চুৰেম্ফা (আহোম উপাধি: চাওফা; স্বৰ্গদেউ ৰাজেশ্বৰ সিংহ; শাসনকাল ১৭৫১–১৭৬৯) আছিল আহোম সাম্ৰাজ্যৰ এজন শাসক। ৰুদ্ৰসিংহৰ চতুৰ্থ পুত্ৰ হিচাপে তেওঁ তুংখুঙীয়া ফৈদৰ অধীনত ৰাজপাটত উঠে, আৰু এই সময়ছোৱাত আহোম ৰাজ্যত ৰাজধানী, সীমান্ত নীতি, আৰু প্রশাসনিক ক্ষমতা-বিভাজনৰ দৰে বিষয়বোৰে নতুন ৰূপ লয়। তেওঁৰ শাসনকালক একেদিকে শাসন-স্থিতি আৰু নির্মাণকাৰ্যৰ বাবে স্মৰণ কৰা হয়, অন্যদিকে শাসনত বরবৰুৱাৰ আধিপত্য আৰু বুৰঞ্জীৰ ওপৰত চলা হস্তক্ষেপে সেই কালখণ্ডৰ চৰকাৰী সংস্কৃতিকো প্ৰভাৱিত কৰে।
পৰিচয় আৰু সিংহাসন লাভ
চুৰেম্ফা ৰুদ্ৰসিংহৰ পুত্ৰ আৰু স্বৰ্গদেউ প্ৰমত্তসিংহৰ ভ্ৰাতৃ। প্ৰমত্তসিংহৰ মৃত্যুৰ পিছত প্ৰচলিত আচার-নীতি অনুসৰি তেওঁ ৰজা হয়। ৰুদ্ৰসিংহৰ তৃতীয় পুত্ৰ মোহনমালা গোহাঁইৰ মুখত বৰআইৰ দাগ থকা বুলি কোৱা হয়; সেই কাৰণে তৎকালীন আহোম নিয়ম অনুসাৰে তেওঁক সিংহাসনৰ উপযুক্ত ধৰা নহ’ল। সিংহাসনত অধিষ্ঠিত হৈ চুৰেম্ফাই মোহনমালা গোহাঁইক ‘নামমাত্ৰ ৰজা’ৰূপে স্থাপন কৰি ৰাজধানীৰ পৰা আঁতৰলৈ পঠায়—এয়া একাধারে ক্ষমতা-সংকেন্দ্ৰীকৰণ আৰু সম্ভাব্য প্ৰতিদ্বন্দ্বী দূৰ কৰাৰ পদক্ষেপ আছিল।
ৰাজধানী নিৰ্বাচন আৰু মতান্তৰ
চুৰেম্ফাৰ শাসনৰ আৰম্ভণিতেই নতুন ৰাজধানী ক’ত গঢ়া হ’ব, সেই প্ৰশ্নক কেন্দ্ৰ কৰি দুখন প্ৰধান মত দেখা যায়। আহোম দেওধাইসকলে টাইমুঙত ৰাজধানী স্থাপন কৰাটো যুক্তিসঙ্গত বুলি মত দিয়ে, আনফালে হিন্দু পুৰোহিতসকল ৰংপুৰৰ নাম আগবঢ়ায়। শেষত চুৰেম্ফাই ৰংপুৰক ৰাজধানী ৰূপে নিৰ্বাচন কৰে। তথাপি কেৱল একেটা ঠাইত গুৰুত্ব সীমাবদ্ধ নাৰাখি তেওঁ ৰংপুৰৰ লগতে টাইমুঙতো পকী কাৰেং নিৰ্মাণ কৰোৱাই—ইয়াৰ পৰা দেখা যায় যে ৰাজনৈতিক কৌশল আৰু প্ৰতীকী ক্ষমতা প্ৰদর্শনৰ বাবে দুয়ো ঠাইৰে মর্যাদা বজাই ৰখা হৈছিল।
শাসনশৈলী আৰু বৰবৰুৱাৰ প্ৰাধান্য
