ধৰ্ণা

ৰ মেলবৰ্ণত জলবায়ু কাৰ্যৰ দাবীত বহি কৰা প্ৰতিবাদ]]

ধৰ্ণা হৈছে কোনো দাবী, অধিকাৰ, ন্যায়, নীতিৰ পৰিৱৰ্তন বা সামাজিক, ৰাজনৈতিক আৰু অৰ্থনৈতিক উদ্দেশ্য সাধনৰ বাবে কোনো ব্যক্তি বা ব্যক্তিসমূহে কোনো স্থানত বহি থাকি কৰা একপ্ৰকাৰৰ প্ৰত্যক্ষ কাৰ্য বা অহিংস প্ৰতিবাদ। ধৰ্ণাত প্ৰতিবাদকাৰীসকলে কোনো কাৰ্যালয়, ৰাজহুৱা স্থান, প্ৰতিষ্ঠান, পথ বা দাবীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কোনো স্থানত দৃশ্যমানভাৱে সমবেত হৈ দাবী পূৰণ নোহোৱা পৰ্যন্ত স্থান ত্যাগ নকৰাৰ পদ্ধতি গ্ৰহণ কৰিব পাৰে। কেতিয়াবা ইয়াৰ সৈতে অনশনো জড়িত থাকে।

ধৰ্ণাৰ উদ্দেশ্য সাধাৰণতে জনসাধাৰণৰ দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰা, সংশ্লিষ্ট কৰ্তৃপক্ষৰ ওপৰত নৈতিক বা সামাজিক চাপ সৃষ্টি কৰা আৰু কোনো সমস্যা বা দাবীক ৰাজহুৱা আলোচনাৰ কেন্দ্ৰলৈ অনা। এই পদ্ধতি সাধাৰণতে অহিংস হ'লেও, ধৰ্ণা অনুষ্ঠিত কৰাৰ স্থান, পথ অৱৰোধ, জনসাধাৰণৰ চলাচল আৰু আইন-শৃংখলাৰ সৈতে জড়িত বিষয়ত আইনী সীমাবদ্ধতা থাকিব পাৰে।

বিশ্বৰ বিভিন্ন সমাজত বহি কৰা প্ৰতিবাদৰ বিভিন্ন ৰূপ দেখা যায়। আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰত ১৯৫৪–১৯৬৮ চনৰ নাগৰিক অধিকাৰ আন্দোলৰ সময়ত আহাৰ গ্ৰহণৰ কাউণ্টাৰত কৰা বহি কৰা প্ৰতিবাদ জাতিগত পৃথক্কৰণৰ বিৰুদ্ধে এক অহিংস পদ্ধতি হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল আৰু প্ৰতিবাদকাৰীসকলে কেতিয়াবা বিৰোধী লোকৰ উপহাস আৰু হিংসাৰো সন্মুখীন হৈছিল।^১

কৌশল

ধৰ্ণা বা বহি কৰা প্ৰতিবাদৰ মূল কৌশল হৈছে অহিংসভাৱে কোনো স্থানত উপস্থিত থাকি প্ৰতিবাদৰ বাৰ্তা স্পষ্ট কৰা আৰু প্ৰতিবাদৰ লক্ষ্য হোৱা প্ৰতিষ্ঠান বা কৰ্তৃপক্ষৰ কাৰ্যকলাপৰ ওপৰত শান্তিপূৰ্ণ চাপ সৃষ্টি কৰা। এই পদ্ধতিত প্ৰতিবাদকাৰীসকলে নিজৰ দাবী প্ৰকাশ কৰিবলৈ বেনাৰ, পোষ্টাৰ, শ্লোগান, স্মাৰক-পত্ৰ, ভাষণ, অনশন বা সামূহিকভাৱে বহি থকাৰ দৰে উপায় গ্ৰহণ কৰিব পাৰে।

ভাৰতীয় ৰাজনৈতিক আৰু সামাজিক ইতিহাসত মোহনদাস কৰমচান্দ গান্ধীৰ সত্যাগ্ৰহ আৰু অহিংস অসহযোগ আন্দোলনৰ সৈতে এনে ধৰণৰ প্ৰতিবাদী কৌশলৰ সম্পৰ্ক বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। দাণ্ডী যাত্ৰা আৰু ভাৰত ত্যাগ আন্দোলনৰ সময়ত অহিংস প্ৰতিবাদ আৰু নাগৰিক অবাধ্যতা ব্যাপক ৰূপত ব্যৱহৃত হৈছিল। গান্ধীৰ চিন্তাধাৰাত লেৱ তলস্ত’য়ৰ লেখাৰ প্ৰভাৱ আছিল। যদিও বহি কৰা প্ৰতিবাদৰ বিভিন্ন ৰূপ গান্ধীৰ পূৰ্বেও বিশ্বৰ বিভিন্ন সমাজত দেখা গৈছিল, ভাৰতীয় স্বাধীনতা আন্দোলনৰ সময়ত অহিংস গণপ্ৰতিবাদৰ সৈতে ইয়াৰ সম্পৰ্ক অধিক সুদৃঢ় হয়।^২

