বন্ধ

বন্ধ দক্ষিণ এছিয়াৰ দেশসমূহত, বিশেষকৈ ভাৰত আৰু নেপালত, ৰাজনৈতিক বা সামাজিক প্ৰতিবাদৰ এক পদ্ধতি। বন্ধৰ সময়ত জনজীৱন আৰু দৈনন্দিন কাৰ্যকলাপ ব্যাহত কৰাৰ উদ্দেশ্যে কোনো ৰাজনৈতিক দল, সংগঠন বা সম্প্ৰদায়ে সাধাৰণ ধৰ্মঘটৰ আহ্বান জনায়।^১ উদাহৰণস্বৰূপে, সমগ্ৰ ভাৰতত আহ্বান জনোৱা বন্ধক ‘ভাৰত বন্ধ’ বুলি কোৱা হয়। একেদৰে কোনো এখন ৰাজ্য, জিলা বা পৌৰ এলেকাৰ বাবেও বন্ধৰ আহ্বান জনাব পাৰি।

বন্ধৰ আহ্বান জনোৱা সংগঠন বা ৰাজনৈতিক দলে সাধাৰণ লোকক ঘৰত থাকিবলৈ আৰু কৰ্মস্থলীলৈ নাযাবলৈ আহ্বান জনায়। দোকান-পোহাৰ বন্ধ ৰখা, চৰকাৰী আৰু বেচৰকাৰী সেৱা সীমিত বা বন্ধ কৰা আৰু যান-বাহন চলাচল বন্ধ ৰখা বন্ধৰ সাধাৰণ বৈশিষ্ট্য। কেতিয়াবা ডাঙৰ চহৰ বা বিস্তৃত অঞ্চলৰ স্বাভাৱিক জনজীৱন সম্পূৰ্ণৰূপে স্তব্ধ হৈ পৰে।^২

কেতিয়াবা বন্ধ পালন নিশ্চিত কৰিবলৈ সমৰ্থকসকলে শোভাযাত্ৰা, পথ অৱৰোধ, দোকান-পোহাৰ পৰিদৰ্শন আদি কাৰ্যসূচী গ্ৰহণ কৰে। কিছুমান ক্ষেত্ৰত এনে কাৰ্যসূচীত বলপ্ৰয়োগ, ভয়-ভাবুকি বা হিংসাৰ ঘটনাও সংঘটিত হৈছে। বন্ধৰ ব্যৱহাৰ বিভিন্ন মতাদৰ্শৰ ৰাজনৈতিক দল, সামাজিক আন্দোলনৰ সংগঠন আৰু সশস্ত্ৰ সংগঠনেও কৰিছে।^৩

বন্ধ আৰু হৰতালৰ মাজৰ পাৰ্থক্য সম্পৰ্কে গৱেষকসকলৰ মাজত মতভেদ আছে। ৰোমান ক্ৰ্টছ, সুব্ৰত কে. মিত্ৰ, জীৱন্তী শ্বেটলি আৰু ছিগফ্ৰিড উল্ফৰ দৰে গৱেষকে দুয়োটা শব্দক বহু ক্ষেত্ৰত সমাৰ্থক হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছে।^৪ আন কিছুমান গৱেষকৰ মতে বন্ধৰ বিশেষ বৈশিষ্ট্য হৈছে ইয়াক কাৰ্যকৰী কৰিবলৈ প্ৰয়োগ কৰা বাধ্যবাধকতা। ৰিট্টি লুকোছে বন্ধক অধিক সমন্বিত আৰু দীৰ্ঘস্থায়ী প্ৰতিবাদৰ ৰূপ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছে।^৫

