ইন্দিৰা দেৱী (কোচবিহাৰৰ মহাৰাণী)

ইন্দিৰা দেৱী জন্মগত নাম ইন্দিৰা ৰাজে। (জন্ম, ১৯ ফেব্ৰুৱাৰী ১৮৯২ –মৃত্যু, ৬ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৬৮) ব্ৰিটিছ ৰাজৰ ৰাজকীয় ৰাজ্য কোচ বিহাৰ ৰাজ্যৰ ৰাণী আছিল। ^১ বৰোডাৰ ৰাজকুমাৰী আছিল। মহাৰাজ ছায়াজিৰাও তৃতীয় গায়েকৱাদ আৰু তেওঁৰ দ্বিতীয় পত্নী চিমনাবাই দ্বিতীয়ৰ কন্যা।

জিতেন্দ্ৰ নাৰায়ণক বিয়া কৰাবলৈ আয়োজিত বিবাহ নিৰ্ধাৰণ ভংগ কৰি সুনীতি দেৱীৰ বোৱাৰী হৈ পৰে। ইয়াৰ পূৰ্বে তেওঁৰ বিবাহ গোৱালিয়ৰৰ মহাৰাজ মাধো ৰাও সিন্ধিয়াৰ সৈতে নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছিল। ^২

স্বামীৰ মৃত্যুৰ পাছত তেওঁ ১৯২২-১৯৩৬ চনত ডাঙৰ পুত্ৰ জগদ্দিপেন্দ্ৰ নাৰায়ণ সৰু হৈ থকাৰ বাবে কোচবিহাৰৰ শাসনভাৰ চম্ভাবলগীয়া হয়। ^২ তেওঁৰ চতুৰ্থ সন্তান আৰু দ্বিতীয় কন্যা গায়ত্ৰী দেৱী পিছলৈ জয়পুৰৰ মহাৰাণী হয়। ^২

বৰোডাত

ইন্দিৰা বৰোদাৰ সয়াজীৰাও গেকৱাদ তৃতীয় আৰু তেওঁৰ দ্বিতীয় পত্নী মহাৰাণী চিমনাবাই (১৮৭২–১৯৫৮)ৰ একমাত্ৰ কন্যা হিচাপে জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল। বৰোদাৰ ৰাজকীয় লক্ষ্মীবিলাস প্ৰাসাদত কেইবাজনো ভাই-ভনীৰ সৈতে ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল আৰু কম বয়সতে গোৱালিয়ৰৰ তেতিয়াৰ মহাৰাজ মাধৱ ৰাও সিন্ধিয়াৰ সৈতে বাগ্দান হৈছিল। এংগেজমেণ্টৰ সময়ত ইন্দিৰাই ১৯১১ চনৰ দিল্লী দৰবাৰত পঢ়িছিল আৰু তাতেই কোচবিহাৰৰ তেতিয়াৰ মহাৰাজৰ কনিষ্ঠ ভাতৃ জিতেন্দ্ৰক লগ পাইছিল। কিছুদিনৰ ভিতৰতে দুয়োৰে প্ৰেমত পৰি বিয়া হোৱাৰ সিদ্ধান্ত ল'লে।

"বাগদান ভংগ কৰা চিঠিখন"

ইন্দিৰাই জানিছিল যে তাইৰ মাক-দেউতাক গভীৰভাৱে স্তম্ভিত হ’ব; কেইবাটাও বিষয় জড়িত আছিল: ২১ বন্দুকৰ চেলুটেৰে ভাৰতৰ অন্যতম বিশিষ্ট ৰাজকুমাৰ গ্ৱালিয়ৰৰ সিন্ধিয়া শাসকৰ সৈতে আয়োজিত বিবাহ বিচ্ছেদ কৰাৰ কূটনৈতিক পৰিণতি; অনিবাৰ্যভাৱে হ’বলগীয়া কেলেংকাৰী আৰু অপমান; আৰু জিতেন্দ্ৰ যে সৰু পুত্ৰ আছিল আৰু সেয়েহে ৰজা হোৱাৰ সম্ভাৱনা কম।

ইন্দিৰাই নিজেই এংগেজমেণ্ট ভাঙি পিতৃ-মাতৃক আচৰিত কৰি তুলিছিল, যিটো সেই সময়ৰ ১৮বছৰীয়া ভাৰতীয় ছোৱালীৰ বাবে এক সাহসিক কাৰ্য্য। তাই হবু বন্ধুলৈ লিখিছিল যে তাই বিয়া কৰাব নিবিচাৰে। বৰোদাত ইন্দিৰাৰ পিতৃয়ে গ্ৱালিয়ৰৰ মহাৰাজৰপৰা এক শাৰীৰ টেলিগ্ৰাম পাইছিল- "ৰাজকুমাৰীয়ে নিজৰ চিঠিখন কি বুজাব বিচাৰিছে?" ইন্দিৰাৰ এই উদ্দেশ্যৰ কথা প্ৰথমবাৰৰ বাবে গম পালে থতমত খাই পৰা পিতৃ-মাতৃয়ে। মহাৰাজে বৰ ভাল আচৰণ কৰিলে, ইন্দিৰাৰ দেউতাকক বুজা-বুজি চিঠি লিখি, "আপোনাৰ ল'ৰা" বুলি স্বাক্ষৰ কৰি; অৱশ্যে কেলেংকাৰীটো অত্যধিক হোৱাত ইন্দিৰাৰ পিতৃ-মাতৃয়ে ইয়াক অতি বেয়াকৈ লৈছিল।

বিবাহ

বাগদান ভাঙি গ’ল যদিও মাক-দেউতাকৰ কথা অমান্য কৰাৰ পাছতো জিতেন্দ্ৰৰ লগত তাইৰ বিয়াত সন্মতি নিদিলে। ইন্দিৰাৰ মাক-দেউতাকৰ বিশ্বাস আছিল জিতেন্দ্ৰ এজন অসাৱধান লৰা। আনকি তেওঁলোকে তেওঁক ফোন কৰি ব্যক্তিগতভাৱে আঁতৰি থাকিবলৈ সকীয়াই দিছিল। কিন্তু একোৱেই কাম কৰা নাছিল; ইন্দিৰা আৰু জিতেন্দ্ৰ দুয়োজনেই দৃঢ় হৈ থাকিল। অৱশেষত হয়তো ইন্দিৰাৰ বাবে উপযুক্ত মিল বিচাৰি পোৱাটো কঠিন হ’ব বুলি উপলব্ধি কৰি মাক-দেউতাকে এটা মধ্যম পথ বিচাৰি পালে। তেওঁলোকে ইন্দিৰাক ঘৰৰপৰা ওলাই লণ্ডনলৈ গৈ জিতেন্দ্ৰক বিয়া কৰাবলৈ অনুমতি দিলে।

ইন্দিৰা আৰু জিতেন্দ্ৰৰ বিয়া হৈছিল লণ্ডনৰ এখন হোটেলত, ইন্দিৰাৰ পৰিয়ালৰ কোনো সদস্য উপস্থিত নাছিল। জিতেন্দ্ৰৰ মাতৃ কেশুব চন্দ্ৰ সেনৰ কন্যা সুনীতি দেৱীয়ে পালন কৰা ব্ৰাহ্ম সমাজৰ ৰীতি-নীতি অনুসৰি তেওঁলোকৰ বিয়া অনুষ্ঠিত হৈছিল।

কোচবিহাৰত

এনে হ’ল যে বিয়াৰ সময়ত জিতেন্দ্ৰৰ জ্যেষ্ঠ ভাতৃ কোচবিহাৰৰ মহাৰাজ ৰাজেন্দ্ৰ নাৰায়ণ বৰ অসুস্থ হৈ আছিল। বিয়াৰ কিছুদিন পাছতে মদ্যপানজনিত ৰোগত আক্ৰান্ত হৈ তেওঁৰ মৃত্যু হয় আৰু জিতেন্দ্ৰ কোচবিহাৰৰ মহাৰাজ হয়। অতি সুখী জীৱন-যাপন কৰা দম্পতীহালে অতি সোনকালেই পাঁচটা সন্তানৰ পিতৃ-মাতৃ হ’ল। কিন্তু জিতেন্দ্ৰৰ পৰিয়ালত মদ্যপান সাধাৰণ আছিল, বিয়াৰ এদশকৰ ভিতৰতে তেওঁ ডেকা অৱস্থাতে মৃত্যুবৰণ কৰে।

ইন্দিৰা এতিয়া কেৱল এগৰাকী যুৱতী বিধৱা আৰু পাঁচটা সন্তানৰ মাতৃ নাছিল, বৰঞ্চ ডাঙৰ পুত্ৰৰ সৰু হৈ থকাৰ কোচবিহাৰৰ শাসন চলাইছিল। কেৱল সাহসেই নহয়, উৎসাহেৰেও তেওঁ নিজৰ পৰিস্থিতিৰ সন্মুখীন হ’ল। দৰ্শকে তেওঁৰ প্ৰশাসনিক দক্ষতাক মধ্যমীয়া বুলি গণ্য কৰিছিল, কিন্তু ইন্দিৰাই অতি সক্ৰিয় সামাজিক জীৱনৰ বাবে সোনকালে সুনাম অৰ্জন কৰিছিল আৰু ইউৰোপ আৰু কোচ বিহাৰ ৰাজ্যৰপৰা আঁতৰত বহু সময় কটায়। বিধৱা হোৱাৰ পাছতো তাই সতী হৈ নাথাকিল; তেখেতে চেফটনৰ ৭ম আৰ্ল হিউ মলিনেক্সক বিয়া কৰায়, ছাৰ চি.পি. ৰামাস্বামী আয়াৰৰ সম্পৰ্ক আছিল ৰাজকুমাৰ জৰ্জ, কেণ্টৰ ড্যুক, আনকি ভৱিষ্যত অষ্টম এডৱাৰ্ডৰ সৈতেও – ^৩ এই ৰাজকীয় সংযোগৰ বাবেই হয়তো পঞ্চম জৰ্জে ভাৰত কাৰ্যালয়ৰ জৰিয়তে এক ৰহস্যজনক বাৰ্তা প্ৰেৰণ কৰিছিল, কাৰ্যতঃ তেওঁক ইউৰোপ এৰি কোচবিহাৰলৈ উভতি যাবলৈ কোৱা হৈছিল।

