মানৱ বিজ্ঞান
২৬ প্ৰবন্ধ
-
গৰ্ভধাৰণ
গৰ্ভধাৰণ (Pregnancy, gravidity বা gestation বুলিও কোৱা হয়) হৈছে কোনো মহিলাৰ দেহত এটা বা একাধিক অপত্য বিকশিত হোৱা সময়খিনি। বহু গৰ্ভধাৰণত একাধিক অপত্যৰ বিকাশ হয়, যেনে- যমজ সন্তান। যৌন ক্ৰিয়া অথবা সহকাৰী প্ৰজনন প্ৰযুক্তিৰ দ্বাৰা গৰ্ভধাৰণ হয়।
-
বৃক্ক
বৃক্ক হ'ল মানুহ আৰু আন সকলো মেৰুদণ্ডী প্ৰাণীৰ প্ৰধান ৰেচন অংগ। ই মূত্ৰ উৎপাদন আৰু বহিষ্কাৰ কৰে, আৰু লগতে শৰীৰৰ পানী বা ইলেকট্ৰোলাইট (চদিয়াম, পটাচিয়াম, ইত্যাদি) ৰ ভাৰসাম্য বজায় ৰাখে। বৃক্কৰ উপদেহীয় অংশইঅন্তঃস্ৰাৱী গ্ৰন্থি হিচাপে কাম কৰে। অঙ্গটি পেৰিট'নিয়ামৰ পাছফালে অবস্থিত।
-
লিংগ (জৈৱিক)
বহু জীৱৰ প্ৰজাতিবোৰৰ মাজত পুং আৰু স্ত্ৰী নামৰ দুটা প্ৰকাৰ থাকে, ইয়াকেই লিংগ বোলে। যৌন প্ৰজননৰ ফলত জিনীয় লক্ষণসমূহৰ মিশ্ৰণ আৰু যোজন হয়: অপত্য সৃষ্টি কৰিবৰ বাবে বিশেষভাৱে বিভাজিত জননকোষে পিতৃ-মাতৃৰ জিনীয় লক্ষণবোৰ অপত্যলৈ পৰিবহণ কৰে।
-
মানৱ যৌনতা
মানৱ যৌনতা (ইংৰাজী: Human sexuality) হ’ল মানুহৰ কামউত্তেজনাৰ অভিজ্ঞতা আৰু প্ৰতিক্ৰিয়া প্ৰকাশ কৰাৰ ক্ষমতা। এজন ব্যক্তিৰ যৌন আকৰ্ষণে তেওঁৰ যৌন আগ্ৰহ আৰু আন মানুহৰ প্ৰতি আকৰ্ষণত প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে।
-
জৰায়ু
জৰায়ু বা গৰ্ভাশয় (uterus) হৈছে স্ত্ৰীলিঙ্গৰ মানুহকে ধৰি স্তন্যপায়ী জন্তুৰ তলপেটত থকা এক ফোঁপোলা মাংসযুক্ত অংগ, যি বাঢ়ি অহা ভ্ৰূণ ধাৰণ কৰে। জৰায়ু হৈছে হৰম’ন -প্ৰতিক্ৰিয়াশীল যৌন অংগ যাৰ আৱৰণত গ্ৰন্থি থাকে যিয়ে ভ্ৰূণৰ পুষ্টিৰ বাবে জৰায়ুৰ গাখীৰ (uterine milk) নিঃসৰণ কৰে।
-
যোনি
যোনি (লেটিন: ভেজিনা) নাৰী শৰীৰৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংগ যি একেলগে প্ৰজননতন্ত্ৰ আৰু ৰেচনতন্ত্ৰৰ অংশ। যোনি হৈছে নাৰীৰ প্ৰজনন তন্ত্ৰৰ বাহিৰৰ অংশ। যৌন সম্পৰ্কৰ সময়ত পুৰুষে নিজৰ লিংগটো মাইকীজনীৰ যোনিত সুমুৱাই দিয়ে আৰু অংগ সঞ্চালনৰ মাধ্যমেৰে বীৰ্য নিক্ষেপ কৰে।
-
স্ত্ৰীৰোগ বিজ্ঞান
স্ত্ৰীৰোগ বিজ্ঞান (Gynaecology/Gynecology) হৈছে চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ এক ক্ষেত্ৰ য'ত স্ত্ৰীৰ প্ৰজনন তন্ত্ৰৰ লগত জড়িত সমস্যা সম্পৰ্কে অধ্যয়ন, আলোচনা তথা ৰোগৰ চিকিৎসা কৰা হয়।
