চ্যু-পাত-ফা

চ্যু-পাত-ফা (আহোম উপাধি: চাওফা; শাসনকাল ১৬৮১–১৬৯৬), যাক অধিক পৰিচিত নাম গদাধৰ সিংহ আৰু আগৰ নাম গদাপাণি বুলি জনা যায়, অসমৰ আহোম সাম্ৰাজ্যৰ ২৯তম স্বৰ্গদেউ আছিল। তেওঁ ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা, অন্তৰ্দ্বন্দ্ব আৰু শক্তিৰ অপব্যৱহাৰে বিধ্বস্ত এক শাসন-ব্যৱস্থাক পুনৰ সুসংহত কৰাৰ বাবে ইতিহাসত গুৰুত্ব লাভ কৰে। বিশেষকৈ আহোম ৰাজবংশৰ টুংখুঙীয়া ফৈদৰ প্ৰতিষ্ঠা তেওঁৰেই যোগেদি হয়; এই ফৈদে আহোম সাম্ৰাজ্যৰ অন্ত পৰালৈকে শাসনৰ কেন্দ্ৰীয় ধাৰা হিচাপে টিকি থাকে।

নাম, উপাধি আৰু বংশ-পরিচয়

চ্যু-পাত-ফা আহোম ৰীতি অনুসৰি স্বৰ্গদেউ হিচাপে গ্ৰহণ কৰা উপাধি; দেশীয় সমাজ-স্মৃতি আৰু বুৰঞ্জী-ধাৰাত তেওঁ গদাধৰ সিংহ নামেৰে বেছি প্ৰচলিত। জন্মসূত্ৰে তেওঁ আহোম ৰাজবংশৰ টুংখুঙীয়া শাখাৰ সৈতে সম্পৰ্কযুক্ত আৰু গোবৰ ৰজাৰ পুত্ৰ আছিল। উৎস-টোকাত উল্লেখ অনুসৰি, গোবৰ ৰজা চুহুংমুংৰ উত্তৰপুৰুষ গোবৰ ৰজাৰ সন্তান; আৰু গোবৰ ৰজা নিজে অতি অল্প সময় (মাত্ৰ ২০ দিন) সিংহাসনত আছিল।

ৰাজবংশীয় ধাৰাবাহিকত চ্যু-পাত-ফাৰ গুৰুত্ব দুটা দিশত দেখা যায়—

• আহোম ৰাজবংশৰ ভিতৰত টুংখুঙীয়া ফৈদৰ আধিপত্যশীল ধাৰা স্থাপন।
• উত্তৰসূৰী নিৰ্ধাৰণৰ জৰিয়তে পৰৱৰ্তী ৰাজক্ষমতাৰ ধাৰাবাহিকতা সুদৃঢ় কৰা; তেওঁৰ উত্তৰসূৰী আছিল চ্যু-খ্ৰং-ফা।

ৰাজনৈতিক পটভূমি আৰু উত্থান

চ্যু-পাত-ফাৰ উত্থানক বুজিবলৈ তেওঁৰ আগৰ অস্থিৰ সময়খণ্ড উল্লেখযোগ্য। উৎস-টোকাৰ অনুসাৰে, গোবৰ ৰজাক দেবেৰা বৰবৰুৱাই স্বৰ্গদেউ পাতিছিল; কিন্তু সেয়া দীঘলীয়া নহ’ল। আতন বুঢ়াগোহাঁইৰ হাতত দেবেৰা বৰবৰুৱা পৰাস্ত হয় আৰু গোবৰ ৰজাক মৃত্যুদণ্ড দিয়া হয়। তাৰ পাছত ৰাজনীতি আৰু ক্ষমতা-সংঘাত অধিক জটিল হয়: আতন বুঢ়াগোহাঁইক লালুক সোলা বৰফুকনে হত্যা কৰে আৰু “ল’ৰা ৰজা”ক সিংহাসনত বহুৱাই স্বয়ং শাসনকৰ্তাৰ ভূমিকা লয়।

এই কালত সম্ভাৱ্য দাবীদাৰ আহোম কোৱঁৰসকলক অংগক্ষত কৰাৰ নীতি গ্ৰহণ কৰা হৈছিল বুলি উৎস-টোকাত উল্লেখ আছে। এনে পৰিস্থিতিত গদাপাণি (পিছলৈ গদাধৰ সিংহ) আত্মৰক্ষাৰ বাবে নাগাপাহাৰ অঞ্চলে আত্মগোপন কৰি থাকে; বিশেষকৈ এতিয়াৰ ম’ন জিলাৰ আশেপাশত আত্মগোপনৰ কথা উল্লেখিত। এই সময়তে তেওঁলোকৰ পৰিয়ালিক জীৱনতো কৰুণ অভিঘাত ঘটে—তেওঁৰ পত্নী জয়মতীক “ল’ৰা ৰজা” আৰু লালুক সোলা বৰফুকনৰ পক্ষই অত্যাচাৰ কৰি হত্যা কৰে বুলি উৎস-টোকাত আছে।