সন্তান

ইন্দিৰা আছিল তিনিগৰাকী কন্যা আৰু দুজন পুত্ৰ সন্তানৰ মাতৃ।

1. ইন্দিৰাৰ জ্যেষ্ঠ কন্যা ইলা ত্ৰিপুৰাৰ এজন ৰাজকুমাৰ ৰমেন্দ্ৰ কিশোৰ দেৱ বৰ্মাক বিয়া কৰাইছিল। তেওঁৰ কনিষ্ঠ পুত্ৰ ভাৰত দেৱ বৰ্মাই অভিনেত্ৰী মুন মুন সেনক পত্নী হিচাপে লৈছিল; তেওঁলোক ভাৰতীয় অভিনেতা ৰাইমা আৰু ৰিয়াৰ পিতৃ-মাতৃ।
2. তেওঁৰ জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ জগদ্দিপেন্দ্ৰ নাৰায়ণ পিতৃৰ পিছত কোচবিহাৰৰ মহাৰাজ হিচাপে ৰাজত্ব কৰিছিল, আৰু তেওঁৰ বংশৰ শেষ শাসক ৰাজকুমাৰ আছিল; কোচবিহাৰ তেওঁৰ ৰাজত্বকালত (ডমিনিয়ন অৱ ইণ্ডিয়া) (পৰৱৰ্তী সময়ত ভাৰত প্ৰজাতন্ত্ৰ)ৰ লগত একত্ৰিত হৈছিল। তেওঁৰ কোনো বৈধ সন্তান নাছিল, আৰু তেওঁৰ পিছত তেওঁৰ ভতিজা বিৰাজেন্দ্ৰই ৰাজপাটত বহে।
3. দ্বিতীয় পুত্ৰ ইন্দ্ৰজিতেন্দ্ৰই বৰ্তমানৰ অন্ধ্ৰপ্ৰদেশৰ বাগিছা মহাৰাজৰ এগৰাকী কন্যাক বিয়া কৰাইছিল। তেওঁলোকৰ পিতৃ-মাতৃ আছিল বিৰাজেন্দ্ৰ আৰু লগতে ৰাজস্থানৰ কোটা, ৰাজস্থানৰ মহাৰাণী উত্তৰ দেৱীৰ পিতৃ-মাতৃ।
4. ইন্দিৰাৰ দ্বিতীয় কন্যা গায়ত্ৰী জয়পুৰ মহাৰাজৰ তৃতীয় পত্নী হৈছিল, আৰু নিজাভাৱে এগৰাকী উল্লেখযোগ্য চেলিব্ৰিটি আছিল।
5. ইন্দিৰাৰ কনিষ্ঠ কন্যা মেনকাই মধ্য ভাৰতৰ দেৱাস জুনিয়ৰ মহাৰাজক বিয়া কৰাইছিল।

পাছৰ জীৱন

১৯৩৬ চনত ইন্দিৰাৰ ডাঙৰ পুত্ৰই কুচবিহাৰৰ শাসক হিচাপে পূৰ্ণ ক্ষমতা দখল কৰে। ইয়াৰ পিছত ইন্দিৰাই বেছিভাগ সময় ইউৰোপত কটায়। ইন্দিৰা দেৱীয়ে জীৱনত বহু কষ্টৰ সন্মুখীন হৈছিল। ইন্দিৰা দেৱীয়ে তেওঁৰ দুটা সন্তান হেৰুৱাইছিল: অতি কম বয়সতে মৃত্যু হোৱা ৰাজকুমাৰী ইলা দেৱী আৰু আকস্মিক অগ্নিকাণ্ডত মৃত্যু হোৱা ৰাজকুমাৰ ইন্দ্ৰজিৎ নাৰায়ণ ভূপে পত্নী পিথাপুৰমৰ ৰাজকুমাৰী কমলাক এৰি থৈ যায়। মহাৰাণী ইন্দিৰা দেৱীয়ে জীৱনৰ শেষ বছৰবোৰ মুম্বাইত কটায় আৰু ১৯৬৮ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত তাতেই মৃত্যুবৰণ কৰে।

গ্ৰন্থতালিকা

• Moore, Lucy (2004) Maharanis: the lives and times of three generations of Indian princesses. London: Viking
• Weeden, Edward St Clair. (1911). A year with the Gaekwar of Baroda. Boston: D. Estes & Co.
• Williams, Elaine. (2003). Maharani: Memoirs of a rebellious princess. Brinda, Maharani of Kapurthala. Rupa & Co. ISBN 0-595-09428-7

বাহ্যিক সংযোগ

• Watch For the Aga Khan's Prize: video footage of Indira Devi. BFI Player