ধৰ্ণা সাধাৰণতে ক্ষতি নকৰাকৈ প্ৰতিবাদৰ বাৰ্তা প্ৰচাৰ কৰাৰ এক উপায় হিচাপে ব্যৱহৃত হয়। সেইবাবে ই অসহযোগ আৰু অহিংস সামাজিক আন্দোলনৰ সৈতে জড়িত এক সাধাৰণ প্ৰতিবাদী কৌশল হিচাপে পৰিগণিত হৈছে।

ভাৰতত ধৰ্ণা

ধৰ্ণা শব্দটো ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ সামাজিক আৰু ৰাজনৈতিক অভিধানত বিশেষভাৱে প্ৰচলিত। হিন্দী ভাষাত ইয়াক धरना আৰু উৰ্দু ভাষাত دھرنا বুলি লিখা হয়। শব্দটোৰ মূল সংস্কৃত ধাৰণ বা ধাৰণমৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি উল্লেখ কৰা হয়, যাৰ অৰ্থ কোনো বিষয় বা লক্ষ্যত মন স্থিৰ কৰি ৰখা।

ঐতিহাসিকভাৱে ভাৰতত ধৰ্ণা কোনো দাবী পূৰণ, ন্যায় বিচৰা, ঋণ বা পাওনা আদায় কৰা, প্ৰশাসনৰ দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰা আৰু অন্যায়ৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰাৰ এক পদ্ধতি হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল। কিছুমান ঐতিহাসিক ৰূপত দাবী পূৰণ নোহোৱা পৰ্যন্ত কোনো ব্যক্তিৰ ঘৰ বা কাৰ্যালয়ৰ সন্মুখত বহি থকা বা অনশন কৰাৰ প্ৰথাও ইয়াৰ সৈতে জড়িত আছিল।

ভাৰতীয় স্বাধীনতা আন্দোলনৰ সময়ত ধৰ্ণা আৰু অন্যান্য অহিংস প্ৰতিবাদী পদ্ধতিয়ে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। মোহনদাস কৰমচান্দ গান্ধীৰ সত্যাগ্ৰহৰ ধাৰণাই অন্যায়ৰ বিৰুদ্ধে অহিংস প্ৰতিবাদক এক সংগঠিত নৈতিক আৰু ৰাজনৈতিক পদ্ধতিলৈ ৰূপান্তৰিত কৰাত প্ৰভাৱ পেলাইছিল।^৩৪

প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধৰ সময়ত ব্ৰিটিছ ভাৰতীয় সেনাৰ বাবে সৈনিক সংগ্ৰহৰ ক্ষেত্ৰতো পঞ্জাৱত স্থানীয় কৰ্মচাৰীসকলে ধৰ্ণাৰ এক বিশেষ পদ্ধতি গ্ৰহণ কৰাৰ উল্লেখ পোৱা যায়। এই ক্ষেত্ৰত গাঁওখনৰপৰা নিৰ্দিষ্টসংখ্যক সৈনিক সংগ্ৰহ নোহোৱা পৰ্যন্ত সংগ্ৰাহকসকলে গাঁৱত উপস্থিত থাকি খাদ্য আৰু আশ্ৰয়ৰ দাবী কৰিছিল।^৫

ভাৰতৰ আইনী পৰিপ্ৰেক্ষিত

ভাৰতৰ সংবিধানৰ ১৯ নং অনুচ্ছেদে বাক্‌স্বাধীনতা আৰু শান্তিপূৰ্ণভাৱে সমবেত হোৱাৰ অধিকাৰ স্বীকাৰ কৰে। অৱশ্যে এই অধিকাৰসমূহ নিৰপেক্ষ নহয় আৰু জনশৃংখলা, সাৰ্বভৌমত্ব, নিৰাপত্তা আৰু অন্যান্য সাংবিধানিক স্বাৰ্থৰ বাবে আইনে যুক্তিসংগত সীমাবদ্ধতা আৰোপ কৰিব পাৰে।