শেষত গদাপাণিয়ে “ল’ৰা ৰজা”ক হত্যা কৰি আহোম ৰাজক্ষমতা নিজৰ দখললৈ আনে, আৰু তাৰে সৈতে ১৬৮১ চনত তেওঁৰ শাসনকাল আৰম্ভ হয় বুলি উৎস-টোকাই সূচায়।

শাসনকাল (১৬৮১–১৬৯৬): স্থিতিশীলতা আৰু শক্তি-সংগঠন

চ্যু-পাত-ফাৰ শাসনৰ কেন্দ্ৰীয় বৈশিষ্ট্য আছিল অস্থিৰতা দূৰ কৰি শাসনকাঠামো সুস্থিৰ কৰা। উৎস-টোকাৰ ভাষ্য অনুসৰি, তেওঁৰ আগৰ কালত দেবেৰা বৰবৰুৱা আৰু লালুক সোলা বৰফুকনৰ অত্যাচাৰী শাসনে ৰাজ্যক সংকটত পেলাইছিল; গুৱাহাটী প্ৰায় হাতছাড়া হোৱাৰ পৰ্যায়লৈ গৈছিল বুলিও উল্লেখ আছে। স্বৰ্গদেউ হোৱাৰ পাছত চ্যু-পাত-ফাই নিজ ৰণ-কৌশল আৰু ৰাজনৈতিক শক্তিৰে প্রতিদ্বন্দ্বী ক্ষমতা-কেন্দ্ৰসমূহ দমাই শাসনৰ নিয়ন্ত্ৰণ দৃঢ় কৰে।

তেওঁৰ শাসনকালৰ ৰাজধানী আছিল বৰকলা (উৎস-টোকা অনুসাৰে)। এই সময়ত ৰাজক্ষমতাৰ কেন্দ্ৰীকৰণ, ভয়-সংশয়ৰ বাতাবৰণৰ অৱসান, আৰু ৰাজ্যচালনাৰ শৃঙ্খলা পুনৰুদ্ধাৰৰ ধাৰা বিশেষ দিশ বুলি ধৰা যায়।

সামৰিক-ৰাজনৈতিক তাৎপৰ্য আৰু গুৱাহাটী

চ্যু-পাত-ফাৰ সময়ত গুৱাহাটীক কেন্দ্ৰ কৰি আহোম-মোগল সংঘাতৰ স্মৃতি বিশেষভাবে সংলগ্ন। উৎস-টোকাৰ বক্তব্য অনুসৰি, তেওঁ গুৱাহাটীক “চিৰকালৰ বাবে” মোগলৰ পৰা নিজৰ হাতলৈ আনে বুলি কোৱা হৈছে। একে উৎসত তেওঁ “শৰাইঘাটৰ যুদ্ধ জয় কৰাৰ পাছত” ৰাজ্যৰ অস্থিৰতা দূৰ কৰাৰ কথাও আছে। এই দুয়োটা বক্তব্যে একেলগে বুজায় যে গুৱাহাটীৰ নিয়ন্ত্ৰণ পুনৰ স্থাপন আৰু সামৰিক সফলতাৰ ধাক্কাই তেওঁৰ ৰাজনৈতিক বৈধতা আৰু শাসন-শক্তি বৃদ্ধি কৰে।

ইয়াৰ ফলত—

• সীমান্ত-অঞ্চলত আহোম কর্তৃত্ব দৃঢ় হয়।
• গুৱাহাটী ৰাজনৈতিক আৰু কৌশলগত দিশত পুনৰ কেন্দ্ৰীয় মূল্য লাভ কৰে।
• অন্তৰ্নিহিত বিদ্ৰোহী বা অত্যাচাৰী ক্ষমতাকেন্দ্ৰ দমন কৰিবলৈ স্বৰ্গদেউৰ হাত শক্তিশালী হয়।

সত্ৰসমূহৰ সৈতে সম্পৰ্ক

চ্যু-পাত-ফাৰ শাসনৰ এক উল্লেখযোগ্য সামাজিক-ধাৰ্মিক দিশ হ’ল বৈষ্ণৱ সত্ৰসমূহৰ সৈতে উদ্ভৱ হোৱা মতবিৰোধ। উৎস-টোকাই স্পষ্ট কৰে যে তেওঁৰ সত্ৰসমূহৰ সৈতে “কিছু মতবিৰোধ” হৈছিল। এই প্রসংগে পৰৱৰ্তী ৰাজনীতিৰো এটা ইঙ্গিত দিয়ে: মতবিৰোধৰ সময়তে তেওঁ শাসনৰ “বাঘজৰী” পুত্ৰ ৰুদ্ৰ সিংহক অৰ্পণ কৰে বুলি উল্লেখ আছে। সেইদৰে শাসনৰ দায়িত্ব ভাগ-বতৰা বা আগতীয়াকৈ উত্তৰাধিকাৰীক সক্ৰিয় কৰা কৌশল দেখা যায়, যাৰ ফলত পৰৱৰ্তী সময়ত সাম্ৰাজ্য “খ্যাতিৰ শিখৰত” প্ৰতিষ্ঠিত হয় বুলি উৎস-টোকাই দাবী কৰে।

