নাৰী শিক্ষা

নাৰী শিক্ষা হৈছে এনে এক ধাৰণা যিয়ে মূলতঃ নাৰী আৰু শিক্ষাক সংযোগ কৰে। ইয়াৰ এটা ৰূপ পুৰুষৰ সমতুল্য শিক্ষাত মহিলাক অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ সৈতে জড়িত। আন এটা ৰূপত ইয়াৰদ্বাৰা মহিলাৰ বাবে ৰচনা কৰা বিশেষ শিক্ষা-ব্যৱস্থাক বুজোৱা হয়। নাৰীক পুৰুষতকৈ বেলেগ ধৰণৰ শিক্ষা প্ৰদানৰ ধাৰণাটো ভাৰতত মধ্যযুগীয় আৰু নৱ-জাগৰণ কালত গঢ় লৈ উঠিছিল। বৰ্তমান সময়ত নাৰীক পুৰুষৰ দৰেই শিক্ষিত হোৱা উচিত বুলি সৰ্বজনীনভাৱে মানি লোৱা হৈছে। এইটো এটা প্ৰমাণিত সত্য যে যদি মাতৃগৰাকী শিক্ষিত নহয়, তেন্তে দেশৰ সন্তানৰ কল্যাণ কেতিয়াও সম্ভৱ নহয়। ^১ নাৰী শিক্ষাই ছোৱালীৰ শিক্ষা বা মহিলাৰ শিক্ষাক বুজায়। ইয়াত লিংগ সমতা আৰু শিক্ষাৰ সুবিধাৰ ক্ষেত্ৰসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। দৰিদ্ৰতা দূৰীকৰণৰ বাবে মহিলা আৰু ছোৱালীৰ শিক্ষা গুৰুত্বপূৰ্ণ।^২

সমস্যাসমূহ

নাৰীৰ ওপৰত হোৱা হিংসা

১৯০০ চনৰপৰা ১৯৪০ চনলৈকে ছুইডেনত মহিলা আৰু ছাত্ৰীৰ ওপৰত হোৱা হিংসা ৰাজনৈতিক বিষয় হৈ পৰিছিল। ^৩৪৫ ১৯০০ চনলৈকে ছুইডেনৰ ৬৬ শতাংশ শিক্ষক মহিলা আছিল আৰু ইয়াৰে বহুতেই দুৰ্গম গ্ৰাম্য অঞ্চলত কাম কৰিছিল। য’ত তেওঁলোকে নিঃসংগতা আৰু পুৰুষৰ হিংসাৰ ভাবুকিৰ সন্মুখীন হৈছিল। ৰাজনীতিবিদ, শিক্ষাবিদ আৰু মহিলা লেখিকাসকলে এই বিপদসমূহ হ্ৰাস কৰাৰ বাবে বিভিন্ন সমাধানৰ ওপৰত মাত মাতিছিল। যেনে মহিলা শিক্ষকসকলক প্ৰহৰী কুকুৰ, অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰ আৰু টেলিফোন প্ৰদান কৰা। ^৬

পাকিস্তানত এগৰাকী মহিলাই লাভ কৰা আনুষ্ঠানিক শিক্ষাৰ স্তৰ আৰু তেওঁৰ বিৰুদ্ধে হিংসাৰ সম্ভাৱনাৰ মাজত ঋণাত্মক সম্পৰ্ক পোৱা গৈছিল (আফটাৰ, ২০১৩)। ^৭৮ গৱেষকজনে স্নোবল সুবিধা নমুনা সংগ্ৰহ ব্যৱহাৰ কৰিছিল, যিটো নমুনা সংগ্ৰহ পদ্ধতিত অংশগ্ৰহণকাৰীসকলক উল্লেখ কৰা হয়। নৈতিক আৰু গোপনীয়তাৰ সমস্যায় ইয়াক আটাইতকৈ সুবিধাজনক পদ্ধতি কৰি তুলিছিল। এজন তথ্যদাতাই তথ্য সংগ্ৰহত মূল ভূমিকা পালন কৰিছিল। যিবোৰ তাৰ পিছত ক্ৰছ-চেক কৰা হৈছিল। হিংসাৰ বলি হোৱা লোকৰ নমুনাত গ্ৰাম্য আৰু চহৰীয়া উভয় সম্প্ৰদায়ৰ ১৮-৬০ বছৰ বয়সৰ বিবাহিত মহিলা আছিল। অধ্যয়নটোৱে বিভিন্ন ধৰণৰ শাৰীৰিক হিংসাৰ বৰ্ণনা কৰিছে যিবোৰ বিদ্যমান আৰু বিভিন্ন সম্প্ৰদায়ৰ (গ্ৰাম্য আৰু চহৰীয়া) মহিলাসকলে সন্মুখীন হোৱা প্ৰত্যাহ্বানসমূহ বুজিবলৈ সহায় কৰে। অধ্যয়নটোত হিংসাৰ অন্ত পেলোৱাৰ সমাধান আৰু প্ৰয়োজনীয়তা হিচাপে শিক্ষাৰ ওপৰত আলোকপাত কৰা হৈছে। ৰাজনৈতিক আৰু সামাজিক বাধাসমূহৰ বিষয়ে আলোচনা কৰাটো প্ৰয়োজন।^৯