ইতিহাস

ভাৰতত উৎপত্তি আৰু বিস্তাৰ

ভাৰতত সংগঠিত শ্ৰমিক আন্দোলনৰ আৰম্ভণি ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষভাগত হয়। ১৮৯২ চনত বোম্বাই মিল-হেণ্ডছ এছ'চিয়েচন গঠন হয়। ইয়াৰ পিছত ১৯১৮ চনত মাদ্ৰাজ লেবাৰ ইউনিয়ন আৰু ১৯২০ চনত অল ইণ্ডিয়া ট্ৰেড ইউনিয়ন কংগ্ৰেছ গঠন হয়। ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলনৰ সময়ত ১৯২০ আৰু ১৯৩০ৰ দশকত ৰে'ল আৰু বস্ত্ৰ উদ্যোগৰ শ্ৰমিকসকলে অসহযোগ আন্দোলন আৰু আইন অমান্য আন্দোলনৰ সৈতে সংহতি প্ৰকাশ কৰি ধৰ্মঘট পালন কৰিছিল।^৬ এই সময়ছোৱাত ধৰ্মঘটৰ সৈতে বন্ধ, হৰতাল, জথা আৰু সত্যাগ্ৰহৰ দৰে প্ৰতিবাদী পদ্ধতিৰো জাতীয়তাবাদী অৰ্থ জড়িত হৈ পৰে।^৭

১৯২৬ চনৰ ট্ৰেড ইউনিয়ন আইনৰ জৰিয়তে ভাৰতত ধৰ্মঘটক আইনগত স্বীকৃতি দিয়া হৈছিল।^৬ কেতিয়াবা ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছে সাধাৰণ ধৰ্মঘটৰ আহ্বান জনাইছিল। ১৯৩৭ চনত কলিকতাত তেনে এটা সাধাৰণ ধৰ্মঘটৰ আহ্বান জনোৱা হৈছিল।^৮

দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ সময়ত ভাৰত ত্যাগ আন্দোলন ঘোষণা কৰাৰ এদিন আগতে মোহনদাস কৰমচান্দ গান্ধীয়ে এটা সাক্ষাৎকাৰত সাধাৰণ ধৰ্মঘটৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল। তেওঁ ইয়াক প্ৰয়োজন হ'লেহে ব্যৱহাৰ কৰাৰ কথা কৈছিল।^৯

১৯৪৭ চনত ভাৰত স্বাধীন হোৱাৰ পিছত ঔদ‍্যোগিক বিবাদ আইনৰ অধীনত ১৯৫০ আৰু ১৯৬০ৰ দশকত শ্ৰমিক আৰু নিয়োগকৰ্তাৰ মাজত সামাজিক সংলাপৰ বাবে ব্যৱস্থা গঢ় লৈ উঠে।^৬

১৯৬৬ চনৰপৰা ভাৰতত সাধাৰণ ধৰ্মঘট আৰু বন্ধৰ ব্যৱহাৰ পুনৰ বৃদ্ধি পায়। এই সময়ত ভাৰতীয় বাওঁপন্থা আৰু ট্ৰেড ইউনিয়নসমূহে বন্ধক ৰাজনৈতিক চাপ সৃষ্টি কৰাৰ এক পদ্ধতি হিচাপে অধিক ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। কিছুমান ট্ৰেড ইউনিয়নৰ সৈতে নিৰ্দিষ্ট ৰাজনৈতিক দলৰ ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্কও গঢ় লৈ উঠে।^১০

১৯৬৬ চনৰ আগষ্ট মাহত বোম্বাইত অনুষ্ঠিত বন্ধক কমিউনিষ্ট আৰু সমাজবাদী সংগঠনে সমৰ্থন কৰিছিল, কিন্তু আন কিছুমান ট্ৰেড ইউনিয়নে ইয়াৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। তথাপি ৩১ আগষ্ট আৰু ১ ছেপ্টেম্বৰৰ বন্ধত ১০,০০০ৰো অধিক প্ৰতিবাদকাৰী অংশগ্ৰহণ কৰিছিল।^১১