ব্যক্তিগত জীৱন আৰু পৰিয়াল

চ্যু-পাত-ফাৰ জীৱনসংগীসকলৰ তালিকাত উৎস-টোকাই দুজনীৰ নাম উল্লেখ কৰে—

• নং ছেং দাও (Nang Seng Dao) জয়মতী (বৰকুঁৱৰী)
• ৱাটলং আঙয়া (সৰু কুঁৱৰী)

জয়মতীৰ মৃত্যুৰ ঘটনা চ্যু-পাত-ফাৰ জীৱনত এক গভীৰ বাঁক: আত্মগোপনৰ সময়ত তেওঁৰ পত্নীক হত্যা কৰা হয় বুলি উল্লেখ আছে, আৰু তাৰপিছত গদাপাণিয়ে ক্ষমতা দখলৰ দিশে অগ্ৰসর হয়। এই ঘটনাই পৰৱৰ্তী আহোম ইতিহাসত নৈতিক সাহস, দমন-পীড়ন আৰু ৰাজনৈতিক প্ৰতিশোধৰ এক শক্তিশালী উপাখ্যানৰূপে ঠাই পায়, যদিও এই প্ৰবন্ধত কেৱল উৎস-টোকাত উল্লেখিত তথ্যহে গ্রহণ কৰা হৈছে।

তেওঁ চৈধ্য বছৰৰ বাবে ৰাজ্য শাসন কৰে আৰু প্ৰায় আঢ়ৈ কুৰি বছৰ বয়সত স্বৰ্গগামী হয় বুলি উৎস-টোকাত উল্লেখ আছে।

উত্তৰাধিকাৰ

চ্যু-পাত-ফাৰ উত্তৰসূৰী আছিল চ্যু-খ্ৰং-ফা। লগতে উৎস-টোকাত উল্লেখিত যে, সত্ৰসমূহৰ সৈতে মতবিৰোধৰ সময়ত তেওঁ শাসনৰ দায়িত্ব পুত্ৰ ৰুদ্ৰ সিংহক দিয়ে; ই পৰৱৰ্তী শাসনৰ শক্তিশালী ধাৰা গঢ়াত সহায়ক হৈছিল বুলি একই উৎসে ইঙ্গিত কৰে। এইদৰে, উত্তৰাধিকাৰ নিৰ্ধাৰণ আৰু ক্ষমতা-হস্তান্তৰৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁৰ ভূমিকাই টুংখুঙীয়া ফৈদক এক স্থায়ী ৰাজনৈতিক ভিত্তি দিয়ে।

উত্তৰাধিকাৰ

চ্যু-পাত-ফাৰ ঐতিহাসিক মৰ্যাদা মূলতঃ তিনিটা দিশত দৃষ্টিগোচৰ। প্ৰথম, তেওঁ অস্থিৰতা আৰু অত্যাচাৰী মধ্যৱৰ্তী ক্ষমতা-কেন্দ্ৰৰ প্ৰভাৱ সংকুচিত কৰি এক সুস্থিৰ শাসন ধাৰা স্থাপন কৰে। দ্বিতীয়, গুৱাহাটী আৰু সীমান্ত-ৰাজনীতিৰ ক্ষেত্ৰত আহোম কর্তৃত্ব পুনৰ দৃঢ় কৰাৰ স্মৃতি তেওঁৰ শাসনৰ সৈতে যুক্ত। তৃতীয়, টুংখুঙীয়া ফৈদৰ প্ৰতিষ্ঠাৰ ফলত আহোম ৰাজবংশৰ ভিতৰত এক নতুন শক্তি-কেন্দ্ৰ গঢ় লৈ উঠে, যি সাম্ৰাজ্যৰ অন্ত পৰালৈকে শাসনৰ মূল সুঁতিত পৰিণত হয়। এই সকলো মিলি চ্যু-পাত-ফা অসম আৰু আহোম ৰাজনীতিত এক সন্ধিক্ষণৰ শাসক হিচাপে স্বীকৃত।

আৰু চাওক

• চাওফা
• অসম
• আহোম ৰাজবংশ
• গোবৰ ৰজা
• শৰাইঘাটৰ যুদ্ধ
• গুৱাহাটী
• সত্ৰ