এই সম্পৰ্কটো দেখাতকৈ অধিক জটিল। মহিলাসকল নিৰক্ষৰলোক হ’ব পাৰে যদিও ক্ষমতাশালী হ’বও পাৰে (মাৰ্চ ফুচচেল, ২০১৪)। অভিবাসী লেটিনা মহিলাসকল (আই এল ডব্লিউ) এটা সময়ত আঠৰপৰা দহটা অংশগ্ৰহণকাৰী গোটৰ গুণগত অধ্যয়নৰ অংশ আছিল আৰু তেওঁলোকে আত্ম-সন্মান, ঘৰুৱা হিংসা সজাগতা আৰু সুস্থ সম্পৰ্কৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰি ১১ সপ্তাহৰ কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ কৰিছিল। অভিবাসী লেটিন মহিলা (ILW) হৈছে ঘৰুৱা হিংসাৰদ্বাৰা অত্যন্ত প্ৰভাবিত এটা গোট। যদিও এই কাৰ্যসূচী পৰম্পৰাগত শ্ৰেণীকোঠাৰ বাহিৰত অনুষ্ঠিত কৰা হৈছিল, তথাপি যোগাযোগ, সমালোচনাত্মক চিন্তাধাৰা আৰু আৱেগিক কল্যাণৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হৈছিল। এই সকলোবোৰ স্কুলত থকাৰ সময়ত আহৰণ কৰিবলগীয়া ক্ষেত্ৰ। শেষত যদিও বহু মহিলা নিৰক্ষৰ আছিল, তথাপি তেওঁলোকে নিজৰ জীৱনৰ ওপৰত অধিক শক্তিশালী নিয়ন্ত্ৰণৰ ভাবনাৰে আত্মপ্ৰকাশ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। এয়া এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ জীৱন দক্ষতা।^১০

বিভিন্ন দেশত মহিলা আৰু ছোৱালীৰ ওপৰত বিভিন্ন ধৰণৰ হিংসাৰ সন্মুখীন হয়, যিয়ে নাইজেৰিয়াত ইউনিচেফে এনে প্ৰাদুৰ্ভাৱৰ বিষয়ে ১৬টা তথ্য লক্ষ্য কৰিছিল। সেই তথ্যসমূহৰ কিছুমান হ’ল: শাৰীৰিক প্ৰভাৱ, মানসিক প্ৰভাৱ, হ্ৰস্বম্যাদী আৰু দীৰ্ঘম্যাদী প্ৰভাৱ; ভুক্তভোগী, শিশু, সমাজ আৰু অন্যান্যৰ ওপৰত প্ৰভাৱ নাৰীৰ ওপৰত হিংসাক প্ৰসাৰিত কৰা কিছুমান কাৰক আছে, যিবোৰ জনসাধাৰণৰ বাবে মুকলি কৰি দিব লাগে। নাৰীৰ ওপৰত হোৱা হিংসাত অৰিহণা যোগোৱা কিছুমান কাৰক আছে যিবোৰ ৰাজহুৱা কৰা উচিত। মহিলা আৰু ছোৱালীক হিংসাৰ ট্ৰেজেডীৰপৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ উপযুক্ত শিক্ষাৰ প্ৰয়োজন। সকলো ব্যক্তিয়েই হিংসাৰপৰা আঁতৰাই ৰখা ইতিবাচক অভ্যাস শিকিলেহে বিকাশ সম্ভৱ। বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থাই উল্লেখ কৰে যে বিশ্বজুৰি প্ৰায় ৩০% মহিলাই নিজৰ যৌন সঙ্গী বা আত্মীয়ৰদ্বাৰা হিংসাৰ সন্মুখীন হয়। ^১১ ১৯৮০ চনত জাম্বিয়াই সকলো স্তৰতে স্কুলীয়া শিক্ষাৰ প্ৰৱৰ্তন কৰে।^১২