চুৰেম্ফাক যোগ্য শাসক বুলি উল্লেখ কৰা হয় যদিও বুৰঞ্জীমূলক বিৱৰণত তেওঁৰ ব্যক্তিগত ভোগ-বিলাসৰ প্ৰবণতাৰ কথাও উঠে। বাস্তৱিক ৰাজকাৰ্যৰ বহুখিনি বকতীয়াল গেন্ধেলাই—পিছলৈ কীৰ্ত্তিচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা নামেৰে পরিচিত—ৰ হাতত কেন্দ্ৰীভূত হয়। বৰবৰুৱাৰ সহনশীলতাৰ অভাৱ বুলি উল্লেখ থাকাত, অভিজাত-সম্ভ্ৰান্ত বৰ্গৰ মাজত তেওঁৰ প্ৰতি অসন্তোষ গঢ় লয় আৰু তেওঁক হত্যাৰ চেষ্টা পৰ্যন্ত হোৱা কথাও পোৱা যায়। এই পৰিস্থিতিয়ে শাসনযন্ত্ৰৰ ভিতৰত আস্থাহীনতা বৃদ্ধি কৰিছিল, আৰু জ্যেষ্ঠ বিষয়া-সমাজৰ একাংশ সক্ৰিয়ভাবে কাম কৰিবলৈ সংকোচবোধ কৰা বুলি বৰ্ণনা মিলে।
বুৰঞ্জী সংগ্ৰহ আৰু নষ্ট হোৱাৰ ঘটনা
এই সময়ছোৱাৰ আটাইতকৈ বিতৰ্কিত ঘটনাসমূহৰ ভিতৰত বুৰঞ্জী সম্পৰ্কীয় পদক্ষেপ বিশেষ গুৰুত্বৰ। কীৰ্ত্তিচন্দ্ৰ বৰবৰুৱাই নুমলী বৰগোহাঁইৰ হাতত থকা ‘চকৰীফেঁটী বুৰঞ্জী’ত তেওঁৰ বংশ-পৰিচয় সম্পৰ্কে অবাঞ্ছিত তথ্য সংৰক্ষিত আছে বুলি সম্ভেদ পায়। আগন্তুক সময়ত পদ-মর্যাদাৰ ওপৰত প্ৰশ্ন উঠিব পাৰে বুলি আশংকাত, বৰবৰুৱাই স্বৰ্গদেউৰ দ্বাৰা আদেশ উলিয়াই বিভিন্ন বুৰঞ্জী সংগ্ৰহ কৰি ‘পৰীক্ষা’ কৰায়। এই ক্ৰমত বহু বুৰঞ্জী নষ্ট হোৱা বুলি উল্লেখ আছে। সাধাৰণ মানুহে তুলনামূলক শান্তিত জীৱন নিৰ্বাহ কৰিছিল বুলি কোৱা হ’লেও, জ্ঞান-ঐতিহ্য ধ্বংস আৰু প্রশাসনিক ভীতিৰ বাতাবৰণে উচ্ছ বিষয়াসকলৰ মনোবলত আঘাত হানিছিল।
সীমান্ত সংঘাত আৰু অভিযান
চুৰেম্ফাৰ শাসনকালত উত্তৰ-পূব সীমান্তত একাধিক সংঘাত দেখা যায়, য’ত শাসকপক্ষই দণ্ডনীতি, দুৰ্গ নিৰ্মাণ আৰু চুক্তিৰ সংমিশ্ৰ নীতি লয়।
ডফলা-সংঘাত (১৭৫৮)
১৭৫৮ চনত ঘিলাধাৰীত ডফলাসকলৰ লুট-পাটৰ ঘটনাই সংঘাতৰ সূচনা কৰে। তাৰ প্রতিক্ৰিয়াস্বৰূপ সীমান্তত দুৰ্গ নিৰ্মাণ, আৰু ডফলাসকলৰ ভৈয়ামলৈ নামি অহাত নিষেধাজ্ঞা আদি পদক্ষেপ লোৱা হয়। পিছলৈ ডফলাসকলে আগ্ৰাসী কাৰ্যকলাপ নকৰাৰ শর্তত পাহাৰৰ পাদদেশৰ লোকৰ পৰা ধান আৰু কড়ি সংগ্ৰহ কৰাৰ অনুমতি লাভ কৰে—ই এক প্ৰকাৰ নিয়ন্ত্ৰিত সমঝোতা আছিল।