১৯৬৭ চনৰ ভিতৰত কাৰ্যালয়ৰ কৰ্মচাৰীসকলেও কলম বন্ধ নামৰ এক ধৰণৰ প্ৰতিবাদত অংশ ল'বলৈ আৰম্ভ কৰে। ইয়াত কাম-কাজ মন্থৰ কৰা হৈছিল যদিও সদায় ৰাজপথত প্ৰদৰ্শন কৰা হোৱা নাছিল।^১২ ১৯৬৮ চনৰ সৰ্বভাৰতীয় সাধাৰণ ধৰ্মঘটত প্ৰায় ১০ লাখ চৰকাৰী কৰ্মচাৰীয়ে অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। চৰকাৰে অত্যাৱশ্যকীয় সেৱা সংৰক্ষণ আইনৰ অধীনত বহু কৰ্মচাৰীৰ বিৰুদ্ধে শাস্তিমূলক ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিছিল।^৬

পশ্চিমবংগত বন্ধৰ বিস্তাৰ

১৯৬৯ চনৰ পশ্চিমবংগ বিধানসভা নিৰ্বাচনৰ পিছত ১২টা দলৰ সংযুক্ত মিত্ৰজোঁটে পশ্চিমবংগৰ চৰকাৰ গঠন কৰে। ইয়াৰ ভিতৰত কমিউনিষ্ট দলসমূহৰ প্ৰভাৱ আছিল অধিক। চৰকাৰখনৰ ভিতৰত মতভেদ বৃদ্ধি পোৱাৰ সময়ত বন্ধ ৰাজনৈতিক চাপ সৃষ্টিৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পদ্ধতি হৈ পৰে। ১৯৭০ চনৰ মাৰ্চ মাহত মুখ্যমন্ত্ৰী অজয় মুখাৰ্জীয়ে কমিউনিষ্ট পাৰ্টি অৱ ইণ্ডিয়া (মাৰ্ক্সবাদী)ৰ আহ্বান কৰা বন্ধক লৈ পদত্যাগ কৰে।^১৩

১৯৭০ চনত কলকাতাত বিভিন্ন কমিউনিষ্ট দলে পৃথক পৃথক বন্ধৰ আহ্বান জনায়। সেই সময়ত নক্সালপন্থী সংগঠনেও কিছুমান বন্ধৰ সুযোগ লৈ বোমা বিস্ফোৰণ সংঘটিত কৰিছিল বুলি সংবাদ প্ৰকাশ পাইছিল।^১৪ ১৯৭০ চনৰ শেষলৈকে কলকাতাৰ জনজীৱনত বন্ধৰ প্ৰভাৱ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সংবাদতো প্ৰকাশ পাবলৈ আৰম্ভ কৰে।^১৫

পশ্চিমবংগত বিংশ শতিকাৰ শেষভাগত ভাৰতৰ আন বহু অঞ্চলতকৈ অধিকসংখ্যক বন্ধ পালন কৰা হৈছিল।^১৬

মহাৰাষ্ট্ৰ আৰু অন্যান্য অঞ্চল

১৯৭০ চনৰপৰাই শিৱসেনাই মুম্বাইত বন্ধক ৰাজনৈতিক সংগঠনৰ এক পদ্ধতি হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। সংগঠনটোৱে বন্ধৰ সময়ত পথত টহল দিয়াৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল।^১৩ সমাজবিজ্ঞানী দীপংকৰ গুপ্তৰ মতে, স্থানীয় সংগঠনসমূহৰ সক্ৰিয় অংশগ্ৰহণৰ বাবে বন্ধৰ সময়ত সম্পূৰ্ণ নিৰপেক্ষ হৈ থকাটো বহু লোকৰ বাবে কঠিন হৈ পৰিছিল।^১৭

১৯৭৪ চনৰ সৰ্বভাৰতীয় ৰে'ল ধৰ্মঘটত প্ৰায় ১৭ লাখ শ্ৰমিক অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। ইয়াৰ পিছত ট্ৰেড ইউনিয়ন আৰু চৰকাৰৰ মাজৰ সম্পৰ্কত ইয়াৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰভাৱ পৰে।^৬ বিৰোধী দল আৰু কিছুমান ট্ৰেড ইউনিয়নে ১৫ মে'ত ৰে'ল শ্ৰমিকসকলৰ সমৰ্থনত ভাৰত বন্ধৰ আহ্বান জনাইছিল।^১৮