নাৰী সবলীকৰন

শিক্ষা-ব্যৱস্থা প্ৰশাসন, পাঠ্যক্ৰম আৰু কৰ্মীৰ ক্ষেত্ৰত ভিন্ন। কিন্তু এই সকলোবোৰৰ প্ৰভাৱ তেওঁলোকে সেৱা আগবঢ়োৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ ওপৰত পৰে। ^১৩১৪ মহিলাসকলে অধিকাৰ লাভ কৰাৰ লগে লগে আনুষ্ঠানিক শিক্ষা প্ৰগতিৰ প্ৰতীক আৰু লিংগ সমতাৰ দিশত এক পদক্ষেপ হৈ পৰিছে। প্ৰকৃত লিংগ সমতাৰ অস্তিত্ব থাকিবলৈ হ’লে এক সামগ্ৰিক দৃষ্টিভংগীৰ প্ৰয়োজন। বিভিন্ন ঠাইত বিভিন্ন প্ৰত্যাহ্বানৰ সন্মুখীন হয় যাৰ বাবে বিভিন্ন সমাধানৰ প্ৰয়োজন। কিন্তু নাৰী সবলীকৰণৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়াটো বিশ্বৰ শিক্ষা-ব্যৱস্থাত সফল বুলি প্ৰমাণিত হৈছে। ^১৫ নাৰীৰ ওপৰত হোৱা হিংসা আৰু পুৰুষৰ ওপৰত অৰ্থনৈতিক নিৰ্ভৰশীলতাৰ সমাধান হিচাপে ছোৱালী শক্তি আৰু নাৰী শিক্ষাৰ আলোচনাই কেতিয়াবা প্ৰসংগ, ইতিহাস আৰু অন্যান্য কাৰকে নাৰীক কেনেদৰে প্ৰভাবিত কৰে সেই বিষয়ে বুজা-বুজিক আধিপত্য বিস্তাৰ আৰু দমন কৰিব পাৰে (শ্বেনিলা খোজা-মুলজী, ২০১৫)। উদাহৰণস্বৰূপে, যেতিয়া আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ প্ৰাক্তন বিদেশ মন্ত্ৰী হিলাৰী ক্লিণ্টনে পাকিস্তানৰ মালালা ইউছুফজাই ট্ৰেজেডী আৰু নাইজেৰিয়াৰ চিবকত ছোৱালী অপহৰণৰ ঘটনাৰ তুলনা কৰি ছোৱালীৰ শিক্ষাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছিল, তেতিয়া মালালাৰ গুলীচালনাৰ কাৰণ কেৱল ছোৱালীৰ শিক্ষাৰ মাজতে সীমাবদ্ধ আছিল। আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ হস্তক্ষেপ, দৰিদ্ৰতা, চৰকাৰী দুৰ্নীতি, অস্থিৰতা আদি বিষয়বোৰক আওকাণ কৰা হৈছিল।

পৰিৱেশৰ প্ৰভাৱ

উন্নয়নশীল দেশসমূহত ছোৱালীৰ শিক্ষা আৰু সাধাৰণতে নাৰী সবলীকৰণৰ ফলত দ্ৰুত বিকাশ হয় আৰু জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ তীব্ৰতা হ্ৰাস হয়। গতিকে জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ দৰে পৰিৱেশে এই বিষয়ত ইয়াৰ যথেষ্ট প্ৰভাৱ পেলায়। গৱেষণা নেটৱৰ্ক ড্ৰ'ডাউনে অনুমান কৰিছে যে জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ বিৰুদ্ধে ছোৱালীক শিক্ষা দিয়াটোৱেই শ্ৰেষ্ঠ আৰু আটাইতকৈ ফলপ্ৰসূ পদক্ষেপ। সেয়ে সৌৰ শক্তি পাম, পাৰমাণৱিক শক্তি, পুনৰ বনানিকৰণ আৰু অন্যান্য বহুতো কাৰ্য্যৰ আগতে মহিলাৰ শিক্ষাত অগ্ৰাধিকাৰ দিব লাগে।^১৬

