বিপন চন্দ্ৰ

বিপন চন্দ্ৰ (জন্ম, ২৪ মে’ ১৯২৮ – মৃত্যু,৩০ আগষ্ট ২০১৪ ) ^১ জৱাহৰলাল নেহৰু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ আধুনিক ইতিহাসৰ এমেৰিটাছ অধ্যাপক হিচাপে তেওঁ ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলনত বিশেষজ্ঞ আছিল আৰু মোহনদাস কৰমচান্দ গান্ধীৰ আগশাৰীৰ পণ্ডিত হিচাপে গণ্য কৰা হয়। দ্য ৰাইজ এণ্ড গ্ৰ’থ অৱ ইকনমিক নেশ্যনেলিজমকে ধৰি কেইবাখনো গ্ৰন্থ ৰচনা কৰে।^২

প্ৰাথমিক জীৱন আৰু শিক্ষা

চন্দ্ৰৰ জন্ম হৈছিল ব্ৰিটিছ ৰাজৰ পঞ্জাৱ (বৰ্তমান হিমাচল প্ৰদেশ)ৰ কংগৰাত। ১৯৪৬ চনত লাহোৰৰ ফৰ্মান খ্ৰীষ্টান কলেজৰপৰা স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে যদিও বিভাজনৰ বাবে তেওঁ চাকৰি এৰিবলৈ বাধ্য হয়। ইয়াৰ পিছত তেওঁ আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰলৈ গুচি যায় আৰু কেলিফৰ্ণিয়াৰ ষ্টেনফৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰে। আমেৰিকাৰ কমিউনিষ্টসকলৰ সৈতে তেওঁ সংযোগ গঢ়ি তুলিছিল; পিছলৈ জোচেফ মেককাৰ্থীৰ কমিউনিষ্ট বিৰোধী অভিযানৰ উচ্চতাত তেওঁ দেশ এৰি যাবলৈ বাধ্য হয়।^৩ ১৯৫০ চনৰ আৰম্ভণিতে দিল্লীলৈ উভতি অহাৰ লগে লগে বিপন চন্দ্ৰই দিল্লীৰ হিন্দু মহাবিদ্যালয়ত ইতিহাসৰ প্ৰবক্তা হিচাপে নিযুক্তি লাভ কৰে। ১৯৫৯ চনত দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয়ৰপৰা পি এইচ ডি সম্পূৰ্ণ কৰে। ^৪

কৰ্মজীৱন

চন্দ্ৰই বহু বছৰ হিন্দু কলেজত প্ৰথমে প্ৰবক্তা হিচাপে আৰু তাৰ পিছত ৰীডাৰ হিচাপে অধ্যাপনা কৰিছিল।^৫ ১৯৬৯ চনত যেতিয়া জৱাহৰলাল নেহৰু বিশ্ববিদ্যালয় প্ৰতিষ্ঠা হয়, তেতিয়া তেওঁ তালৈ গুচি যায় আৰু ৰোমিলা থাপাৰ, সৰ্বেপল্লী গোপাল, সতীশ চন্দ্ৰৰ দৰে সহকৰ্মীসকলৰ সৈতে চেণ্টাৰ ফৰ হিষ্ট’ৰিকেল ষ্টাডিজ প্ৰতিষ্ঠা কৰে।

তেখেতে সহযোগী ৰণধীৰ সিঙৰ সৈতে দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয়ত ‘অন্বেষণ’ আলোচনীখনো প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ^৩

চন্দ্ৰ ১৯৮৫ চনত অমৃতসৰত ভাৰতীয় ইতিহাস কংগ্ৰেছৰ ছেকচনেল প্ৰেচিডেণ্ট আৰু তাৰ পিছত সাধাৰণ সভাপতি হয়।^৬ ১৯৯৩ চনত তেওঁ বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগৰ সদস্য হয়।^৫ ২০০৪ চনৰপৰা ২০১২ চনলৈকে তেওঁ নতুন দিল্লীৰ নেচনেল বুক ট্ৰাষ্টৰ অধ্যক্ষ আছিল।^৭ ভাৰতৰ নেচনেল বুক ট্ৰাষ্টৰ অধ্যক্ষ হিচাপে তেওঁ কেইবাখনো নতুন ধাৰাবাহিকৰ আৰম্ভণি কৰে, যেনে জনপ্ৰিয় সমাজ বিজ্ঞান, আত্মজীৱনী, আফ্ৰিকান-এছিয়ান দেশৰ ধাৰাবাহিক, ভাৰতীয় প্ৰব্ৰজনকাৰী অধ্যয়ন আদি।^৮