-
শুক্ৰাণু
শুক্ৰাণু ( pl.: শুক্ৰাণু বা শুক্ৰাণু ) হৈছে যৌন প্ৰজননৰ বিষমধৰ্মী ৰূপত থকা পুৰুষ প্ৰজনন কোষ বা গেমেট (যি ৰূপত এটা ডাঙৰ, স্ত্ৰী প্ৰজনন কোষ আৰু এটা সৰু, পুং প্ৰজনন কোষ থাকে)। জীৱ-জন্তুৱে নেজযুক্ত গতিশীল শুক্ৰাণু উৎপন্ন কৰে। আনহাতে কিছুমান ৰঙা শেলাই আৰু ভেঁকুৰে অচল শুক্ৰাণু কোষ উৎপন্ন কৰে।
-
ডিম্ব কোষ
ডিম্ব কোষ, ব ডিম্বাণু বেছিভাগ অসমজননকোষী প্ৰাণীৰ স্ত্ৰী জনন কোষ। অসমজননকোষী প্ৰাণীয়ে এটা ডাঙৰ "স্ত্ৰী" জননকোষ আৰু এটা "সৰু" পুং জননকোষেৰে যৌন প্ৰজনন কৰে। স্ত্ৰী জননকোষ চলনশীল নহ'লে ডিম্বাণু শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পুং জননকোষ চলনশীল হ'লে এনে যৌন প্ৰজননক "ওগেমাছ" বোলা হয়।
-
কুমাৰীত্ব
কুমাৰীত্ব (Virginity) হৈছে কেতিয়াও যৌন সম্পৰ্ক স্থাপন নকৰা ব্যক্তিৰ দৈহিক আৰু মানসিক অৱস্থা। কুমাৰী শব্দটোৱে প্ৰথমে কেৱল যৌন অনভিজ্ঞ মহিলাকহে বুজাইছিল, কিন্তু পৰম্পৰাগত, আধুনিক আৰু নৈতিক ধাৰণাত পোৱাৰ দৰে পিছলৈ ইয়াৰ বিকাশ ঘটিছে।
-
মানৱ উপস্থ
মানৱ উপস্থ (Human penis) বা গুপ্তাংগ বা লিংগ পুৰুষৰ বাহ্যিক যৌনাংগ। শুক্ৰাণু-নিৰ্গমদ্বাৰ (Intromittent organ), মৈথুনাংগৰ লগতে সাধাৰণভাৱে প্ৰস্ৰাৱ ত্যাগৰ নলী হিচাপে উপস্থ ব্যৱহৃত হয়।
-
অলিগুৰিয়া
অলিগুৰিয়া বা হাইপ'ইউৰেচিছ হৈছে প্ৰস্ৰাৱৰ কম উৎপাদন বিশেষকৈ দিনে ৮০ মিলিলিটাৰকৈ অধিক কিন্তু ৪০০ মিলিলিটাৰতকৈ কম। প্ৰস্ৰাৱৰ উৎপাদন হ্ৰাস পোৱাটো পানীলগা, বৃক্ক বিকলতা, হাইপ’ভ’লেমিক শ্বক, হাইপাৰঅস্মোলাৰ হাইপাৰগ্লাইচেমিক ননকেটটিক চিনড্ৰম (HHNS), মাল্টিপল অৰ্গেন ডিছফংচন চিনড্ৰম, প্ৰস্ৰাৱৰ বাধা/প্ৰস্ৰাৱ…
-
উশাহ লোৱা
শ্বাসক্ৰিয়া বা উশাহ লোৱা হৈছে বায়ুমণ্ডলৰ পৰা হাঁওফাঁওলৈ বায়ু বিনিময়ৰ প্ৰক্ৰিয়া, যত মূলত: অক্সিজেন গ্ৰহণ কৰি কাৰ্বন ডাই-অক্সাইড উলিয়াই দিয়া হয়। সকলো বায়ুজীৱি প্ৰাণীকেই কোষীয় শ্বসনৰ বাবে অক্সিজেনৰ প্ৰয়োজন, যি খাদ্যবস্তুক ভাঙি শক্তি উৎপাদনত সহায় কৰে আৰু অপদ্ৰব্য হিচাপে কাৰ্বন ডাই-অক্সাইড…
-
এনুৰিয়া