নিৰ্দিষ্ট ধৰণৰ শিক্ষা

ষ্টেম শিক্ষাৰ প্ৰসাৰতা

ষ্টেম ক্ষেত্ৰত নাৰীৰ শিক্ষাই বিজ্ঞান, প্ৰযুক্তি, অভিযান্ত্ৰিক, আৰু গণিত (STEM) শৈক্ষিক ক্ষেত্ৰত ছোৱালী আৰু প্ৰাপ্তবয়স্ক মহিলাৰ প্ৰতিনিধিত্বক বুজায়। ২০১৭ চনত ষ্টেম (STEM) ক্ষেত্ৰৰ ৩৩% ছাত্ৰ-ছাত্ৰী আছিল মহিলা।

ৰাষ্ট্ৰসংঘ শিক্ষা, বিজ্ঞান আৰু সংস্কৃতি সংস্থা সংস্থাই স্বীকাৰ কৰিছে যে এই লিংগ বৈষম্যৰ কাৰণ হৈছে বৈষম্য, পক্ষপাতিত্ব, সামাজিক নীতি আৰু আশা যিয়ে মহিলাসকলে লাভ কৰা শিক্ষাৰ মানদণ্ড আৰু তেওঁলোকে অধ্যয়ন কৰা বিষয়সমূহৰ ওপৰত প্ৰভাৱ পেলায়। ৰাষ্ট্ৰসংঘ শিক্ষা, বিজ্ঞান আৰু সংস্কৃতি সংস্থাৰ মতে ষ্টেম ক্ষেত্ৰত অধিক মহিলা থকাটো বাঞ্ছনীয় কাৰণ ইয়াৰদ্বাৰা বহনক্ষম উন্নয়নত সহায়ক হ’ব।^১৭

বিশেষভাৱে সক্ষম মহিলা

বিশেষভাৱে সক্ষম মহিলাসকলৰ শিক্ষাৰ উন্নতিও হৈছে। ২০১১ চনত জিউচি স্পাগনোলোৱে ইউৰোপৰ প্ৰথমগৰাকী ডাউন চিণ্ড্ৰম ৰোগী হিচাপে কলেজৰপৰা স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। তেখেতে ইটালীৰ পালেৰ্মো বিশ্ববিদ্যালয়ৰপৰা স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে।

ইতিহাস

আফ্ৰিকা

আফ্ৰিকাত খ্ৰীষ্টান মিছনেৰীসকলে ১৯ শতিকাত আধুনিক শিক্ষা পদ্ধতিৰ প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল যদিও তেওঁলোকৰ গুৰুত্ব সাধাৰণতে ল’ৰাৰ ওপৰত আছিল। প্ৰাৰম্ভিক পৰীক্ষা-নিৰীক্ষাৰ পিছত তেওঁলোকে ছোৱালীৰ স্কুলীয়া শিক্ষাৰ জৰিয়তে ঘৰুৱা নাৰীত্বৰ মতাদৰ্শক প্ৰসাৰিত কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। ^১৮ ১৮২০ চনৰ পিছত দক্ষিণ আফ্ৰিকাত স্কটিছ মিছনেৰীসকলে সিদ্ধান্ত লয় যে স্থানীয় মহিলাসকলক ঘৰৰ ভিতৰতে মাথোন খ্ৰীষ্টধৰ্ম ধৰ্ম প্ৰচাৰ কৰিবলৈ প্ৰস্তুত কৰিবলৈ কেৱল মৌলিক শিক্ষাৰ প্ৰয়োজন। তেওঁলোকে মহিলা শিক্ষয়িত্ৰীক স্কটিছ মিছনৰ ক্ষেত্ৰত কাম কৰাত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰিছিল। সেয়ে তেওঁলোকে লাভডেল ইনষ্টিটিউচনত ছোৱালী বিভাগ স্থাপন কৰাত পলম কৰে। অৱশেষত এটা নতুন নেতৃত্বৰ উত্থান ঘটিল যাৰদ্বাৰা স্থানীয় মহিলাসকলক উন্নীত কৰাৰ বহল দৃষ্টিভংগীৰে যাতে তেওঁলোকে খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম আৰু পশ্চিমীয়া লিংগ নীতিসমূহক প্ৰসাৰিত কৰিব পাৰে।^১৯