ভাৰতীয় উচ্চতম ন্যায়ালয়ে শান্তিপূৰ্ণ প্ৰতিবাদৰ অধিকাৰ স্বীকাৰ কৰাৰ লগতে ৰাজহুৱা পথ আৰু ৰাজহুৱা স্থান অনিৰ্দিষ্টকাল ধৰি অৱৰোধ কৰি ৰখাৰ ক্ষেত্ৰত সীমাবদ্ধতাৰ কথাও স্পষ্ট কৰিছে। শ্বাহীন বাগ প্ৰতিবাদ সম্পৰ্কীয় ২০২০ চনৰ ৰায়ত আদালতে মত প্ৰকাশ কৰে যে প্ৰতিবাদৰ অধিকাৰ থাকিলেও ৰাজহুৱা পথ আৰু স্থান এনেদৰে দখল কৰি ৰখা উচিত নহয় যাতে আন নাগৰিকৰ চলাচলত গুৰুতৰ অসুবিধা হয়। আদালতে প্ৰতিবাদৰ বাবে উপযুক্ত বা নিৰ্ধাৰিত স্থানৰ গুৰুত্বও উল্লেখ কৰে।^৬

দিল্লী উচ্চ ন্যায়ালয়েও ২০২০ চনৰ জানুৱাৰীৰ এটা আদেশত শ্বাহীন বাগত চলি থকা প্ৰতিবাদৰ সময়ত আইন, নিয়ম, চৰকাৰী নীতি, জনস্বাৰ্থ আৰু আইন-শৃংখলা বিবেচনা কৰাৰ প্ৰয়োজনীয়তা উল্লেখ কৰিছিল।^৭

ভাৰতীয় আদালতসমূহে এইটোও স্পষ্ট কৰিছে যে শান্তিপূৰ্ণ সমাৱেশ বা ধৰ্ণা নিজে অধিকাৰৰ অংশ হ'ব পাৰে যদিও প্ৰতিবাদ হিংসাত্মক হ'ব নালাগে আৰু ৰাজহুৱা স্থানৰ ব্যৱহাৰ আইনসন্মত নিয়মৰ অধীনত থাকিব পাৰে।^৮

গুৱাহাটী উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত এক আইনী সিদ্ধান্তত পথ আৰু ৰে'লপথ অৱৰোধক বন্ধ বা বন্ধৰ এক ৰূপ হিচাপে বিবেচনা কৰি ইয়াৰ আইনগত পৰিণতিৰ কথাও আলোচনা কৰা হৈছে।^৯

২০২৬ চনৰ ২৬ আগষ্টত গুৱাহাটী উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ এটা ৰায়তো শান্তিপূৰ্ণ প্ৰতিবাদ, সমাৱেশ, ধৰ্ণা আৰু সমদলৰ অধিকাৰৰ সৈতে যুক্তিসংগত আইনগত সীমাবদ্ধতাৰ সম্পৰ্ক পুনৰ আলোচনা কৰা হয়। ৰায়টোত কোৱা হয় যে প্ৰতিবাদ শান্তিপূৰ্ণ হৈ থাকিব লাগিব আৰু কৰ্তৃপক্ষই আইনগত ক্ষমতা প্ৰয়োগ কৰাৰ সময়ত আইনৰ সীমাৰ ভিতৰত থাকিব লাগে।^১০

শ্বাহীন বাগৰ ধৰ্ণা

ৰ বিৰাৰত অনুষ্ঠিত ধৰ্ণা]]

ভাৰতৰ সাম্প্ৰতিক ৰাজনৈতিক ইতিহাসত উল্লেখযোগ্য ধৰ্ণাসমূহৰ ভিতৰত শ্বাহীন বাগ প্ৰতিবাদ অন্যতম। ২০১৯ চনৰ ১১ ডিচেম্বৰত নাগৰিকত্ব সংশোধনী আইন সংসদৰ দুয়োখন সদনত গৃহীত হোৱাৰ পিছত আৰু জামিয়া মিলিয়া ইছলামিয়াৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ বিৰুদ্ধে আৰক্ষীৰ হস্তক্ষেপৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত দিল্লীৰ শ্বাহীন বাগত প্ৰতিবাদ আৰম্ভ হয়।

২০১৯ চনৰ ১৪ ডিচেম্বৰৰপৰা মূলতঃ মহিলাসকলে অংশগ্ৰহণ কৰা প্ৰতিবাদটোৱে নাগৰিকত্ব সংশোধনী আইন, প্ৰস্তাৱিত ভাৰতীয় নাগৰিকৰ ৰাষ্ট্ৰীয় পঞ্জী আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় জনসংখ্যা পঞ্জীৰ সৈতে জড়িত বিষয়, আৰক্ষীৰ আচৰণ, নিবনুৱা সমস্যা, দৰিদ্ৰতা আৰু মহিলাৰ সুৰক্ষাকে ধৰি বিভিন্ন বিষয় উত্থাপন কৰিছিল। প্ৰতিবাদকাৰীসকলে নতুন দিল্লীৰ কালিন্দী কুঞ্জ–শ্বাহীন বাগ পথৰ এটা অংশত বহি প্ৰতিবাদ কৰিছিল।

প্ৰতিবাদটো ২০২০ চনৰ মাৰ্চ মাহত কৰ'নাভাইৰাছ ৰোগ ২০১৯ মহামাৰীৰ পৰিস্থিতিৰ মাজত শেষ হয়। উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ ২০২০ চনৰ ৭ অক্টোবৰৰ ৰায়ত ৰাজহুৱা পথ অনিৰ্দিষ্টকাল অৱৰোধ কৰি ৰখাৰ সৈতে শান্তিপূৰ্ণ প্ৰতিবাদৰ অধিকাৰৰ মাজৰ ভৰসাম্যৰ বিষয়টো বিস্তৃতভাৱে আলোচনা কৰা হয়।^১১

অসমত ধৰ্ণা

অসমত বিভিন্ন সামাজিক, শ্ৰমিক, ছাত্ৰ, কৰ্মচাৰী আৰু নাগৰিক সংগঠনে নিজৰ দাবী উত্থাপনৰ বাবে ধৰ্ণা অনুষ্ঠিত কৰি আহিছে। ধৰ্ণা সাধাৰণতে জিলা সদৰ, চৰকাৰী কাৰ্যালয়, ৰাজহুৱা স্থান অথবা সংশ্লিষ্ট প্ৰতিষ্ঠানৰ সন্মুখত অনুষ্ঠিত হয়।

২০২৫ চনৰ জুলাই মাহত সদৌ অসম আদিবাসী ছাত্ৰ সন্থাৰ শোণিতপুৰ জিলা সমিতিয়ে তেজপুৰৰ ক'ৰ্ট চাৰিআলিত দুই ঘণ্টীয়া ধৰ্ণা অনুষ্ঠিত কৰিছিল। প্ৰতিবাদকাৰীসকলে অসমত আদিবাসীসকলৰ অনুসূচীত জাতি আৰু অনুসূচীত জনজাতিৰ মৰ্যাদা আৰু চাহ-বাগিছাৰ শ্ৰমিকৰ দৈনিক মজুৰি বৃদ্ধিৰ দাবী উত্থাপন কৰিছিল। প্ৰতিবাদৰ অন্তত অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰীৰ উদ্দেশ্যে জিলা আয়ুক্তৰ জৰিয়তে স্মাৰক-পত্ৰ দাখিল কৰা হৈছিল।^১২

২০২৬ চনৰ জানুৱাৰী মাহত অসম গ্ৰামীণ বেংকৰ বিষয়া আৰু কৰ্মচাৰী সংগঠনৰ সদস্যসকলে তেজপুৰত অসম গ্ৰামীণ বেংকৰ আঞ্চলিক কাৰ্যালয়ৰ সন্মুখত ধৰ্ণা অনুষ্ঠিত কৰিছিল। এই প্ৰতিবাদ সৰ্বভাৰতীয় বেংক সংগঠনসমূহৰ আহ্বানৰ অংশ আছিল আৰু পাঁচদিনীয়া কৰ্মসপ্তাহ আৰু শনিবাৰৰ ছুটী সম্পৰ্কীয় দাবী উত্থাপন কৰা হৈছিল।^১৩

২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত সদৌ অসম ন্যায়িক কৰ্মচাৰী সন্থাৰ সদস্যসকলে ৰাজ্যজুৰি দুইদিনীয়া প্ৰতিবাদ কাৰ্যসূচী পালন কৰে। গুৱাহাটীত কামৰূপ মহানগৰ জিলা আদালতৰ কৰ্মচাৰীসকলেও আদালত চৌহদত ধৰ্ণা বা বহি কৰা প্ৰতিবাদত অংশগ্ৰহণ কৰে। প্ৰতিবাদটো উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ ২০০৯ চনৰ এটা আদেশ আৰু ন্যায়াধীশ শেট্টী আয়োগৰ পৰামৰ্শ কাৰ্যকৰী নকৰাৰ অভিযোগৰ সৈতে জড়িত আছিল।^১৪

আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় উদাহৰণ

আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ

নাগৰিক অধিকাৰ আন্দোলন

বুজা-বুজিৰ ফেল'শ্বিপ আৰু কংগ্ৰেছ অৱ ৰেচিয়েল ইকুৱেলিটিয়ে ১৯৪০ৰ দশকৰপৰাই বহি কৰা প্ৰতিবাদ সংগঠিত কৰিছিল। আৰ্নেষ্ট কেল'ৱেয়ে বাৰ্নিচ ফিচাৰক ৰেষ্টুৰেণ্টৰ বহি কৰা প্ৰতিবাদ পদ্ধতিৰ "গডমাদাৰ" বুলি উল্লেখ কৰিছিল।^১৫

১৯৩৯ চনৰ আগষ্ট মাহত আফ্ৰিকান-আমেৰিকান আইনজীৱী ছেমুৱেল উইলবাৰ্ট টাকাৰে তেতিয়াৰ জাতিগতভাৱে পৃথকীকৃত গ্ৰন্থাগাৰত এলেক্সান্দ্ৰিয়া গ্ৰন্থাগাৰ বহি কৰা প্ৰতিবাদ সংগঠিত কৰিছিল।^১৬

১৯৪৭ চনত কলম্বাছ, ওহাইঅ'ত অনুষ্ঠিত কংগ্ৰেছ অৱ ইণ্ডাষ্ট্ৰিয়েল অৰ্গেনাইজেচনৰ অধিৱেশনতো শ্ৰমিক প্ৰতিনিধিসকলে আহাৰ গ্ৰহণৰ কাউণ্টাৰত এক চমু আৰু তাৎক্ষণিক বহি কৰা প্ৰতিবাদ কৰিছিল।^১৭

১৯৩৯ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত ফাদাৰ ডিভাইনৰ অনুগামী আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শান্তি অভিযান আন্দোলনৰ সদস্যসকলে কেফেটেৰিয়া শ্ৰমিক সংঘৰ সৈতে মিলি নিউয়ৰ্কৰ শ্বেক ছেণ্ডউইচ শ্বপছত জাতিগতভাৱে বৈষম্যমূলক নিযুক্তি পদ্ধতিৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰিছিল। ১৯৩৯ চনৰ ২৩ ছেপ্টেম্বৰৰ নিউয়ৰ্ক টাইমছৰ মতে, প্ৰায় ৭৫ৰপৰা ১০০ জন অনুগামী ৰেষ্টুৰেণ্টখনত উপস্থিত হৈ পাঁচ চেণ্টৰ কফি কিনি আসনত বহি আছিল আৰু আন গ্ৰাহকসকলে আসন লাভ কৰিব পৰা নাছিল।^১৮১৯

১৯৪২ চনৰ মে' মাহত জেমছ ফাৰ্মাৰ জুনিয়ৰে চিকাগোৰ জেক স্প্ৰেট ডাইনাৰত জাতিগতভাৱে বৈষম্যমূলক সেৱা নীতিৰ বিৰুদ্ধে ২৭ জন লোকক লৈ বহি কৰা প্ৰতিবাদৰ নেতৃত্ব দিছিল। প্ৰতিবাদকাৰীসকলে ডাইনাৰৰ প্ৰতিটো আসন গ্ৰহণ কৰিছিল আৰু কৃষ্ণাঙ্গ আৰু শ্বেতাঙ্গ লোকক একেলগে বহুৱাইছিল। আৰক্ষী অহাৰ পাছতো কোনো আইন ভংগ হোৱা নাই বুলি কোৱাৰ বাবে কোনো গ্ৰেপ্তাৰ হোৱা নাছিল।^২০

ৱাইলি কলেজ আৰু বিছপ কলেজৰ ছাত্ৰসকলে মেলভিন বি. টলছন আৰু ফাৰ্মাৰৰ উৎসাহত মাৰ্শাল, টেক্সাছত হেৰিছন কাউণ্টি আদালত ভৱনৰ ভিতৰত টেক্সাছৰ অন্যতম প্ৰাৰম্ভিক বহি কৰা প্ৰতিবাদ সংগঠিত কৰিছিল। এই আন্দোলনে পিছলৈ টেক্সাছত জাতিগত পৃথক্কৰণৰ বিৰুদ্ধে পৰিৱৰ্তনত অৰিহণা যোগায়।^২১

১৯৫৫ চনত বাল্টিম'ৰৰ ৰিডছ ড্ৰাগ ষ্ট'ৰত মৰ্গান ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ছাত্ৰসকলে কৰা বহি কৰা প্ৰতিবাদৰ ফলত ৰেষ্টুৰেণ্টৰ কাউণ্টাৰত জাতিগত পৃথকীকৰণ নীতি সলনি কৰা হয় আৰু অঞ্চলটোৰ ৩৭টা আহাৰ কাউণ্টাৰ পৃথকীকৰণমুক্ত কৰা হয়।^২২২৩

১৯৫৭ চনৰ ২৩ জুনত ডাৰহাম, উত্তৰ কেৰ'লিনাত "ৰয়েল ছেভেন" নামেৰে পৰিচিত তিনিগৰাকী মহিলা আৰু চাৰিজন পুৰুষে ৰয়েল আইচক্ৰীম পাৰ্লাৰত জাতিগত পৃথকীকৰণৰ বিৰুদ্ধে বহি কৰা প্ৰতিবাদ কৰিছিল। তেওঁলোকক গ্ৰেপ্তাৰ কৰি অনধিকাৰ প্ৰৱেশৰ অভিযোগ আনা হৈছিল।^২৪

১৯৫৮ চনৰ ১৯ জুলাইত উইচিটা, কানছাছৰ ডকম ড্ৰাগছত পৃথকীকৰণমুক্ত কৰাৰ দাবীত বহি কৰা প্ৰতিবাদ আৰম্ভ হয়। আগষ্টৰ আৰম্ভণিতে দোকানখন পৃথকীকৰণমুক্ত কৰা হয় আৰু পিছলৈ কানছাছৰ আন ডকম দোকানসমূহতো একে পৰিৱৰ্তন ঘটে।^২৫

১৯৫৮ চনৰ ১৯ আগষ্টত ক্লাৰা লুপাৰৰ নেতৃত্বত অকলাহোমা চিটিত কাট্‌জ ড্ৰাগ ষ্ট'ৰৰ আহাৰ কাউণ্টাৰত বহি কৰা প্ৰতিবাদ অনুষ্ঠিত হয়। এই আন্দোলনত স্থানীয় ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলো অংশগ্ৰহণ কৰিছিল আৰু ইয়াৰ ফলত দোকানখনৰ আহাৰ কাউণ্টাৰ পৃথকীকৰণমুক্ত হয়।^২৬২৭

১৯৬০ চনৰ ১ ফেব্ৰুৱাৰীত গ্ৰিনছব'ৰ'ৰ উলৱৰ্থ দোকানত অনুষ্ঠিত বহি কৰা প্ৰতিবাদে আমেৰিকাৰ দক্ষিণাঞ্চলত পৃথকীকৰণবিৰোধী বহি কৰা প্ৰতিবাদৰ এক বৃহৎ ঢৌৰ সূচনা কৰে। কেইসপ্তাহমানৰ ভিতৰত বহু চহৰত উলৱৰ্থ, ক্ৰেছ আৰু অন্যান্য ৰাষ্ট্ৰীয় শৃংখলৰ দোকানসমূহক লক্ষ্য কৰি আন্দোলন আৰম্ভ হয়।^২৮২৯

নেছভিলৰ বহি কৰা প্ৰতিবাদসমূহ বিশেষভাৱে সংগঠিত আছিল আৰু ইয়াত শ শ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। ইয়াৰ ফলত নেছভিলৰ বহু আহাৰ কাউণ্টাৰ পৃথক্কৰণমুক্ত হয়। ডায়েন নেশ, জেমছ বেভেল, বাৰ্নাৰ্ড লাফায়েট আৰু চি. টি. ভিভিয়ান আদি বহু অংশগ্ৰহণকাৰীয়ে পিছলৈ নাগৰিক অধিকাৰ আন্দোলনত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে।^৩০

১৯৬৩ চনত ফ্লেগষ্টাফ, এৰিজোনাত এনএএচিপিয়ে উচ্চ মাধ্যমিক আৰু মধ্য বিদ্যালয়ৰ ১০ জন ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক লৈ এল চাৰ' কেফেত বহি কৰা প্ৰতিবাদ সংগঠিত কৰিছিল। ৰেষ্টুৰেণ্টখনে নিউ জাৰ্ছিৰপৰা অহা কৃষ্ণাঙ্গ পৰ্যটকৰ এটা দলক সেৱা আগবঢ়াবলৈ অস্বীকাৰ কৰাৰ অভিযোগৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰা হৈছিল।^৩১

১৯৬১ চনত দ্য ফ্ৰেণ্ডশ্বিপ নাইন নামেৰে পৰিচিত নজন আফ্ৰিকান-আমেৰিকান পুৰুষে ৰক হিল, দক্ষিণ কেৰ'লিনাত মেকক্ৰ'ৰীৰ পৃথকীকৃত আহাৰ কাউণ্টাৰত বহি কৰা প্ৰতিবাদ কৰি গ্ৰেপ্তাৰ হৈছিল। তেওঁলোকে "জেইল, ন' বেইল" অৰ্থাৎ জামিন নিদিয়াকৈ কাৰাদণ্ড ভোগ কৰাৰ কৌশল গ্ৰহণ কৰিছিল।^৩২৩৩

১৯৬২ চনৰ জানুৱাৰী মাহত বাৰ্নি ছেণ্ডাৰ্ছে চিকাগো বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ছাত্ৰ হিচাপে বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৃথকীকৃত ছাত্ৰাৱাস নীতিৰ বিৰুদ্ধে অনুষ্ঠিত বহি কৰা প্ৰতিবাদত নেতৃত্বৰ ভূমিকা পালন কৰিছিল।^৩৪৩৫

বন্দীজনৰ অধিকাৰ আন্দোলন

১৯৩৫ চনৰ মে' মাহত নিউয়ৰ্ক চহৰত শাৰীৰিকভাৱে অক্ষম লোকসকলৰ লীগে ৱৰ্কছ প্ৰগ্ৰেছ এডমিনিষ্ট্ৰেচনৰ বৈষম্যমূলক নীতিৰ বিৰুদ্ধে বহি কৰা প্ৰতিবাদ কৰিছিল। ১৯৩৫ চনৰ ২৯ মে'ৰপৰা নদিন ধৰি গৃহ সাহায্য ব্যুৰ'ত আৰু পিছত ৱৰ্কছ প্ৰগ্ৰেছ এডমিনিষ্ট্ৰেচনৰ কাৰ্যালয়ত বহি কৰা প্ৰতিবাদ অনুষ্ঠিত হৈছিল।^৩৬৩৭

১৯৭২ চনত জুডিথ হিউমেনৰ নেতৃত্বত নিউয়ৰ্কত অক্ষম অধিকাৰ কৰ্মীসকলে পুনৰ্বাসন আইন সম্পৰ্কীয় প্ৰতিবাদত বহি কৰা প্ৰতিবাদ কৰিছিল।^৩৮

১৯৭৭ চনৰ ৫ এপ্ৰিলত আমেৰিকাৰ দহখন চহৰত একেলগে প্ৰতিবাদ আৰম্ভ হয় আৰু ছান ফ্ৰান্সিস্কোত স্বাস্থ্য, শিক্ষা আৰু কল্যাণ বিভাগৰ কাৰ্যালয়ত আৰম্ভ হোৱা ৫০৪ বহি কৰা প্ৰতিবাদ ৪ মে'লৈকে চলে। ই ২৫ দিন স্থায়ী হৈছিল আৰু ১৫০ৰো অধিক লোকে অংশগ্ৰহণ কৰিছিল।^{৩৯৪০৪১}

অন্যান্য সামাজিক আন্দোলন

ভূমিৰ অধিকাৰ আৰু ক্ষতিপূৰণ

১৯৫৫ চনৰ ১ জুনত ড'ৰ কাউণ্টি, উইচকনছিনত ভিক্টৰ বেকাৰৰ পত্নীয়ে তেওঁৰ ঘৰ আৰু ফলবাগিছাৰ কাষৰপৰা পথ নিৰ্মাণৰ বাবে লোৱা অতিৰিক্ত মাটিৰ সম্পূৰ্ণ ক্ষতিপূৰণ নিদিয়াৰ প্ৰতিবাদত বিস্ফোৰকৰ ওপৰত বহি পথ নিৰ্মাণ বন্ধ কৰি ৰাখিছিল। প্ৰতিবাদটো ১৭ ঘণ্টা চলিছিল। পাছদিনা কাউণ্টিয়ে অতিৰিক্ত ১,৫০০ ডলাৰৰ চেক প্ৰদান কৰাৰ পাছত প্ৰতিবাদ শেষ হয়।^৪২

নাৰী অধিকাৰ আন্দোলন

১৯৬৯ চনত চিকাগো বিশ্ববিদ্যালয়ত নাৰী অধিকাৰ সমৰ্থক সমাজবিজ্ঞান অধ্যাপক মাৰ্লিন ডিক্সনক চাকৰিৰপৰা অপসাৰণ কৰাৰ বিৰুদ্ধে বহি কৰা প্ৰতিবাদ হৈছিল। ১৯৬৯ চনৰ ১৫ ফেব্ৰুৱাৰীত প্ৰতিবাদকাৰীসকলে আন্দোলন বন্ধ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। পিছত বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শাস্তিমূলক কমিটিৰ সিদ্ধান্ত অনুসৰি ৪২ জন ছাত্ৰক বহিষ্কাৰ, ৮১ জনক নিলম্বন আৰু তিনিজনক পৰীক্ষামূলক শাস্তি দিয়া হৈছিল।^৪৩

মাৰ্লিন ডিক্সন সম্পৰ্কীয় বহি কৰা প্ৰতিবাদৰ এটা বিবৃতি ১৯৭০ চনত প্ৰকাশিত নাৰী মুক্তি আন্দোলনৰ সংকলন Sisterhood is Powerfulত অন্তৰ্ভুক্ত হৈছিল।^৪৪

