ৰেট-হ’ল মাইনিং

ৰেট-হ’ল মাইনিং বা ৰেট মাইনিং (Rat-hole mining)^১ হৈছে উত্তৰ-পূব ভাৰতত কয়লা উলিওৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত এটা প্ৰক্ৰিয়া। ইয়াত শ্ৰমিকে মাটি খন্দি সৰু ছিদ্ৰ কৰি কয়লা উলিয়ায়। এই প্ৰক্ৰিয়াক ৰাষ্ট্ৰীয় সেউজ ন্যায়াধিকৰণে (National Green Tribunal) নিষিদ্ধ কৰিছে; ^২ তথাপি, এই প্ৰণালী ভাৰতৰ কিছুমান অঞ্চলত, বিশেষকৈ মেঘালয়ত, সৰু পৰিসৰৰ খনন কাৰ্যত এতিয়াও ব্যৱহৃত হৈ আছে।^৩

কৌশল

ৰেট-হ’ল মাইনিং প্ৰযুক্তি হৈছে এটা পদ্ধতি য’ত শ্ৰমিকে নিজে মাটি খান্দি কয়লা উলিয়ায়।^৪৫ ইয়াত মাটি খান্দি কৰা ঠেক সুৰংগইদি শ্ৰমিকে কথমপিহে ওলোৱা -সোমোৱা কৰিব পাৰে। সুৰংগৰ গভীৰতা ৩-৪ ফুট মান হয়।^{৬ ৭} এই প্ৰযুক্তি মূলতঃ দুটা প্ৰকাৰৰ:

চাইড কাটিং পদ্ধতি

এই পদ্ধতি সাধাৰণতে পৰ্বতৰ ঢালত প্ৰয়োগ কৰা হয়। ইয়াত শিলৰ স্তৰত জমা হোৱা কয়লাৰ তৰপবোৰক লক্ষ্য কৰি খনন কৰা হয়। এইবোৰ সাধাৰণতে শিলৰ বাহ্যিক পৃষ্ঠত ক’লা বা গাঢ় বাদামী ডাঠ ৰেখাৰ ৰূপত দেখা যায়।

বক্স কাটিং পদ্ধতি

ইয়াত ৫ বৰ্গ মিটাৰ প্ৰস্থৰ আৰু ৪০০ ফুট গভীৰতাৰ গোলাকাৰ বা চৌকাকাৰ গাঁত খন্দা হয়। এই পদ্ধতি উত্তৰ-পূৰ্ব ভাৰতত কয়লা উলিওৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়।^৮৯

নিষিদ্ধকৰণ

ৰেট-হ’ল মাইনিং পদ্ধতি বিপজ্জনক। ইয়াৰ ফলত পৰিৱেশৰ ক্ষতি হয় আৰু বহু দুৰ্ঘটনা ঘটে। বহু সময়ত এই পদ্ধতিৰ বাবে বহু শ্ৰমিকে প্ৰাণ হেৰুৱায় বা গুৰুতৰভাৱে আঘাতপ্ৰাপ্ত হয়।^১০ সেয়েহে এই পদ্ধতি তীব্ৰ সমালোচনাৰ সম্মুখীন হৈছে আৰু বহুতো দেশত নিষিদ্ধ কৰা হৈছে। ভাৰততো ৰাষ্ট্ৰীয় সেউজ ন্যায়াধিকৰণ (National Green Tribunal)-এ ৰেট-হ’ল মাইনিং নিষিদ্ধ কৰিছে।^১১

উল্লেখযোগ্য ঘটনা

২০১৮ চনৰ মেঘালয় দুৰ্ঘটনা

১৩ ডিচেম্বৰ, ২০১৮ তাৰিখে ভাৰতৰ মেঘালয় ৰাজ্যৰ ক্সান (Ksan) নামৰ ঠাইত ১৫জন শ্ৰমিক এটা খনিৰ ভিতৰত আবদ্ধ হৈ পৰে। এই খনিৰ শ্ৰমিকসকলে ৰেট-হ’ল মাইনিং প্ৰযুক্তি ব্যৱহাৰ কৰি খনন কৰি আছিল। ১৫জন শ্ৰমিকৰ ৫জন কিবা কৈ বাচি আহিবলৈ সক্ষম হৈছিল, কিন্তু বাকী ১০ জনৰ উদ্ধাৰ অভিযান ২০১৯ চনৰ ২ মাৰ্চলৈকে চলি আছিল। শ্ৰমিকসকল জয়ন্তীয়া পাৰ্বত্য জিলাৰ এখন কয়লাখনিৰ ভিতৰত প্ৰায় ৩৭০ ফুট (১১০ মিটাৰ) গভীৰতাত বন্দী হৈ পৰিছিল। খনন চলাই থাকোঁতে কাষৰ এটা খনিৰ পানীৰ সৈতে যুক্ত হোৱাত সুৰংগটো পানীৰে উপচি পৰে। খনিটোলৈ পানী কাষৰ লাইটেন নদীৰ পৰা আহিছিল।^{১২১৩১৪ ১৫১৬১৭}