এনুৰিয়া (ইংৰাজীত এনুৰিয়া) হৈছে প্ৰস্ৰাৱ নোহোৱা, বা কাৰ্যক্ষেত্ৰত ইয়াক এদিনত ১০০ মিলিলিটাৰতকৈ কম প্ৰস্ৰাৱ হোৱাক কোৱা হয়। প্ৰায়ে বৃক্কৰ কাৰ্যক্ষমতা বিকল হোৱাৰ বাবে এনুৰিয়া হয়। বৃক্কত পাথৰ বা টিউমাৰৰ দৰে কিছুমান গুৰুতৰ বিকাৰৰ বাবেও এনুৰিয়া হ’ব পাৰে। শেষ পৰ্যায়ত ই বৃক্কৰ ৰোগৰ লগত লগ হ’ব পাৰে।
-
মানৱ বিষ্ঠা
মানৱ বিষ্ঠা (Human faeces; fæx), বা মল) হৈছে মানুহৰ পাচন তন্ত্ৰৰ পেলনীয়া দ্ৰব্য। পাচন তন্ত্ৰৰ অৱস্থা, খাদ্য আৰু স্বাস্থ্যৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি ইয়াৰ গুণাগুণ বেলেগ বেলেগ হ'ব পাৰে। সাধাৰণতে বিষ্ঠা এখন শ্লেষ্মা আৱৰণেৰে অৰ্ধকঠিন হয়। অলপ কঠিন, বাষ্প কম থকা বিষ্ঠা খাদ্যনলীৰ সিটো মূৰত থাকিব পাৰে।
-
নাসিকা গহ্বৰ
নাসিকা গহ্বৰ(nasal cavity) মুখৰ মাজভাগত নাকৰ ওপৰত আৰু ভিতৰৰফালে থকা বৃহৎ, বায়ুৰে ভৰা ঠাই। নাকৰ চেপটামে গহ্বৰটোক দুটা গহ্বৰত ভাগ কৰে, যাক ফ’ছা বুলিও কোৱা হয়। প্ৰতিটো গহ্বৰ নাকৰ ৰন্ধ্ৰ দুটাৰ ভিতৰত সংযুক্ত এটাৰ অংশ।
-
পেৰানেজেল চাইনাছ
পেৰানেজেল চাইনাছ নাসিকা গহ্বৰটোক আগুৰি থকা বায়ুৰে ভৰা ঠাইৰ চাৰিটা যোৰৰ এটা গোট। মেক্সিলাৰী চাইনাছ চকুৰ তলত থাকে; ফ্ৰণ্টাল চাইনাছ চকুৰ ওপৰত থাকে; ইথম’ইডাল চাইনাছ চকুৰ মাজত আৰু স্ফেন’ইডাল চাইনাছ চকুৰ পিছফালে থাকে। চাইনাছৰ নামকৰণ কৰা হৈছে এইবোৰ থকা মুখৰ হাড় আৰু স্ফেন’ইড হাড়ৰ বাবে।
-
মানৱ শৰীৰ
মানৱ সভ্যতাৰ অগ্ৰগতিৰ লগে লগে বিজ্ঞানৰ অভুতপূৰ্ব উন্নতি হৈছে৷ ইয়াৰ যোগেদি মানুহে আৱিষ্কাৰ কৰিছে ন ন অত্যাধুনিক যন্ত্ৰপাতি৷ উন্নতিৰ সোপানৰ শীৰ্ষস্থানত আৰোহন কৰিও মানুহে আজিলৈকে এনে এটি যন্ত্ৰ নিৰ্মান কৰিব পৰা নাই যাৰ তুলনা মানৱ দেহৰ লগত কৰিব পাৰি৷ মানৱ দেহৰ "যন্ত্ৰ-পাতি"ৰ বৈচিত্ৰৰ কথা ভাবিলে অতি…
-
লোব
শৰীৰবিজ্ঞানত লোব (Lobe) হৈছে কোনো অংগৰ স্পষ্ট শাৰীৰিক বিভাজন বা সম্প্ৰসাৰণ (উদাহৰণস্বৰূপে মগজু, হাওঁফাওঁ, যকৃত বা বৃক্কত দেখাৰ দৰে) যিটো স্থূল শৰীৰবিজ্ঞানৰ স্তৰত মাইক্ৰস্কোপৰ ব্যৱহাৰ নকৰাকৈয়ে নিৰ্ণয় কৰিব পাৰি।
-
চেৰিবেলামৰ এণ্টেৰিয়’ৰ লোব
