাৰ নীতি নিৰ্ধাৰণ কৰা;
• ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিকল্পনাত অনুমোদন জনোৱা;
• ভাৰত চৰকাৰৰ মন্ত্ৰ্যালয় বা বিভাগসমূহে ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিকল্পনা অনুসৰি প্ৰস্তুত কৰা পৰিকল্পনা অনুমোদন কৰা;
• ৰাজ্যিক পৰিকল্পনা প্ৰস্তুত কৰাত ৰাজ্য কৰ্তৃপক্ষই মানি চলিবলগীয়া নিৰ্দেশনা নিৰ্ধাৰণ কৰা;
• ভাৰত চৰকাৰৰ বিভিন্ন মন্ত্ৰ্যালয় বা বিভাগসমূহে তেওঁলোকৰ উন্নয়ন পৰিকল্পনা আৰু প্ৰকল্পত দুৰ্যোগ প্ৰতিৰোধ বা ইয়াৰ প্ৰভাৱ প্ৰশমনৰ ব্যৱস্থাসমূহ একত্ৰিত কৰাৰ উদ্দেশ্যে পালন কৰিবলগীয়া নিৰ্দেশনা নিৰ্ধাৰণ কৰা;
• দুৰ্যোগ ব্যৱস্থাপনাৰ বাবে নীতি আৰু পৰিকল্পনা বলবৎ আৰু ৰূপায়ণৰ সমন্বয় সাধন কৰা;
• প্ৰশমনৰ উদ্দেশ্যে ধনৰ ব্যৱস্থা কৰাৰ পৰামৰ্শ দিয়া;
• কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে নিৰ্ধাৰণ কৰিব পৰাকৈ বৃহৎ দুৰ্যোগৰদ্বাৰা ক্ষতিগ্ৰস্ত অন্যান্য দেশসমূহক এনে সহায় প্ৰদান কৰা;
• দুৰ্যোগ প্ৰতিৰোধৰ বাবে, বা প্ৰশমনৰ বাবে, বা বিপদজনক পৰিস্থিতি বা দুৰ্যোগৰ সৈতে মোকাবিলা কৰাৰ বাবে প্ৰস্তুতি আৰু সামৰ্থ্য বিকাশৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় বুলি বিবেচনা কৰা অন্যান্য ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা;
• ৰাষ্ট্ৰীয় দুৰ্যোগ ব্যৱস্থাপনা প্ৰতিষ্ঠানৰ কাৰ্যকলাপৰ বাবে বিশদ নীতি আৰু নিৰ্দেশনা নিৰ্ধাৰণ কৰা।

এনডিএমএই অন্য চৰকাৰী বিষয়া, প্ৰতিষ্ঠান আৰু সম্প্ৰদায়ক সংকটৰ পৰিস্থিতি বা দুৰ্যোগৰ সময়ত প্ৰশমন আৰু সঁহাৰিৰ ক্ষেত্ৰতো সজ্জিত আৰু প্ৰশিক্ষণ দিয়ে। ই নেশ্যনেল ইনষ্টিটিউট অৱ ডিজেষ্টাৰ মেনেজমেণ্টৰ সৈতে সামৰ্থ্য বিকাশৰ বাবে ঘনিষ্ঠভাৱে কাম কৰে। ই অনুশীলন বিকশিত কৰে, হাতে কামে প্ৰশিক্ষণ প্ৰদান কৰে আৰু দুৰ্যোগ ব্যৱস্থাপনাৰ বাবে অনুশীলনৰ আয়োজন কৰে। ইয়াৰ উপৰিও ই ৰাজ্যিক আৰু স্থানীয় পৰ্যায়ত দুৰ্যোগ ব্যৱস্থাপনা কোষসমূহক সজ্জিত আৰু প্ৰশিক্ষণ দিয়ে।^৮

গৃহ পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰ্যালয়ৰ অধীনত এনডিএমএক চাইবাৰ জটিল আন্তঃগাঁথনিৰ সুৰক্ষাৰ দায়িত্বও নিযুক্তি দিব পাৰি। ফলস্বৰূপে জটিল/অজটিল আন্তঃগাঁথনি সুৰক্ষিত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত এনডিএমএৰ মেইটৱাইৰ চিইআৰটি-আইএন আৰু এনটিআৰঅ’ৰ এনচিআইআইপিচিৰ সৈতে ওভাৰলেপিং দায়িত্ব আছে।^৯

কাৰ্যসূচী

এন ডি এম এ ( ৰাষ্ট্ৰীয় দুৰ্যোগ ব্যৱস্থাপনা কৰ্তৃপক্ষ)-এ নিৰ্দিষ্ট পৰিস্থিতিৰ বাবে প্ৰশমন আৰু সঁহাৰিৰ বাবে বিভিন্ন কাৰ্যসূচী চলায়। ইয়াৰ ভিতৰত ৰাষ্ট্ৰীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ বিপদ ব্যৱস্থাপনা প্ৰকল্প,^১০ বিদ্যালয় সুৰক্ষা প্ৰকল্প,^১১ সিদ্ধান্ত সমৰ্থন ব্যৱস্থা আৰু অন্যান্য। ২০১৭ চনৰ ৯ নৱেম্বৰত নতুন দিল্লীত অনুষ্ঠিত ভাৰত দুৰ্যোগ সঁহাৰি শীৰ্ষ সন্মিলন। এই সন্মিলনখন ৰাষ্ট্ৰীয় দুৰ্যোগ ব্যৱস্থাপনা কৰ্তৃপক্ষ (এন ডি এম এ) আৰু ছ’চিয়েল নেটৱৰ্কিং চাইট ফেচবুকৰ যৌথ উদ্যোগত। দুৰ্যোগৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনোৱাৰ ক্ষেত্ৰত ফেইচবুকৰ সৈতে অংশীদাৰিত্ব কৰা ভাৰত প্ৰথমখন দেশত পৰিণত হৈছে।^১২