মিকিৰবিৰোধী পদক্ষেপ (১৭৬৫, জুলাই)
১৭৬৫ চনৰ জুলাইত মিকিৰসকলৰ ক্ষেত্ৰতো অনুৰূপ কৌশল ব্যৱহাৰ কৰা হয়। চাপানলা অঞ্চলৰ লগতে কপিলী আৰু যমুনা নদীৰ পথ ধৰি পাহাৰত প্ৰৱেশ কৰি আচম্বিতে ঘেৰাওৰ ব্যৱস্থাৰে তেওঁলোকক বশ কৰা হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত মিকিৰসকলে উপহাৰ আদি আগবঢ়াই ক্ষমা বিচাৰে বুলি বৰ্ণনা আছে।
কছাৰী, মণিপুৰ আৰু মান-প্ৰসংগ (১৭৬৫–১৭৬৮)
১৭৬৫ চনৰ নৱেম্বৰত চুৰেম্ফাই কছাৰী ৰজা সন্ধিকাৰীক বাৰ্তা পঠিয়াই কটকী প্ৰেৰণ কৰে। সন্ধিকাৰীয়ে কটকীক সাক্ষাৎ দিবলৈ অমান্তি হোৱাত স্বৰ্গদেউয়ে বৰবৰুৱাৰ অধীনত সৈন্যদল ৰহালৈ পঠায়; ফলত কছাৰী ৰজা আহিবলগা পৰিস্থিতিৰ সৃষ্টি হয়। সেইসঙ্গে মানৰ আক্ৰমণৰ ফলত কছাৰী ৰাজ্যত আশ্ৰয় লোৱা মণিপুৰৰ ৰজা জয় সিঙ (চিং-থাং খ’ম্বা) উপস্থিত হয় আৰু মানসকলক বিতাড়নৰ সহায় বিচাৰে।
এই অনুৰোধৰ ভিত্তিত ১৭৬৫ চনত হৰনাথ সেনাপতি ফুকনৰ নেতৃত্বত ‘মূল’ আৰু ‘দেৱাল’ পাইকৰ এক বাহিনী মনিপুৰ অভিমুখে প্ৰেৰণ কৰা হয়। কিন্তু অৰণ্য-দুৰ্গমতা, খাদ্যাভাৱ, সৰ্পদংশন আৰু নগাৰ আক্ৰমণত লোকক্ষয় হোৱাত ৰজাই বাহিনী ঘূৰাই আনিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে। এই ব্যৰ্থ অভিযান ‘লতা-কটা ৰণ’ নামে জনাজাত।
পিছলৈ ১৭৬৮ চনৰ নৱেম্বৰত কীৰ্ত্তিচন্দ্ৰ বৰবৰুৱাৰ নেতৃত্বত ১০ হাজাৰ সৈন্য জয় সিঙৰ সহায়ত ৰহালৈ যায়। মিৰাপ নদীৰ পাৰত শিবিৰ স্থাপন কৰি জয় সিঙে মানসমর্থিত বিদ্ৰোহী চিটচাইক (কেলেম্বা)ক উৎখাত কৰিবলৈ বাহিনী একত্ৰিত কৰে বুলি উল্লেখ আছে। জয় সিঙ সিংহাসনত পুনৰ অধিষ্ঠিত হোৱাৰ পিছত চুৰেম্ফালৈ উপহাৰ-পাতি আৰু নিজৰ জীয়ৰী কুৰংগনয়নীক কুঁৱৰী হিচাপে পঠায়। কুঁৱৰীৰ সৈতে অহা কিছুমান মণিপুৰী পৰিয়ালে যোৰহাটৰ পশ্চিমে দিচৈ নদীৰ পাৰৰ মগলৌ-খাটত বাস গঢ়ে; পৰৱৰ্তী সময়ত কুৰংগনয়নীক বৰকুঁৱৰী পাতি তেওঁলোকক মনাইমাজি গাঁৱত স্থাপন কৰা হয় বুলি বৰ্ণনা আছে।