১৯৮০ৰ দশকত উত্তৰ-পূব ভাৰত আৰু পঞ্জাব, ভাৰতৰ বিভিন্ন বিদ্ৰোহী আন্দোলনৰ সময়তো বন্ধ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।^{১৯২০২১}

১৯৯০ৰ দশকত ভাৰতত অৰ্থনৈতিক উদাৰীকৰণৰ নীতি আৰম্ভ হোৱাৰ পিছত ট্ৰেড ইউনিয়নসমূহে শ্ৰমিক-বিৰোধী বা দৰিদ্ৰ-বিৰোধী বুলি বিবেচনা কৰা নীতিৰ প্ৰতিবাদত বন্ধ ব্যৱহাৰ কৰি থাকে।^৬

নেপালত বন্ধৰ গ্ৰহণ

নেপালত বন্ধৰ ব্যৱহাৰ গণতন্ত্ৰ আন্দোলনৰ সৈতে জড়িত। ১৯৮০ চনৰ ২৭ মাৰ্চত বিৰোধী ৰাজনৈতিক দল আৰু ছাত্ৰ সংগঠনসমূহে পঞ্চায়ত ব্যৱস্থাৰ বিৰুদ্ধে দেশজোৰা বন্ধৰ আহ্বান জনায়। এই বন্ধক চি. পি. মাইনালীয়ে নেপালৰ প্ৰথম দেশজোৰা বন্ধ বুলি উল্লেখ কৰিছে। ইয়াৰ পিছত ২ মে'ত গণভোট অনুষ্ঠিত হয়।^২২

১৯৯০ চনৰ গণতান্ত্ৰিক বিপ্লৱৰ পিছত বন্ধৰ ব্যৱহাৰ অধিক বৃদ্ধি পায়। আৰম্ভণিতে নটা বাঁওপন্থী দলে ইয়াক অধিক ব্যৱহাৰ কৰিছিল।^২৩

২০০১ চনৰপৰা ২০০৫ চনৰ নেপালৰ গৃহ-যুদ্ধৰ সময়ত নেপাল কমিউনিষ্ট পাৰ্টি (মাওবাদী) আৰু ছাত্ৰ সংগঠনসমূহে বন্ধ ব্যাপকভাৱে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। ২০০৩ আৰু ২০০৪ চনত ইন্ধনৰ মূল্যবৃদ্ধিৰ বিৰুদ্ধে হোৱা ছাত্ৰ আন্দোলনৰ সৈতে জড়িত বন্ধসমূহত ভাঙচুৰৰ ঘটনাও সংঘটিত হৈছিল। মাওবাদীসকলে ২০০১–২০০৫ সময়ছোৱাত ৯৫টা বন্ধ পালন কৰিছিল বুলি গৱেষণাত উল্লেখ কৰা হৈছে।^২৪

২০০৭ চনৰ জানুৱাৰীত মধেশ আন্দোলন আৰম্ভ হোৱাৰ পিছত নেপালত বন্ধৰ সংখ্যা দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পায়। নতুন সংবিধান প্ৰণয়নৰ ক্ষেত্ৰত বিভিন্ন জাতিগত সংগঠন আৰু প্ৰান্তীয় গোটে বন্ধক চাপ সৃষ্টিৰ পদ্ধতি হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল।^২৪

২০০৮ চনত নেপালত বছৰৰ ২৫৪ দিনত বন্ধ পালন কৰা হৈছিল। ২০০৯ চনত এই সংখ্যা ২৯৮ দিনলৈ বৃদ্ধি পায়।^২৫ ২০১১ চনত ৮৮ দিন আৰু ২০১২ চনত ১২৫ দিন বন্ধ পালন কৰা হৈছিল।^২৬

বন্ধ আৰু আইন

বন্ধৰ বৈধতা আৰু বন্ধৰ সময়ত আন নাগৰিকৰ অধিকাৰ ব্যাহত কৰাৰ বিষয়টো ভাৰতীয় আদালতত আলোচনা কৰা হৈছে। ১৯৯৭ চনত কেৰালা উচ্চ ন্যায়ালয়ে কোনো সংগঠন বা ৰাজনৈতিক দলে বন্ধৰ আহ্বান জনাই নাগৰিকৰ মৌলিক অধিকাৰত বাধা সৃষ্টি কৰাটো অসাংবিধানিক আৰু বেআইনী বুলি ঘোষণা কৰে।^২৭

এই ৰায়ৰ বিৰুদ্ধে কৰা আপীল ১৯৯৭ চনৰ ১২ নৱেম্বৰত ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে খাৰিজ কৰে। উচ্চতম ন্যায়ালয়ে বন্ধ আৰু সাধাৰণ ধৰ্মঘট বা হৰতালৰ মাজত পাৰ্থক্য স্বীকাৰ কৰে আৰু আন নাগৰিকৰ মৌলিক স্বাধীনতাত হস্তক্ষেপ কৰা বন্ধ আহ্বান বা বলপূৰ্বকভাৱে কাৰ্যকৰী কৰাৰ কোনো মৌলিক অধিকাৰ নাই বুলি ৰায় দিয়ে।^২৮

২০১৮ চনত ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে গোৰ্খা জনমুক্তি মৰ্চাৰ প্ৰতিবাদ আৰু বন্ধৰ প্ৰসংগতো ১৯৯৭ চনৰ ভাৰত কুমাৰ গোচৰৰ নীতি উল্লেখ কৰিছিল।^২৯

অসমত বন্ধ

অসমত বন্ধৰ ব্যৱহাৰ বিশেষকৈ বিংশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধৰপৰা বিভিন্ন সামাজিক, জাতীয়, শ্ৰমিক আৰু ৰাজনৈতিক আন্দোলনৰ সৈতে জড়িত হৈ আহিছে। ১৯৭৯–১৯৮৫ চনৰ অসম আন্দোলনৰ সময়ত বন্ধ আন্দোলনৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ কাৰ্যসূচী আছিল। সদৌ অসম ছাত্ৰ সন্থা আৰু সদৌ অসম গণ সংগ্ৰাম পৰিষদে বন্ধ, হৰতাল, পথ আৰু ৰে'ল অৱৰোধ, চৰকাৰী কাৰ্যালয়ত পিকেটিং আৰু অন্যান্য অসহযোগমূলক কাৰ্যসূচী গ্ৰহণ কৰিছিল। অসম আৰক্ষীৰ ঐতিহাসিক তথ্য অনুসৰি ১৯৭৯ চনৰ আন্দোলনত ব্যাপক বন্ধ আৰু হৰতালৰ লগতে ঘাইপথ আৰু ৰে'লপথ অৱৰোধ, পৰিবহণ বন্ধ আৰু গেৰাও সংঘটিত হৈছিল।^৩০

১৯৭৯ চনৰ ৮ জুনত সদৌ অসম ছাত্ৰ সন্থাই বিদেশী নাগৰিক চিনাক্তকৰণ, ভোটাধিকাৰৰপৰা বঞ্চিতকৰণ আৰু বহিষ্কাৰৰ দাবীত ১২ ঘণ্টীয়া অসম বন্ধৰ আহ্বান জনাইছিল। এই কাৰ্যসূচীক অসম আন্দোলনৰ আৰম্ভণিৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰ্যায় হিচাপে উল্লেখ কৰা হয়।^৩১

১৯৮০ চনৰ জুন মাহত ২৪ ঘণ্টীয়া অসম বন্ধৰ ফলত বেংক, কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ কাৰ্যালয় আৰু অন্যান্য দৈনন্দিন সেৱা ব্যাপকভাৱে ব্যাহত হৈছিল। যান-বাহন চলাচল বন্ধ থকাৰ লগতে সেই দিনা ৰে'ল আৰু বিমান সেৱাও বন্ধ আছিল বুলি সমসাময়িক সংবাদ প্ৰতিৱেদনত উল্লেখ কৰা হৈছিল।^৩২

১৯৮০ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহতো সদৌ অসম ছাত্ৰ সন্থা আৰু সদৌ অসম গণ সংগ্ৰাম পৰিষদে আহ্বান কৰা ৩৪ ঘণ্টীয়া বন্ধৰ ফলত ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ প্ৰায় সমগ্ৰ অঞ্চল, লগতে কাৰ্বি আংলং আৰু উত্তৰ কাছাৰ পাৰ্বত্য জিলাৰ জনজীৱন ব্যাপকভাৱে ব্যাহত হৈছিল।^৩৩

১৯৮০ চনৰ অক্টোবৰত অসম আন্দোলনৰ দ্বিতীয় পৰ্যায়ত ৰাজ্যজোৰা বন্ধৰ লগতে বিধায়কসকলৰ ঘেৰাও আৰু মৰাপীট, কাঠ, কুঁহিয়াৰ আৰু বাঁহৰ পৰিবহণত বাধা দিয়াৰ দৰে কাৰ্যসূচী গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।^৩৪

অসম আন্দোলন ১৯৮৫ চনৰ অসম চুক্তি স্বাক্ষৰৰ পিছত সমাপ্ত হয়। ১৫ আগষ্ট ১৯৮৫ত ভাৰত চৰকাৰ আৰু আন্দোলনৰ নেতৃবৰ্গৰ মাজত এই চুক্তি স্বাক্ষৰিত হৈছিল।^৩৫

অসমত সাম্প্ৰতিক বন্ধ

অসমত পৰৱৰ্তী দশকসমূহতো বিভিন্ন দাবী আৰু বিষয়ক কেন্দ্ৰ কৰি বন্ধ পালন কৰা হৈছে। ২০১৯ চনত নাগৰিকত্ব সংশোধনী বিধেয়কৰ বিৰুদ্ধে অসমত একাধিক বন্ধ পালন কৰা হৈছিল। ৮ জানুৱাৰী ২০১৯ত সদৌ অসম ছাত্ৰ সন্থা আৰু উত্তৰ-পূব ছাত্ৰ সংগঠনৰ আহ্বানত ১১ ঘণ্টীয়া উত্তৰ-পূব বন্ধ পালন কৰা হৈছিল। অসমত এই বন্ধৰ প্ৰভাৱ বহু অঞ্চলত দেখা গৈছিল আৰু কিছু ঠাইত পথ অৱৰোধ আৰু যান-বাহনৰ ক্ষতিসাধনৰ ঘটনাও সংঘটিত হৈছিল।^৩৬৩৭

ডিচেম্বৰ ২০১৯ত নাগৰিকত্ব সংশোধনী বিধেয়কৰ বিৰুদ্ধে অসমত পুনৰ কেইবাটাও বন্ধ পালন কৰা হৈছিল। ৯ ডিচেম্বৰত ১৬টা সংগঠনে ১২ ঘণ্টীয়া অসম বন্ধৰ আহ্বান জনাইছিল।^৩৮ ১০ ডিচেম্বৰত সদৌ অসম ছাত্ৰ সন্থা আৰু উত্তৰ-পূব ছাত্ৰ সংগঠনৰ আহ্বানত ১১ ঘণ্টীয়া বন্ধৰ সময়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত দোকান-পোহাৰ, শিক্ষানুষ্ঠান আৰু আন প্ৰতিষ্ঠান বন্ধ আছিল আৰু ৰে'ল সেৱাতো প্ৰভাৱ পৰিছিল।^৩৯

২০১৯ চনৰ ৯ ডিচেম্বৰত সদৌ মৰাণ ছাত্ৰ সন্থাই নাগৰিকত্ব সংশোধনী বিধেয়ক আৰু ছটা জনগোষ্ঠীৰ অনুসূচিত জনজাতিৰ মৰ্যাদাৰ দাবীক কেন্দ্ৰ কৰি ৪৮ ঘণ্টীয়া অসম বন্ধৰ আহ্বান জনাইছিল। লখিমপুৰ, ধেমাজি, তিনিচুকীয়া, ডিব্ৰুগড়, শিৱসাগৰ, যোৰহাট, মাজুলী, মৰিগাঁও, বঙাইগাঁও, ওদালগুৰি, কোকৰাঝাৰ আৰু বাক্সা জিলাৰ বিভিন্ন অঞ্চলত ইয়াৰ ফলত জনজীৱন ব্যাহত হৈছিল।^৪০

২০২৪ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত সদৌ মৰাণ ছাত্ৰ সন্থা আৰু সদৌ অসম মটক যুৱ-ছাত্ৰ সন্মিলনে মৰাণ আৰু মটক জনগোষ্ঠীৰ অনুসূচিত জনজাতিৰ মৰ্যাদাৰ দাবীত তিনিচুকীয়া আৰু ডিব্ৰুগড় জিলাত ১২ ঘণ্টীয়া বন্ধৰ আহ্বান জনায়। বন্ধৰ ফলত দুয়োখন জিলাত স্বাভাৱিক জনজীৱন ব্যাপকভাৱে ব্যাহত হৈছিল।^৪১ তিনিচুকীয়া জিলা প্ৰশাসনে বন্ধৰ আগদিনা প্ৰতিবাদ, পিকেটিং, পথ অৱৰোধ আৰু অন্যান্য কাৰ্যসূচীৰ ওপৰত নিষেধাজ্ঞা জাৰি কৰিছিল।^৪২

২০২৫ চনৰ মে' মাহত ডিব্ৰুগড় জিলাৰ দুলীয়াজানত কেইবাটাও ছাত্ৰ আৰু নাগৰিক সংগঠনে ১২ ঘণ্টীয়া বন্ধৰ আহ্বান জনাইছিল। প্ৰতিবাদৰ বিষয়সমূহৰ ভিতৰত গোপীনাথ বৰদলৈৰ মূৰ্তি অপমান কৰাৰ ঘটনা আৰু এজন ছাত্ৰ নেতাৰ গ্ৰেপ্তাৰৰ প্ৰতিবাদ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।^৪৩

অসম আৰক্ষীৰ মতে প্ৰতিবাদ বা ধৰ্মঘটৰ বাবে আৰক্ষীৰ অনুমতি বিচৰাৰ ব্যৱস্থা নাগৰিক সেৱাৰ অংশ হিচাপে উপলব্ধ। সংশ্লিষ্ট আৰক্ষী থানাৰ অধীনত আবেদন দাখিল কৰিব পাৰি।^৪৪

বন্ধৰ প্ৰভাৱ

বন্ধৰ প্ৰভাৱ সাধাৰণতে পৰিবহণ, বাণিজ্য, শিক্ষা, চৰকাৰী কাম-কাজ আৰু দৈনন্দিন সেৱাৰ ওপৰত পৰে। দোকান-পোহাৰ আৰু বজাৰ বন্ধ থাকিলে খুচুৰা বাণিজ্য ব্যাহত হয়। যান-বাহন বন্ধ থাকিলে যাতায়াত আৰু পণ্য পৰিবহণত বাধা সৃষ্টি হয়। শিক্ষানুষ্ঠান বন্ধ থাকিলে পৰীক্ষা আৰু পাঠদানৰ কাৰ্যসূচী সলনি কৰিবলগীয়া হ'ব পাৰে।

কিছুমান বৃহৎ বন্ধৰ সময়ত ৰে'ল আৰু বিমান সেৱাতো প্ৰভাৱ পৰিছে। ১৯৮০ চনৰ অসম বন্ধ আৰু ২০১৯ চনৰ নাগৰিকত্ব সংশোধনী বিধেয়কবিৰোধী বন্ধৰ সময়ত ৰে'ল সেৱা ব্যাহত হোৱাৰ তথ্য সংবাদ মাধ্যমত প্ৰকাশ পাইছিল।^৪৫৪৬