এনডিএমএৰ নিৰ্দেশনা

এনডিএমএৰ চৰকাৰী ৱেবছাইট অনুসৰি তলত দিয়া নিৰ্দেশনাসমূহ দিয়া হ’ল:^১৩

• কাৰ্য পৰিকল্পনা প্ৰস্তুত কৰাৰ বাবে নিৰ্দেশনা - তাপৰ তৰংগ প্ৰতিৰোধ আৰু ব্যৱস্থাপনা
• ভূমিস্খলনৰ আশংকা ব্যৱস্থাপনা কৌশল
• অক্ষমতা অন্তৰ্ভুক্ত দুৰ্যোগৰ আশংকা হ্ৰাসৰ ওপৰত নিৰ্দেশনা
• দুৰ্যোগ প্ৰভাবিত পৰিয়ালৰ বাবে অস্থায়ী আশ্ৰয় শিবিৰ স্থাপনৰ নিৰ্দেশনা
• ধুমুহা আৰু বিজুলী/স্কোয়াল/ধূলি/শিলাবৃষ্টি আৰু প্ৰবল বতাহৰ প্ৰতিৰোধ আৰু ব্যৱস্থাপনাৰ নিৰ্দেশনা
• নাও সুৰক্ষাৰ ওপৰত নিৰ্দেশনা
• সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য স্থান আৰু চৌহদৰ ওপৰত নিৰ্দেশনা
• সংগ্ৰহালয়ৰ ওপৰত নিৰ্দেশনা
• সকাহৰ ন্যূনতম মানদণ্ডৰ ওপৰত নিৰ্দেশনা
• চিকিৎসালয়ৰ সুৰক্ষাৰ ওপৰত নিৰ্দেশনা
• বিদ্যালয়ৰ সুৰক্ষা নীতিৰ ওপৰত নিৰ্দেশনা
• অভাৱনীয় অট্টালিকা আৰু গঠনৰ ভূমিকম্পীয় ৰেট্ৰফিটিঙৰ ওপৰত নিৰ্দেশনা
• অগ্নিনিৰ্বাপক সেৱাৰ স্কেলিং, সঁজুলিৰ প্ৰকাৰ আৰু প্ৰশিক্ষণৰ ওপৰত নিৰ্দেশনা
• ৰাষ্ট্ৰীয় দুৰ্যোগ ব্যৱস্থাপনা তথ্য আৰু যোগাযোগ ব্যৱস্থাৰ ওপৰত নিৰ্দেশনা
• খৰাং ব্যৱস্থাপনাৰ নিৰ্দেশনা
• নগৰীয়া বানপানীৰ ব্যৱস্থাপনাৰ নিৰ্দেশনা
• দুৰ্যোগৰ পিছত মৃতকৰ ব্যৱস্থাপনাৰ নিৰ্দেশনা
• চুনামি ব্যৱস্থাপনাৰ নিৰ্দেশনা
• অঘটন সঁহাৰি ব্যৱস্থাৰ ওপৰত নিৰ্দেশনা
• দুৰ্যোগৰ সময়ত মনো-সামাজিক সহায় আৰু মানসিক স্বাস্থ্য সেৱাৰ ওপৰত নিৰ্দেশনা
• ৰাসায়নিক(সন্ত্ৰাসবাদ) দুৰ্যোগ ব্যৱস্থাপনাৰ নিৰ্দেশনা
• ভূমিস্খলন আৰু বৰফৰ হিমস্খলন ব্যৱস্থাপনাৰ নিৰ্দেশনা
• পাৰমাণৱিক আৰু ৰেডিঅ’লজিকেল জৰুৰীকালীন ব্যৱস্থাপনাৰ নিৰ্দেশনা
• জৈৱ দুৰ্যোগ ব্যৱস্থাপনাৰ নিৰ্দেশনা
• ঘূৰ্ণীবতাহৰ ব্যৱস্থাপনাৰ নিৰ্দেশনা
• বানপানী ব্যৱস্থাপনাৰ নিৰ্দেশনা
• চিকিৎসা প্ৰস্তুতি আৰু গণহত্যা ব্যৱস্থাপনাৰ ওপৰত নিৰ্দেশনা
• ৰাজ্যিক দুৰ্যোগ ব্যৱস্থাপনা পৰিকল্পনা প্ৰস্তুত কৰাৰ নিৰ্দেশনা
• ৰাসায়নিক দুৰ্যোগৰ ওপৰত নিৰ্দেশনা
• ভূমিকম্প ব্যৱস্থাপনাৰ নিৰ্দেশনা