স্থাপত্য আৰু নিৰ্মাণকাৰ্য
চুৰেম্ফাৰ শাসনকালত উল্লেখযোগ্য ৰাজকীয় নির্মাণ হয়, যি আহোম স্থাপত্য-ইতিহাসত বিশেষ স্থান লাভ কৰিছে। ১৭৫২ চনত গড়গাঁৱৰ সাতখলপিয়া কাৰেংঘৰ নিৰ্মাণৰ আদেশ দিয়া হয়। লগতে ৰংপুৰৰ তলাতল ঘৰত মাটিৰ তলত তিনিটা মহলা সংযোজন কৰা হয় বুলি উল্লেখ আছে। ধর্মীয় স্থাপনাৰ ক্ষেত্ৰতো তেওঁৰ সময় উল্লেখযোগ্য: যোৰহাটৰ বৰভেটি থান আৰু গুৱাহাটীৰ নৱগ্ৰহ মন্দিৰ তেওঁৰ দিনতে নিৰ্মিত বুলি কোৱা হয়। এই নির্মাণসমূহে একেদিকে ৰাজকীয় প্ৰতাপ, অন্যদিকে ধৰ্মীয়-সাংস্কৃতিক পৃষ্ঠপোষকতাৰ দিশ প্ৰকাশ কৰে।
মৃত্যু
চুৰেম্ফাৰ মৃত্যু ১৭৬৯ চনত হয়। বৰ্ণনা অনুসৰি তেওঁ বিশ দিন ধৰি ৰোগভোগ কৰাৰ পিছত দেহাৱসান ঘটে।
তাৎপৰ্য
চুৰেম্ফাৰ শাসনকাল আহোম সাম্ৰাজ্যৰ এটা দ্বৈত-চৰিত্ৰৰ সময়। একফালে ৰাজধানী নিৰ্বাচন, সীমান্ত-নীতি, আৰু কাৰেংঘৰ–তলাতল ঘৰ আদি স্থাপত্যৰ জৰিয়তে এক স্থিতিশীল ৰাজকীয় উপস্থিতি দৃঢ় হয়। আনফালে কীৰ্ত্তিচন্দ্ৰ বৰবৰুৱাৰ প্রাধান্য, সহনশীলতাৰ অভাৱ বুলি কোৱা প্রশাসনিক আচৰণ, আৰু বুৰঞ্জী নষ্ট হোৱাৰ অভিযোগে ৰাজ্যৰ বৌদ্ধিক-ঐতিহাসিক উত্তৰাধিকাৰত ক্ষতিৰ ছাঁ পেলায়। সেয়ে চুৰেম্ফাক স্মৰণ কৰা হয়—এজন শক্তিশালী ৰজাৰ লগতে এক জটিল প্রশাসনিক সময়ৰ মুখ্য প্ৰতিনিধি হিচাপে।
আৰু চাওক
উৎস আৰু অনুজ্ঞাপত্ৰ
সম্পাদকীয় প্ৰবন্ধ। এই প্ৰবন্ধটো অসমীয়া বিশ্বকোষৰ বাবে নতুনকৈ মৌলিক ভাষাত লিখা হৈছে (এআই-সহায়ক খচৰা; মানৱ সম্পাদকীয় পৰ্যালোচনা চলি আছে)। পাঠ্য CC BY-SA 4.0।
অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ স্বেচ্ছাসেৱী লেখকসকললৈ আমাৰ কৃতজ্ঞতাপূৰ্ণ শ্ৰদ্ধাঞ্জলি, যিসকলৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সাধনাই অসমীয়া ভাষাত মুক্ত জ্ঞানৰ বাট মুকলি কৰিছিল।