চেৰিবেলামৰ এণ্টেৰিয়’ৰ লোব (anterior lobe of cerebellum) হৈছে মস্তিষ্কৰ অন্যতম লোব, যিয়ে অচেতন প্ৰ’প্ৰ’চেপচনৰ মধ্যস্থতাকাৰী হিচাপে দায়বদ্ধ। মস্তিষ্কৰ আগফালৰ লোবত ইনপুট প্ৰধানকৈ মেৰুদণ্ডৰ পৰা হয়। ইয়াক কেতিয়াবা “পেলিঅ’চেৰবেলাম’’ৰ বুলিও কোৱা হয়।
-
পিত্ত পাথৰ
পিত্ত পাথৰ (Gallstone) পিত্তথলীৰ ভিতৰত নিঃসৰণ হোৱা পিত্তৰ উপাদানৰ পৰা গঠিত কঠিন খণ্ড। আৰু কলেড’ক’লিথিয়াচিছে পিত্তনলীৰ ভিতৰত প্ৰব্ৰজিত পিত্তপাথৰৰ উপস্থিতিক বুজায়। পিত্তত পাথৰ হোৱা বেছিভাগ লোকেই (প্ৰায় ৮০%) লক্ষণবিহীন।
-
পুৰুষ প্ৰজনন তন্ত্ৰ
পুৰুষ প্ৰজনন তন্ত্ৰ (Male reproductive system) বহুতো যৌনাংগৰ দ্বাৰা গঠিত যিয়ে মানৱ প্ৰজনন প্ৰক্ৰিয়াত ভূমিকা পালন কৰে। এই যৌনাংগসমূহ শৰীৰৰ বাহিৰত আৰু শ্ৰোণিৰ (Pelvis) ভিতৰত থাকে। পুৰুষৰ মূল যৌনাংগ হ'ল শিশ্ন (Penis) আৰু মুষ্কাৱৰণ (Scrotum) য'ত বীৰ্য্য আৰু শুক্ৰাণু উৎপন্ন কৰা অণ্ডকোষ থাকে।
-
প্ৰস্ৰাৱ তন্ত্ৰ
প্ৰস্ৰাৱ তন্ত্ৰ, যাক প্ৰস্ৰাৱ নলী বা বৃক্ক তন্ত্ৰ বুলিও কোৱা হয়, মেৰুদণ্ডী প্ৰাণীৰ আৱৰ্জনা নিষ্কাশন তন্ত্ৰৰ এটা অংশ। মানুহ আৰু প্লেচেণ্টাৰ স্তন্যপায়ী প্ৰাণীত ই বৃক্ক, মূত্ৰনলী, মূত্ৰাশয় আৰু মূত্ৰনলীৰে গঠিত।
-
ভাৰ্টিগো
ভাৰ্টিগো (Vertigo) মানৱ শৰীৰৰ এনে এক অৱস্থা য’ত ব্যক্তিয়ে অনুভৱ কৰে যে, তেওঁ লৰচৰ বা গতি নকৰা অৱস্থাতে লৰচৰ কৰি আছে, বা তেওঁৰ চাৰিওফালে থকা বস্তুবোৰ লৰচৰ কৰি আছে৷ দীৰ্ঘ সময়ৰ বাবে গতিৰ সংস্পৰ্শলৈ অহাৰ পিছত যেনে জাহাজত থকা বা চকু বন্ধ কৰি ঘূৰি থকাৰ পিছত শাৰীৰিক ভাৰ্টিগো হ’ব পাৰে৷ আন কাৰণসমূহ হ’ব…
-
গেষ্ট্ৰ’এণ্টেৰাইটিছ
গেষ্ট্ৰ'এণ্টেৰাইটিছ, (সংক্ৰামক ডায়েৰিয়া বুলিও কোৱা হয়) হ'ল পেট আৰু অন্ত্ৰকে ধৰি গেষ্ট্ৰাইটিছ নলীৰ প্ৰদাহ। লক্ষণসমূহৰ ভিতৰত ডায়েৰিয়া, বমি আৰু পেটৰ বিষ আদি হ'ব পাৰে। জ্বৰ, শক্তিৰ অভাৱ আৰু পানীলগা আদিও হ'ব পাৰে। এইটো সাধাৰণতে দুসপ্তাহতকৈ কম সময়ৰ বাবে হয়।
-
মানৱ শৰীৰৰ অংগ ব্যৱস্থাৰ তালিকা
এইখন মানৱ শৰীৰৰ প্ৰধান অংগ প্ৰণালীৰ তালিকা। অংগ ব্যৱস্থা হৈছে এনে এটা অংগৰ গোট, যিয়ে একেলগে কাম কৰি প্ৰধান কাম সম্পন্ন কৰে বা শৰীৰৰ শাৰীৰিক প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰে।