তলাতল ঘৰ

তলাতল ঘৰ শিৱসাগৰ জিলাৰ ৰংপুৰত অৱস্থিত এক আহোম ৰাজমহল। আহোম স্বৰ্গদেউসকলৰ উদ্যোগত নিৰ্মিত এই মহল স্থাপত্যশৈলীৰ দিশে আহোম ৰাজ্যৰ স্মৃতিচিহ্নসমূহৰ ভিতৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান অধিকাৰ কৰে। আকাৰৰ দিশে ইয়াক আহোম ৰাজ্যৰ স্মৃতিচিহ্নসমূহৰ ভিতৰত আটাইতকৈ ডাঙৰ বুলি উল্লেখ কৰা হয়, যদিও আজিৰ তাৰ বহু অংশ দৃশ্যমান নহয়।

অৱস্থান আৰু ঐতিহাসিক প্ৰেক্ষাপট

তলাতল ঘৰ ৰংপুৰত অৱস্থিত; ৰংপুৰ শিৱসাগৰ চহৰৰ পশ্চিম অংশত। স্বৰ্গদেউ গড়গাঁওৰ পৰা ৰংপুৰলৈ ৰাজধানী স্থানান্তৰ ১৭০২–১৭০৩ চনত হোৱা বুলি তথ্য আছে, আৰু ৰংপুৰ প্ৰায় ১০০ বছৰৰ ওচৰা-ওচৰি সময় ধৰি আহোম ৰাজধানী আছিল। ৰংপুৰ কেৱল ৰাজধানী নহয়, কেন্দ্ৰীয় সৈনিক বাহৰ স্থান হিচাপেও জনা যায়; এই প্ৰেক্ষাপটে তলাতল ঘৰৰ ৰাজকীয় আৰু প্ৰশাসনিক তাৎপৰ্য বুজিবলৈ সহায় কৰে।

নিৰ্মাণ আৰু কাল-সম্পৰ্কীয় মতভেদ

তলাতল ঘৰ কেতিয়া আৰু কোন স্বৰ্গদেউৰ সময়ত গঢ় লয়—এই বিষয়ে একাধিক মত উল্লেখ আছে।

• এক মতে, স্বৰ্গদেউ ৰুদ্ৰ সিংহে ১৬৯৮ চনত মহলটো সাজি উলিয়াইছিল।
• আন এক মতে, স্বৰ্গদেউ ৰাজেশ্বৰ সিংহ (১৭৫১–১৭৬৯)ৰ ৰাজত্বকালত মহলটো নিৰ্মাণ বা সজোৱা হৈছিল।
• অধিকাংশ বৰ্ণনাত বৰ্তমানৰ কেইবামহলীয়া তলাতল ঘৰ ৰাজেশ্বৰ সিংহৰ শাসনকালৰ ভিতৰত সম্পূৰ্ণ হোৱা বুলি কোৱা হয়, আৰু তেখেতে মাটিৰ তলত ৩টা মহল যোগ দি “তলাতল ঘৰ” অংশ গঢ়ে বুলি উল্লেখ আছে।

ৰুদ্ৰ সিংহৰ মৃত্যুৰ পাছত মহলটোৰ বহু অংশ সলনি কৰা হৈছিল বুলি তথ্য আছে। সেই সলনিৰ ফলত মহলটোৰ গঠন আৰু আকাৰ অনিয়মিত হোৱা বুলি উল্লেখ পোৱা যায়। (বিতৰ্কিত) কিছুমান তথ্যপেটীত স্থপতি হিচাপে ঘনশ্যামৰ নামো দিয়া দেখা যায়।

স্থাপত্য বৈশিষ্ট্য

তলাতল ঘৰৰ স্থাপত্য আহোম স্থাপত্যকলাৰ উল্লেখযোগ্য নিদৰ্শন বুলি ধৰা হয়। বৰ্ণনা অনুসৰি কোঠালীবোৰ সমান্তৰাল ধৰণে সজোৱা আছিল আৰু সৰু সৰু পথৰ জৰিয়তে একে-অইনে সংযুক্ত আছিল। পূবৰ পৰা পশ্চিমলৈ দীঘলীয়া কৰিড’ৰ থকা বহু কোঠালী থকা বুলি উল্লেখ আছে। উত্তৰৰ পৰা দক্ষিণলৈ কেইবাটাও সৰু লানিও আছিল বুলি কোৱা হয়। প্ৰথম মহলৰ ওপৰভাগ উন্মুক্ত আছিল বুলি তথ্য আছে। কোঠালীবোৰ অসমীয়া গৃহবিন্যাসৰ আৰ্হিত সজোৱা বুলি উল্লেখ কৰা হয়।

কাৰুকাৰ্য আৰু স্থাপত্য-ভাষাত সমসাময়িক মোগল শিল্পশৈলীৰ সৈতে সাদৃশ্য তথা মিল থকা বুলি কোৱা হৈছে। প্ৰসাদটোৰ ভিতৰত আহোম ড্ৰেগন ঙি ঙাও খামৰ ভাস্কৰ্য দেখা যায় বুলি উল্লেখ আছে—ই আহোম ৰাজসাংস্কৃতিক প্ৰতীকৰ উপস্থিতি সূচায়।

মহলসমূহ: ওপৰ আৰু তল

তলাতল ঘৰক মোট ৭ মহলীয়া বুলি তথ্য দিয়া হৈছে। সেই ৭ মহলৰ ভিতৰত ৪টা মহল মাটিৰ ওপৰত আৰু ৩টা মহল মাটিৰ তলত আছিল বুলি উল্লেখ আছে। তলৰ মহলসমূহ আস্তাবল, ভঁৰাল আৰু লগুৱাৰ কোঠা ৰূপে ব্যৱহাৰ হৈছিল বুলি কোৱা হয়; বিপৰীতে ৰাজকীয় কোঠালীবোৰ ওপৰৰ মহলত আছিল বুলি উল্লেখ আছে।