ভাৰত চৰকাৰে চন্দ্ৰক সাহিত্য আৰু শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত আগবঢ়োৱা অনৱদ্য অৱদানৰ বাবে ২০১০ চনত পদ্মভূষণেৰে সন্মানিত কৰে। ^৪

গৱেষণা

স্বাধীনতাৰ পিছৰেপৰা ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট আন্দোলনত চন্দ্ৰই আগৰণুৱা আছিল।^৯ তেওঁৰ সহ-লেখক স্বাধীনতা সংগ্ৰাম নামৰ গ্ৰন্থখন ১৯৭৭ চনত ভাৰতত ক্ষমতালৈ অহা নতুন কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে চেঞ্চৰ কৰিছিল। ^১০ নুৰুল হাছান, ৰাম শৰণ শৰ্মা, সৰ্বেপল্লী গোপাল, সতীশ চন্দ্ৰ, ৰোমিলা থাপাৰ, ইৰফান হাবিব, বৰুণ দে আৰু অৰ্জুন দেৱকে ধৰি কেইবাগৰাকীও ইতিহাসবিদৰ লগতে তেওঁৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰী, যেনে মৃদুলা মুখাৰ্জী, আদিত্য মুখাৰ্জী, সুচেতা মহাজন আৰু বিশালাক্ষী মেননৰ সৈতে কাম কৰিছিল, যাৰ কিছুমানৰ পাঠ্যপুথি পূৰ্বতে বৰ্ষত বিদ্যালয়ৰ ইতিহাসৰ পাঠ্যক্ৰমত পঢ়োৱা হৈছিল ভাৰত। ^১১১২

মৃত্যু

দীৰ্ঘদিনীয়া অসুস্থতাৰ পিছত ২০১৪ চনৰ ৩০ আগষ্টত ৮৬ বছৰ বয়সত গুৰগাঁৱৰ ঘৰত চন্দ্ৰৰ মৃত্যু হয়।^১৩১৪ দিল্লীৰ জৱাহৰলাল নেহৰু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ উদ্যোগত তেওঁৰ জন্ম বাৰ্ষিকীত এক স্মৃতিচাৰণ অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। ^১৫১৬

প্ৰকাশিত গ্ৰন্থ

• (1966). The rise and growth of economic nationalism in India: economic policies of Indian national leadership, 1880-1905. People's Publishing House. ISBN 8170071410
• Chandra, Bipan; Tripathi, Amales; De, Barun. (1972). Freedom struggle. National Book Trust. ISBN 9788123702490
• (1979). Nationalism and Colonialism in Modern India. Orient Longman. ISBN 0861312821
• (1983). The Indian left: critical appraisals. Vikas. ISBN 0706921038
• Communalism in Modern India, (New Delhi, 1984)
• Indian National Movement: The Long Term Dynamics, (New Delhi, 1988)
• India's Struggle for Independence, 1857-1947, (New Delhi, 1989)
• The Epic Struggle, (New Delhi, 1992)
• Essays on Contemporary India, (New Delhi, 1993)
• Essays on Indian Nationalism, (New Delhi, 1993)
• Ideology and Politics in Modern India, (New Delhi, 1994)
• History of Modern India, Orient Blackswan, 1990
• Essays on Colonialism, (New Delhi, 1999)
• India Since Independence, (jointly with Mridula Mukherjee and Aditya Mukherjee), (New Delhi, 1999)
• The Making of Modern India: From Marx to Gandhi, Orient Blackswan, 2000
• In the Name of Democracy: The JP Movement and the Emergency, (New Delhi, 2003)
• Communalism: A Primer, (New Delhi, 2008)