১৯ শতিকাৰ শেষৰফালে পূব আফ্ৰিকালৈ ভাৰতৰপৰা অহা ইছলামধৰ্মীয় লোকসকলে নিজৰ ছোৱালীৰ স্কুলীয়া শিক্ষাৰ বিৰুদ্ধে অতি নিষেধাজ্ঞামূলক নীতি লৈ আহিছিল।^২০

২০১৫ চনলৈকে প্ৰিচিলা চিটিয়েনেই ৯২ বছৰ বয়সত কেনিয়াৰ প্ৰাথমিক বিদ্যালয়ত পঢ়ি আছিল। ^২১ ২০২২ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত ৯৯ বছৰ বয়সত চূড়ান্ত পৰীক্ষাৰ বাবে প্ৰস্তুতি চলাই থকাৰ সময়তে তেওঁৰ মৃত্যু হয়।^২২

আফগানিস্তান

আফগান মহিলাসকলৰ বাবে আধুনিক সামাজিক সংস্কাৰ আৰম্ভ হয় যেতিয়া ৰজা আমানুল্লাহৰ পত্নী ৰাণী ছ'ৰিয়াই মহিলাসকলৰ জীৱন আৰু পৰিয়াল, বিবাহ, শিক্ষা আৰু পেছাদাৰী জীৱনত তেওঁলোকৰ মৰ্যাদা উন্নত কৰাৰ বাবে দ্ৰুত সংস্কাৰ ৰূপায়ণ কৰে।^২৩ তেওঁ প্ৰথম মহিলা আলোচনী (ইৰছাদ-ই-নাছৱান, ১৯২২), প্ৰথম মহিলা সংগঠন (অঞ্জুমান-ই-হিমায়ত-ই-নিছৱান), ছোৱালীৰ বাবে প্ৰথম বিদ্যালয় (১৯২০ চনত মস্তুৰাট স্কুল), পাঘমানত মহিলাৰ বাবে প্ৰথমখন থিয়েটাৰ আৰু মহিলাৰ বাবে প্ৰথমখন চিকিৎসালয় (১৯২৪ চনত মস্তুৰাট হাস্পতাল) প্ৰতিষ্ঠা কৰে। ^২৪ ১৯২৮ চনত আমানুল্লাই ৰাজকীয় পৰিয়াল আৰু চৰকাৰী বিষয়াৰ কন্যা মাস্তুৰাত মধ্যবিদ্যালয়ৰ স্নাতক পোন্ধৰগৰাকীক তুৰস্কত অধ্যয়ন কৰিবলৈ পঠিয়াই দিয়ে। ^২৫ ছ'ৰিয়াই স্বামীৰ সৈতে মহিলাৰ বাবে সামাজিক সংস্কাৰৰ পোষকতা কৰে। যাৰ ফলত প্ৰতিবাদৰ সৃষ্টি হয় আৰু শেষত ১৯২৯ চনত তেওঁ আৰু তেওঁৰ স্বামীৰ শাসনৰ অন্ত পৰে। ৰজা আমানুল্লাহ খানক পদচ্যুত কৰাৰ ফলত ব্যাপক প্ৰতিবাদৰ সৃষ্টি হয়। ছোৱালীৰ বিদ্যালয় বন্ধ কৰা হয়, তুৰস্কত পঢ়িবলৈ অনুমতি পোৱা মহিলা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক আফগানিস্তানলৈ ঘূৰাই অনা হয় আৰু ওৰণি আৰু পূৰ্দা পিন্ধিবলৈ বাধ্য কৰা হয় আৰু পুৰুষৰ বাবে বহুবিবাহ পুনৰ প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়। উত্তৰাধিকাৰী মহম্মদ নাদিৰ শ্বাহ আৰু মহম্মদ জাহিৰ শ্বাহে অধিক সতৰ্কতাৰে কাম কৰিছিল, কিন্তু তথাপি মহিলাৰ অধিকাৰৰ মধ্যমীয়া আৰু অবিৰত উন্নতিৰ দিশত কাম কৰিছিল। ১৯৩১ চনত কাবুলৰ মস্তুৰাট মহিলা চিকিৎসালয়ত মহিলাসকলক শ্ৰেণীত অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ দিয়া হয় আৰু কিছুমান ছোৱালীৰ বিদ্যালয় পুনৰ মুকলি কৰা হয়। বিৰোধিতাৰপৰা হাত সাৰিবলৈ ছোৱালীৰ বাবে প্ৰথমখন হাইস্কুলক আনুষ্ঠানিকভাৱে 'নাৰ্চিং স্কুল' বুলি কোৱা হয়।