বন্ধৰ সমৰ্থকসকলে ইয়াক জনমত প্ৰকাশ আৰু চৰকাৰ বা কোনো প্ৰতিষ্ঠানৰ ওপৰত ৰাজনৈতিক চাপ সৃষ্টি কৰাৰ পদ্ধতি হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰে। আনহাতে, সমালোচকসকলে বন্ধৰ ফলত সাধাৰণ নাগৰিকৰ যাতায়াত, জীৱিকা, শিক্ষা আৰু ব্যৱসায়ত সৃষ্টি হোৱা বাধাৰ বিষয়টো উত্থাপন কৰে। এই দুই দৃষ্টিভংগীৰ মাজত ভাৰতীয় আদালতে নাগৰিকৰ মৌলিক অধিকাৰ আৰু প্ৰতিবাদৰ অধিকাৰৰ মাজৰ সীমাৰ বিষয়টো পৃথকভাৱে বিবেচনা কৰিছে।^৪৭

উল্লেখযোগ্য বন্ধ

বন্ধ সাধাৰণতে বিৰোধী ৰাজনৈতিক দল, ট্ৰেড ইউনিয়ন, ছাত্ৰ সংগঠন বা সামাজিক সংগঠনে আহ্বান কৰে।^৪৮

২০১০ চনৰ ৫ জুলাইত ৰাষ্ট্ৰীয় গণতান্ত্ৰিক মিত্ৰজোঁট আৰু সংযুক্ত প্ৰগতিশীল মিত্ৰজোঁটৰ অন্তৰ্ভুক্ত নোহোৱা ১৩টা ৰাজনৈতিক দলে ইন্ধনৰ মূল্যবৃদ্ধিৰ বিৰুদ্ধে দেশজোৰা ভাৰত বন্ধৰ আহ্বান জনাইছিল।^৪৯

২০১২ চনৰ ২০ ছেপ্টেম্বৰত ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি আৰু আন কেইবাটাও দলে কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ অৰ্থনৈতিক সংস্কাৰৰ বিৰুদ্ধে দেশজোৰা বন্ধৰ আহ্বান জনাইছিল। ডিজেলৰ ৰাজসাহায্য হ্ৰাস, ৰন্ধন গেছৰ ৰাজসাহায্যৰ পৰিৱৰ্তন আৰু খুচুৰা ব্যৱসায়ত বিদেশী বিনিয়োগৰ অনুমতি এই প্ৰতিবাদৰ উল্লেখযোগ্য বিষয় আছিল।^৫০

২০১৮ চনৰ ৩ জানুৱাৰীত প্ৰকাশ আম্বেদকৰে মহাৰাষ্ট্ৰ বন্ধৰ আহ্বান জনাইছিল। এই বন্ধৰ পটভূমিত ভীমা কোৰেগাঁও হিংসা আৰু তাৰ পিছত হোৱা সামাজিক আৰু ৰাজনৈতিক প্ৰতিবাদ আছিল।^{৫১৫২৫৩৫৪৫৫৫৬৫৭}

২০২৪ চনৰ আগষ্ট মাহত ২১টা সংগঠনে অনুসূচিত জাতি আৰু অনুসূচিত জনজাতিৰ সংৰক্ষণৰ উপ-শ্ৰেণীবিভাজনৰ সৈতে জড়িত উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ ১ আগষ্ট ২০২৪ৰ ৰায়ৰ প্ৰতিবাদত ভাৰত বন্ধৰ আহ্বান জনাইছিল।^৫৮

লগতে চাওক

• ধৰ্ণা
• হৰতাল

তথ্যসূত্ৰ

গ্ৰন্থপঞ্জী

• Chatterjee, Moyukh. (2016). Bandh politics: crowds, spectacular violence, and sovereignty in India. Distinktion: Journal of Social Theory. পৃ. 294–307
• Lukose, Ritty. (2005). Empty Citizenship: Protesting Politics in the Era of Globalization. Cultural Anthropology. পৃ. 506–533
• Krtsch, Roman. (2021). The Tactical Use of Civil Resistance by Rebel Groups: Evidence from India’s Maoist Insurgency. The Journal of Conflict Resolution. পৃ. 1251–1277

অধিক পঢ়ক

• Johari, J. C. (1982). Comparative Politics. Sterling Publishers Pvt. Ltd, New Delhi. . Chapter 20: Techniques of Pressure Politics. pp. 393–410.