মাটিৰ তলৰ মহলসমূহ ইটা আৰু থলুৱা চিমেণ্টেৰে নিৰ্মিত আছিল বুলি তথ্য আছে। এই মাটিৰ তলৰ ৩টা মহল যোগ দি ৰাজেশ্বৰ সিংহে “তলাতল ঘৰ” অংশ গঢ়ে বুলি উল্লেখ থাকিলেও, বৰ্তমান সেই তলৰ মহলসমূহ বন্ধ কৰি দিয়া হৈছে বুলি কোৱা হয়।

দৰ্শনাৰ্থীৰ ক্ষেত্ৰত, বৰ্তমান মাটিৰ ওপৰৰ ২টা মহল চাব পৰা যায় বুলি তথ্য আছে, লগতে ৩য় আৰু ৪র্থ মহলৰ অৱশিষ্ট অংশো চাব পৰা যায় বুলি উল্লেখ আছে। আনহাতে, উত্তৰফালৰ লানিৰ আঠকোণীয়া পূজা ঘৰৰ ওচৰৰ কিছুমান ৰাজকীয় কোঠা বাদে বাকী বহু কোঠা বৰ্তমান দেখা নাযায় বুলি তথ্য আছে। দক্ষিণফালৰ অকলশৰীয়া এটা কোঠা ৰাণীৰ ব্যৱহাৰৰ সৈতে জড়িত বুলি অনুমানো উল্লেখ হয়।

পৰিসৰ, সুৰক্ষা-ব্যৱস্থা আৰু সংলগ্ন গঠন

তলাতল ঘৰৰ চাৰিওফালে ইটাৰ দেৱাল আছিল বুলি তথ্য আছে, আৰু দেৱালৰ বাহিৰে পানীৰে আৱৰি থকা মাটিৰ গড়ো (খাই/খন্দক সদৃশ) থকাৰ উল্লেখ পোৱা যায়। প্ৰসাদৰ ওচৰত অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰ জমা ৰখা “খাৰ ঘ’ৰ” নামৰ এটা ঘৰৰ উপস্থিতিও বৰ্ণিত।

মহলটোৰ পশ্চিম দিশত এটি আঠকোণীয়া মন্দিৰ থকাৰ উল্লেখ আছে। লগতে উত্তৰফালৰ লানিৰ কাষত আঠকোণীয়া “পূজা ঘৰ” আছিল বুলি তথ্য আছে—ই ৰাজপ্ৰাসাদৰ সৈতে পূজা-আচাৰ আৰু আনুষ্ঠানিক ব্যৱস্থাৰ সংযোগ সূচায়।

শেহতীয়া খনন আৰু অৱশিষ্ট

শেহতীয়া খননত জুইয়ে পোৰা কাঠৰ স্তম্ভ উদ্ধাৰ হোৱা বুলি তথ্য আছে, আৰু স্তম্ভৰ গাঁতৰ চিহ্নো উদ্ধাৰ হোৱা বুলি উল্লেখ আছে। তদুপৰি পোৰা ইটাৰ তিনিটা স্তম্ভ-যুক্ত ভগ্নাৱশেষ উদ্ধাৰ হোৱা বুলি কোৱা হয়। খননত উত্তৰ দিশত আৰু পশ্চিম দিশতো এটা পদপথ উদ্ধাৰ হোৱা বুলি তথ্য আছে।

এই কাঠৰ স্তম্ভৰ অৱশেষ আৰু চিহ্নৰ ভিত্তিত আগতে এক কাঠৰ ৰাজকীয় আবাস আছিল বুলি ধাৰণা সমৰ্থন পায় বুলি কোৱা হৈছে। সেই পূৰ্বৰ কাঠৰ আবাস ৰুদ্ৰ সিংহৰ সময়ৰ বুলি উল্লেখ আছে। ইয়াৰ লগতে প্ৰসাদটোৰ কাঠেৰে নিৰ্মিত গঠন ধ্বংস হোৱা বুলি তথ্য আছে—অৰ্থাৎ বৰ্তমান দেখা অংশত ইটা-নির্মিত অংশৰ প্ৰাধান্য অধিক দেখা যায়।

তাৎপৰ্য

তলাতল ঘৰ অসমত আহোম ৰাজশক্তিৰ ৰাজধানী-কেন্দ্ৰিক স্থাপত্য আৰু পৰিকল্পনাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ স্মাৰক। বহু-মহলীয়া গঠন (মাটিৰ ওপৰত আৰু মাটিৰ তলত), সমান্তৰাল কোঠালী-বিন্যাস, কৰিড’ৰ-লানি সংযোজন, আৰু মোগল শৈলীৰ সৈতে তুলনামূলক সাদৃশ্য—এই বৈশিষ্ট্যসমূহে একেলগে ইক আহোম স্থাপত্য-উন্নয়নৰ অধ্যয়নত উল্লেখযোগ্য কৰি তোলে। শেহতীয়া খননত উদ্ধাৰ হোৱা কাঠৰ স্তম্ভ-অৱশেষ আৰু পদপথ আদি তথ্যই ইয়াৰ পূৰ্ব-স্তৰৰ বসতি আৰু নিৰ্মাণ-পৰ্যায় বুজাৰ ক্ষেত্ৰত সহায়ক ভিত্তি যোগায়।

আৰু চাওক

• আহোম ৰাজ্য
• শিৱসাগৰ জিলা
• শিৱসাগৰ
• গড়গাঁও
• কাৰেংঘৰ
• ৰংঘৰ
• মোগল সাম্ৰাজ্য
• ঙি ঙাও খাম