তুলসী মুণ্ডা

তুলসী মুণ্ডা (Tulasi Munda; জন্ম: ১৫ জুলাই ১৯৪৭) ভাৰতৰ ওড়িশা ৰাজ্যৰ এগৰাকী সমাজ কৰ্মী। উৰিষ্যাৰ দৰিদ্ৰ আদিবাসী জনগোষ্ঠীৰ মাজত সাক্ষৰতা বিস্তাৰত আগবঢ়োৱা অৱদানৰ বাবে ২০০১ চনত ভাৰত চৰকাৰে পদ্মশ্ৰী লাভ কৰে।^১ ১৯৬৪ চনত উৰিষ্যাৰ লোহাৰ অক্সাইড খনন অঞ্চলত স্থানীয় আদিবাসী জনসংখ্যাৰ শিশুসকলক শিক্ষা প্ৰদানৰ বাবে মুণ্ডাই এখন অনানুষ্ঠানিক বিদ্যালয় আৰম্ভ কৰিছিল, যিসকল অন্যথা খনিসমূহত শিশু শ্ৰমিক হিচাপে শেষ হ’লহেঁতেন। তেওঁ নিজেই কেওনঝাৰৰ খনিবোৰত শিশু শ্ৰমিক আছিল।^২

মুণ্ডা নিৰক্ষৰ আৰু তেওঁৰ কোনো আনুষ্ঠানিক শিক্ষা নাই।^৩ মূল ভূখণ্ড দক্ষিণ এছিয়াত খিলঞ্জীয়া লোকৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা সামূহিক শব্দ আদিবাসী মুণ্ডা জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত।

জনপ্ৰিয়ভাৱে তেওঁক "তুলসী আপা" বুলি জনা যায়, যাৰ আক্ষৰিক অৰ্থ ওডিয়া ভাষাত "ভগ্নী তুলসী"।

আৰম্ভণি জীৱন

১৯৪৭ চনৰ ১৫ জুলাইত বৰ্তমানৰ ওড়িশাৰ কেওনঝাৰ জিলাত অৱস্থিত কাইন্সি গাঁৱত মুণ্ডাৰ জন্ম হৈছিল।^৪ কেওনঝাৰ ওড়িশাৰ অৰ্থনৈতিকভাৱে অনগ্ৰসৰ জিলাসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম।^৫ শিশু অৱস্থাত তেওঁ পঢ়া-শুনা কৰিব বিচাৰিছিল যদিও ছোৱালী আৰু মহিলাক শিক্ষা দিয়াৰ ধাৰণাটো সেই সময়ত সামাজিকভাৱে বহুলাংশে গ্ৰহণযোগ্য নাছিল।^২ শিশু শ্ৰম, দৰিদ্ৰতা আৰু দাসত্বই খিলঞ্জীয়া শিশুক শিক্ষা লাভ কৰাত বাধা দিছিল। ১২ বছৰ বয়সত তেওঁ ভনীয়েকৰ লগত থাকিবলৈ চেৰেণ্ডা গাঁৱলৈ যায়।^২ তাত তেওঁ খনিবোৰত কাম কৰিছিল।

সক্ৰিয়তা

১৯৬১ চনত মুণ্ডাই মহিলাৰ শিক্ষাৰ পোষকতা কৰা সমাজ সংস্কাৰক ৰামদেৱী চৌধুৰী, নিৰ্মলা দেশপাণ্ডে আৰু মালতী চৌধুৰীক লগ পায়। দেশৰ বিভিন্ন ঠাইত ঘটি থকা তেওঁলোকৰ প্ৰচেষ্টাত তাই যোগদান কৰিছিল।^২ ১৯৬৩ চনত ভূডান আন্দোলনৰ সময়ত ওড়িশা ভ্ৰমণৰ সময়তো মুণ্ডাই আচাৰ্য বিনোবা ভাৱেক লগ পাইছিল।^২৩ তেওঁৰ সমাজ সেৱাৰ প্ৰশিক্ষণ আৰু সমাজ সংস্কাৰকসকলৰ পথ প্ৰদৰ্শনে তেওঁৰ ভৱিষ্যতৰ প্ৰচেষ্টাক অনুপ্ৰাণিত কৰিছিল।^২৩

১৯৬৪ চনত চেৰেণ্ডালৈ উভতি আহি ঘৰৰ বাৰাণ্ডাত শিশুৰ বাবে এখন অনানুষ্ঠানিক বিদ্যালয় আৰম্ভ কৰে।^৬২ পিছলৈ তেওঁ "আদিবাসী বিকাশ সমিতি বিদ্যালয়" আৰম্ভ কৰে।^৩ ২০১৯ চনলৈকে বিদ্যালয়খনে প্ৰতি বছৰে প্ৰায় ৫০০ ল’ৰা-ছোৱালী ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক দশম মান পৰ্যন্ত শিক্ষা প্ৰদান কৰে। বিদ্যালয়খনে অঞ্চলটোৰ শিক্ষাৰ স্তৰ আৰু জীৱন ধাৰণৰ মানদণ্ড বৃদ্ধি কৰিছে।^৭ ১৯৬৪ চনৰ পৰা ২০,০০০ তকৈ অধিক শিশুক শিক্ষিত কৰি চৰকাৰক প্ৰাথমিক বা মাধ্যমিক শিক্ষাৰ বাবে ১৭খন বিদ্যালয় স্থাপন কৰাত সহায় কৰিছে।^৮

পুৰস্কাৰ

• পদ্মশ্ৰী, ভাৰত চৰকাৰ য়ে ২০০১ চনত "সামাজিক কাম"ৰ ক্ষেত্ৰখনলৈ আগবঢ়োৱা অৱদানৰ বাবে প্ৰদান কৰা চতুৰ্থ সৰ্বোচ্চ অসামৰিক বঁটা।^৯১
• কদাম্বিনী সন্মান, ২০০৮।^১০
• সমাজ সেৱাত উৎকৃষ্টতাৰ বাবে ওড়িশা লিভিং লিজেণ্ড বঁটা, ২০১১।^১১
• লক্ষ্মীপত সিংহানিয়া - আই আই এম লক্ষ্ণৌ ৰাষ্ট্ৰীয় নেতৃত্ব বঁটা, সামূহিক সেৱা আৰু সামাজিক উত্থান (নেতা) শাখাত, ২০০৯।^১২

বায়োপিক

তুলসী আপা, তেওঁৰ জীৱনৰ আধাৰত নিৰ্মিত এখন জীৱনীমূলক ছবি ২০১৫ চনত কলকাতা চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত মুক্তি পাইছিল, য'ত ই সমালোচকৰ প্ৰশংসা লাভ কৰিছিল।^১৩ ২০১৬ চনৰ ৩০ অক্টোবৰত তেহৰাণ জেচমিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ (TJIFF)ৰ চতুৰ্থ সংস্কৰণতো ছবিখন প্ৰদৰ্শিত হয়।^১৪