বৈদিক যুগ

বৈদিক যুগত বেছিভাগ মহিলাই কোনোধৰণৰ সমাজিক বাধা নোহোৱাকৈ শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিবলৈ পাৰিছিল। ^২৬ মহিলাৰ শিক্ষা পৰৱৰ্তী সময়ছোৱাতো অৱহেলিত হোৱা নাছিল। এই সময়ছোৱাত মহিলা পণ্ডিতসকলো দেখা গৈছিল। এই সময়ৰ শিক্ষাবিদসকলে নাৰীক দুটা ভাগত ভাগ কৰিছিল – ব্ৰহ্মবাদিনী আৰু সদ্যোদ্বাহ। ঃঃ প্ৰথমসকল আজীৱন-দৰ্শন আৰু ধৰ্মতত্ত্বৰ ছাত্ৰ আছিল। সদ্যোদ্বাহসকলে বিয়া নোহোৱালৈকে পঢ়া-শুনা চলাই গৈছিল। অপালা, ঘোষা, বিশ্ববৰা, সুলাভা মৈত্ৰেয়ী আৰু গাৰ্গী আদি বহুতো মহিলা কবি আৰু দাৰ্শনিক আছিল।^২৭

বৃটিছ যুগ

দক্ষিণ ভাৰতত গীৰ্জা মিছনেৰী ছ’চাইটিয়ে ছোৱালীৰ শিক্ষা বিস্তাৰত যথেষ্ট সফলতা লাভ কৰিছিল। ১৮২১ চনত তিৰুনেলভেলীত ছোৱালীৰ বাবে প্ৰথমখন আৱাসিক বিদ্যালয় স্থাপন কৰা হয়। ১৮৪০ চনৰ ভিতৰত স্কটিছ চাৰ্চ ছ’চাইটিয়ে ছখন বিদ্যালয় স্থাপন কৰে, প্ৰতিখনতে ২০০ গৰাকী হিন্দু ছোৱালী থাকিব পাৰে। শতিকাৰ মাজভাগলৈকে চেন্নাইৰ মিছনেৰীসকলে তেওঁলোকৰ বেনাৰত ৮ হাজাৰ ছোৱালীক নামভৰ্তি কৰিছিল। ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ কাৰ্যসূচী: মহিলাৰ নিয়োগ আৰু শিক্ষাক ১৮৫৪ চনত উডছ ডেচপেচৰদ্বাৰা স্বীকৃতি দিয়া হয়। তাৰ পিছত মহিলাৰ শিক্ষা ক্ৰমান্বয়ে অগ্ৰগতি লাভ কৰে যদিও প্ৰথম অৱস্থাত ই প্ৰাথমিক বিদ্যালয় পৰ্যায়তে আবদ্ধ হৈ থাকিল আৰু সমাজৰ ধনী শ্ৰেণীৰ বাবে সংৰক্ষিত হৈ পৰিল। ১৮৮২ চনত মহিলাৰ সামগ্ৰিক সাক্ষৰতাৰ হাৰ ০.২%ৰপৰা ১৯৪৭ চনত ৬%লৈ বৃদ্ধি পায়।^২৮