এই ঘটনাৰ পিছত, ৰাষ্ট্ৰীয় দুৰ্যোগ প্ৰশমন বাহিনী (NDRF) আৰু ৰাজ্যিক দুৰ্যোগ প্ৰশমন বাহিনী (SDRF)-এ উদ্ধাৰ অভিযান আৰম্ভ কৰে। জিলা প্ৰশাসনৰ অনুৰোধৰ পিছত, ক’ল ইণ্ডিয়া, কিৰ্লোস্কৰ ব্ৰাদাৰ্ছ, ভাৰতীয় বায়ু সেনা আৰু ভাৰতীয় নৌবাহিনীৰ দলে উদ্ধাৰ অভিযানত যোগদান কৰে। কিন্তু ১০জন শ্ৰমিকৰ মাত্ৰ ২ জনৰ উঁৱলি যোৱা দেহহে তেওঁলোকে উদ্ধাৰ কৰিবলৈ সক্ষম হয়।

২০২১ চনৰ ৰাইম্বাইৰ ওচৰৰ ঘটনা

২১ জানুৱাৰী, ২০২১ তাৰিখে মেঘালয়ৰ পূৱ জয়ন্তীয়া পৰ্বতীয়া জিলাত থকা এটা ৰেট-হ’ল খনিৰ ভিতৰত হোৱা এটা দুৰ্ঘটনাত ৬জন শ্ৰমিকৰ মৃত্যু হয়।^১৮

২০২৫ চনৰ অসমৰ উমৰাংছুৰ দুৰ্ঘটনা

২০০৫ চনৰ ৬ জানুৱাৰীত অসমৰ ডিমা হাচাও জিলাৰ এটা ৰেট-হ'ল খনি জলমগ্ন হৈ ৯ জন লোক আৱদ্ধ হৈ পৰে। ^১৯ পৰৱৰ্তী সময়ত চলা উদ্ধাৰ অভিযানত মাত্ৰ চাৰিগৰাকী লোকৰ দেহহে পোৱা যায়৷^২০ উল্লেখযোগ্য যে, খনিটো প্ৰায় ৩০০ ফুট গভীৰ৷ ^২১এই স্থানত ৰাষ্ট্ৰীয় দুৰ্যোগ প্ৰশমন বাহিনী (এনডিআৰএফ), ৰাজ্যিক দুৰ্যোগ প্ৰশমন বাহিনী (এছডিআৰএফ), ভাৰতীয় সেনা, আৰু নৌসেনাৰ মুঠ ১০০ গৰাকী উদ্ধাৰকাৰী মোতায়েন কৰা হৈছিল৷^২২ ১৬ জানুৱাৰীলৈকে এই স্থানৰ পৰা চাৰিজন শ্ৰমিকৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰা হয়।^২৩ ভাৰতীয় ভূতাত্ত্বিক জৰীপ (GSI)ৰ এটা দলে লক্ষ্য কৰিছে যে মাটিৰ তলত ১৪ কোটি (১৪ কোটি) লিটাৰ পানী আছিল৷ আৰু সেই মুহূৰ্তলৈকে ৪ কোটি লিটাৰ পানী সফলতাৰে উলিওৱা হৈছে৷^২৪ঘটনাৰ তাৎক্ষণিক প্ৰতিক্ৰিয়া হিচাপে অসমৰ মাৰ্ঘেৰিটাৰ থকা ১৩টা অবৈধ ৰেট-হ'ল মাইনিং বন্ধ কৰা হয়৷ ^২৫

উত্তৰাখণ্ড উদ্ধাৰ অভিযান

২০২৩ চনৰ শেষৰ ফালে উত্তৰাখণ্ডৰ এটা পথ সুৰংগ খান্দি থকা অৱস্থাত ধ্বংস হৈ পৰাৰ পিছত ১৭ দিন ধৰি বন্দী হৈ থকা ৪১জন শ্ৰমিকক উদ্ধাৰ কৰাত ৰেট-হ’ল খননকাৰীসকলে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা গ্ৰহণ কৰে।^{২৬২৭২৮}