চান য়াট-চেন

চান য়াট-চেন (ইংৰাজী ভাষা: Sun Yat-sen; জন্ম: ১২ নবেম্বৰ ১৮৬৬ – মৃত্যু: ১২ মাৰ্চ ১৯২৫) আছিল এজন চীনা ভাষা ৰাজনীতিবিদ, বিপ্লৱী আৰু চিকিৎসক, যাক আধুনিক চীনৰ “পিতা” হিচাপে গণ্য কৰা হয়। তেওঁ চিং ৰাজবংশৰ চৰকাৰ উৎখাত কৰি চীনৰ প্ৰথম গণৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা কৰে। ^১

শৈশৱ আৰু শিক্ষা

চানৰ জন্ম হৈছিল গুৱানডোং প্ৰদেশৰ কুইহেং নামৰ এখন গাঁৱত। কৈশোৰত তেওঁ হাৱাইত অধ্যয়ন কৰিছিল, আৰু পাছত হংকং মেডিকেল কলেজত চিকিৎসাশাস্ত্ৰ পঢ়ে। এই সময়তে তেওঁ পশ্চিমীয়া গণতন্ত্ৰ আৰু খ্ৰীষ্টধৰ্মৰ প্ৰভাৱলৈ আহে।^২

ৰাজনৈতিক বিপ্লৱ আৰু নেতৃত্ব

১৮৯৪ চনত তেওঁ Revive China Society গঠন কৰে। তেওঁৰ লক্ষ্য আছিল এক গণতান্ত্ৰিক চীন প্ৰতিষ্ঠা কৰা। ১৯১১ চনৰ Xinhai Revolutionৰ নেতৃত্বত তেওঁ চিং ৰাজবংশ উৎখাত কৰে।^৩

ৰাষ্ট্ৰ গঠন আৰু "তিনিটা নীতি"

তেওঁ চীন গণৰাজ্যৰ প্ৰথম অন্তৰ্ৱতী ৰাষ্ট্ৰপতি হয় যদিও শীঘ্ৰে সেনাপতি Yuan Shikai-ৰ বাবে পদত্যাগ কৰে।

তেওঁৰ বিখ্যাত দৰ্শনৰ তিনিটা নীতি আছিল:

1. ৰাষ্ট্ৰবাদ (民族主義)
2. গণতন্ত্ৰ (民權主義)
3. জনকল্যাণ (民生主義)^৪

কুওমিনটাং আৰু উত্তৰ অভিযান

তেওঁ Kuomintang (KMT) গঠন কৰে আৰু দক্ষিণ চীনত ৰাজ্যিক শক্তি গঢ়ি তোলে। তেওঁৰ মৃত্যুৰ পাছত চিয়াং কাই-চেক তেওঁৰ পদচিহ্ন অনুসৰণ কৰি উত্তৰ অভিযান আৰম্ভ কৰে।

মৃত্যু

কৰ্কট ৰোগত আক্ৰান্ত হৈ ১৯২৫ চনৰ ১২ মাৰ্চত বেইজিং চহৰত চানৰ মৃত্যু হয়। মৃত্যুৰ পাছত তেওঁক Nanjing-ত সমাধিস্থ কৰা হয়। চীনৰ দুয়ো চৰকাৰে (PRC আৰু ROC) তেওঁক "ৰাষ্ট্ৰৰ পিতা" হিচাপে মান্যতা দিয়ে।^৫

ঐতিহাসিক প্ৰভাৱ

তেওঁ চীনৰ গণতান্ত্ৰিক আন্দোলনৰ অগ্ৰদূত আছিল। তেওঁৰ চিন্তাধাৰাই আধুনিক চীনৰ ৰাজনৈতিক গঠন আৰু জাতীয়তাৰ ভিত্তি প্ৰদান কৰে।