পশ্চিম ভাৰতত জ্যোতিবা ফুলে আৰু তেওঁৰ পত্নী সাবিত্ৰীবাই ফুলে ১৮৪৮ চনত পুনেত ছোৱালীৰ বাবে বিদ্যালয় আৰম্ভ কৰাৰ সময়ত মহিলা শিক্ষাৰ পথ-প্ৰদৰ্শক আছিল। ^২৯ পূব ভাৰতত ভাৰতীয় সমাজ সংস্কাৰক যেনে ৰামমোহন ৰায়, ঈশ্বৰচন্দ্ৰ বিদ্যাসাগৰ, লগতে ১৯ শতিকাৰ ভাৰতবৰ্ষত নাৰী শিক্ষাৰ প্ৰসাৰৰ ক্ষেত্ৰতো অগ্ৰণী হিচাপে কাম কৰা জন ইলিয়ট ড্ৰিংকৱাটাৰ বেথুনেও উল্লেখযোগ্য অৱদান আগবঢ়াইছিল। ৰামগোপাল ঘোষ, ৰাজা দক্ষিণৰঞ্জন মুখাৰ্জী আৰু পণ্ডিত মদন মোহন তৰকালংকাৰৰ দৰে সমমনা সমাজ সংস্কাৰকসকলৰ সহযোগত বেথুনে ১৮৪৯ চনত কলিকতা (বৰ্তমান কলকাতা)ত ছোৱালীৰ বাবে প্ৰথমখন বিদ্যালয় প্ৰতিষ্ঠা কৰে, যাক চেকুলাৰ নেটিভ ফিমেল স্কুল বুলি কোৱা হয় আৰু পিছলৈ বেথুনে স্কুল নামেৰে জনাজাত হয়। ১৮৭৯ চনত কলিকতা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সৈতে জড়িত বেথুন কলেজ স্থাপন কৰা হয়।

১৮৭৮ চনত কলিকতা বিশ্ববিদ্যালয়খনে ইয়াৰ ডিগ্ৰী প্ৰগ্ৰেমত মহিলা স্নাতক ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক নামভৰ্তি কৰা প্ৰথম ভাৰতীয় বিশ্ববিদ্যালয়সমূহৰ ভিতৰত অন্যতম হিচাপে পৰিগণিত হয়, তাৰ আগতে কোনো ব্ৰিটিছ বিশ্ববিদ্যালয়ে গ্ৰহণ কৰা নাছিল। পিছলৈ ১৮৮৩ চনৰ ইলবাৰ্ট বিলক লৈ বিতৰ্কৰ সময়ত এই বিষয়টো উত্থাপন কৰা হৈছিল। যিখন প্ৰস্তাৱিত আইন ভাৰতীয় ন্যায়াধীশসকলে ইউৰোপীয় অপৰাধীৰ বিচাৰ কৰিবলৈ অনুমতি দিলেহেঁতেন। ভাৰতৰ এংলো-ইণ্ডিয়ান সম্প্ৰদায়ে এই বিধেয়কখনৰ বহুলাংশে বিৰোধিতা কৰি দাবী কৰিছিল যে ভাৰতীয়সকল (পুৰুষ আৰু মহিলা উভয়) বহুলাংশে অশিক্ষিত আৰু সেয়েহে ইউৰোপীয় অপৰাধীক আদালতত বিচাৰ কৰিবলৈ অনুপযুক্ত। বিধেয়কখনক সমৰ্থন কৰা ভাৰতীয় মহিলাসকলে ইয়াৰ উত্তৰত কয় যে তেওঁলোক সামগ্ৰিকভাৱে বিধেয়কখনৰ বিৰোধিতা কৰা এংলো-ভাৰতীয় মহিলাসকলতকৈ অধিক শিক্ষিত, আৰু আঙুলিয়াই দিয়ে যে ভাৰতত যুক্তৰাজ্যত বাস কৰা মহিলাসকলতকৈ অধিক মহিলাই শৈক্ষিক ডিগ্ৰী লাভ কৰে।

স্বাধীন ভাৰত

১৯৪৭ চনত ভাৰত স্বাধীন হোৱাৰ পিছত শিক্ষাৰ মানদণ্ড উন্নত কৰাৰ পৰামৰ্শ দিবলৈ বিশ্ববিদ্যালয় শিক্ষা আয়োগ গঠন কৰা হয়। কিন্তু ইয়াৰ প্ৰতিৱেদনত মহিলা শিক্ষাৰ বিৰোধিতা কৰি কোৱা হৈছিল: "মহিলাৰ বৰ্তমানৰ শিক্ষা তেওঁলোকৰ জীৱনৰ সৈতে সম্পূৰ্ণ অপ্ৰাসংগিক। ই কেৱল অসাৰ নহয়, প্ৰায়ে এক নিশ্চিত অক্ষমতা।" ^৩০

কিন্তু স্বাধীনতাৰ পিছত মহিলাৰ সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৮.৯% হোৱা কথাটো আওকাণ কৰিব পৰা নগ’ল। সেয়েহে ১৯৫৮ চনত চৰকাৰৰদ্বাৰা মহিলা শিক্ষাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সমিতি গঠন কৰা হয়, আৰু ইয়াৰ অধিকাংশ পৰামৰ্শ গ্ৰহণ কৰা হয়। ইয়াৰ পৰামৰ্শৰ প্ৰধান উদ্দেশ্য আছিল মহিলাৰ শিক্ষাৰ প্ৰসাৰতা তথা ল'ৰাৰ শিক্ষাৰ দৰে একে স্তৰলৈ উন্নিত কৰা। ^৩১

ইয়াৰ পিছত অলপ সময়ৰ ভিতৰতে শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত পুৰুষ-মহিলাৰ সমতাৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি সমিতি গঠন কৰা হ’ল। উদাহৰণস্বৰূপে, ল’ৰা আৰু ছোৱালীৰ বাবে পাঠ্যক্ৰমৰ পাৰ্থক্যৰ ওপৰত এখন সমিতি (১৯৫৯)-এ তেওঁলোকৰ শিক্ষাৰ বিভিন্ন পৰ্যায়ত সমতা আৰু এক উমৈহতীয়া পাঠ্যক্ৰমৰ পৰামৰ্শ দিছিল। শিক্ষা-ব্যৱস্থা সম্প্ৰসাৰণৰ বাবে অধিক প্ৰচেষ্টা চলোৱা হয় আৰু ১৯৬৪ চনত শিক্ষা আয়োগ গঠন কৰা হয়, য'ত মূলতঃ মহিলা শিক্ষাৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হয় আৰু চৰকাৰক ৰাষ্ট্ৰীয় নীতি প্ৰস্তুত কৰাৰ পৰামৰ্শ দিয়া হয়। যাৰ ফলত মহিলাৰ শিক্ষাৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব দিয়া হৈছিল।^৩২

ডেনমাৰ্ক

১৭৩৯ চনত ৰাজহুৱা প্ৰাথমিক বিদ্যালয় ব্যৱস্থাৰ প্ৰথম প্ৰচেষ্টাত ছোৱালীক ছাত্ৰী হিচাপে অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল যদিও ১৮১৪ চনলৈকে এই প্ৰচেষ্টা সম্পূৰ্ণৰূপে বাস্তৱায়িত হোৱা নাছিল। ১৭৮০ চনত ৰাজধানী কোপেনহেগেনত মহিলাৰ বাবে মাধ্যমিক বিদ্যালয় স্থাপন কৰা হৈছিল, জে. ট'ডেছ ডট্ৰেছকোলৰ পৃষ্ঠপোষকতাত যদিও মহিলা শিক্ষকসকলক কেৱল ছোৱালী বা অতি সৰু ল'ৰাকহে পঢ়ুৱাবলৈ অনুমতি দিয়া হৈছিল। যিকোনো উল্লেখযোগ্য মহিলাৰ বাবে প্ৰথম বিদ্যালয়সমূহৰ ভিতৰত এখন আছিল ১৭৯১ চনৰ ডট্ৰেছকোলেন আৰু ১৮৪০ চনৰ ভিতৰত ৰাজধানীৰ বাহিৰত ছোৱালীৰ বিদ্যালয় বিয়পি পৰিছিল আৰু সমগ্ৰ ডেনমাৰ্কত মাধ্যমিক শিক্ষা প্ৰদান কৰা ছোৱালীৰ বিদ্যালয়ৰ নেটৱৰ্ক স্থাপন কৰা হৈছিল। মহিলাৰ বাবে প্ৰথমখন কলেজ, ডেমাৰৰ বাবে শিক্ষক চেমিনাৰী ডেন হ’জেৰ ডেনেলছানষ্টাল্ট।