১৯৬৯ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰীত বেটি ফ্ৰিডান আৰু নেচনেল অৰ্গেনাইজেচন ফৰ উইমেনৰ আন সদস্যসকলে নিউয়ৰ্কৰ প্লাজা হোটেলৰ অক ৰূমত মহিলাৰ ওপৰত থকা সময়সীমাৰ বৈষম্যৰ বিৰুদ্ধে বহি কৰা প্ৰতিবাদ আৰু পিকেটিং কৰিছিল। কেইমাহমানৰ পিছত এই লিংগভিত্তিক নিষেধাজ্ঞা আঁতৰোৱা হয়।^৪৫৪৬

১৯৭০ চনৰ মাৰ্চ মাহত নাৰী অধিকাৰ কৰ্মীসকলে লেডিজ হোম জাৰ্নেলৰ কাৰ্যালয়ত ১১ ঘণ্টীয়া বহি কৰা প্ৰতিবাদ কৰিছিল। ইয়াৰ ফলত তেওঁলোকে ১৯৭০ চনৰ আগষ্ট মাহত আলোচনীখনৰ এটা অংশ প্ৰস্তুত কৰাৰ সুযোগ লাভ কৰিছিল।^৪৭

অস্ত্ৰ নিয়ন্ত্ৰণৰ দাবী

২০১৬ চনৰ ২২ জুনত আমেৰিকাৰ প্ৰতিনিধি সভাৰ ডেম'ক্ৰেট সদস্যসকলে বন্দুক-নিৰাপত্তা সম্পৰ্কীয় আইনত ভোটদানৰ দাবীত প্ৰতিনিধি সভাৰ মজিয়াত বহি কৰা প্ৰতিবাদ আৰম্ভ কৰিছিল। এই প্ৰতিবাদ অৰ্লেণ্ডো নাইটক্লাব গুলীচালনাৰ পিছত অনুষ্ঠিত হৈছিল।^৪৮

প্ৰতিবাদকাৰীসকলৰ এটা দলে ২৩ জুনৰ দুপৰীয়ালৈকে প্ৰতিনিধি সভাৰ মজিয়াত অৱস্থান কৰিছিল। দাবী কৰা কোনো ব্যৱস্থাত সেই সময়ত ভোট অনুষ্ঠিত হোৱা নাছিল।^৪৯

এলজিবিটিকিউ+ অধিকাৰ আন্দোলন

ৰ মিলানত সমকামীবিদ্বেষৰ বিৰুদ্ধে বহি কৰা প্ৰতিবাদ]]

১৯৬৫ ফিলাডেলফিয়া

১৯৬৫ চনৰ ২৫ এপ্ৰিলত ফিলাডেলফিয়াৰ ডিউইছ ৰেষ্টুৰেণ্টত এলজিবিটি অধিকাৰৰ দাবীত প্ৰথম দুটা বহি কৰা প্ৰতিবাদৰ ভিতৰত প্ৰথমটো অনুষ্ঠিত হৈছিল। প্ৰায় ১৫০ জন সমৰ্থকৰ সৈতে তিনিজন কিশোৰে ৰেষ্টুৰেণ্টখনত প্ৰৱেশ কৰি নাগৰিক অধিকাৰৰ দাবীত স্থান ত্যাগ কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰিছিল। ৰেষ্টুৰেণ্টখনৰ "সমকামী", "পুৰুষসুলভ মহিলা", "নাৰীসুলভ পুৰুষ" বা "অগতানুগতিক পোছাক পৰিহিত" লোকক সেৱা নকৰাৰ নীতিৰ বিৰুদ্ধে এই প্ৰতিবাদ হৈছিল।^৫০

১৯৬৫ চনৰ ২ মে'ত দ্বিতীয়টো বহি কৰা প্ৰতিবাদ অনুষ্ঠিত হয় আৰু এইবাৰ কোনো গ্ৰেপ্তাৰ হোৱা নাছিল। তাৰ পিছতে ৰেষ্টুৰেণ্টখনে বৈষম্যমূলক নীতি বাতিল কৰে।

১৯৬৬ নিউয়ৰ্ক

১৯৬৬ চনৰ ২১ এপ্ৰিলত নিউয়ৰ্কৰ মেটাচিন ছ'চাইটিৰ সদস্যসকলে জুলিয়াছবাৰত "চিপ-ইন" নামেৰে এক প্ৰতিবাদ অনুষ্ঠিত কৰিছিল। এই কাৰ্যৰ লক্ষ্য আছিল সমকামী লোকসকলক অনুমোদিত মদ বিক্ৰী কৰা স্থানত সেৱা আগবঢ়োৱাৰ অধিকাৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰা।^৫১

ইজৰাইল–হামাছ যুদ্ধৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ

২০২৪ চনৰ এপ্ৰিলত কলম্বিয়া বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে ছাত্ৰসকল পেলেষ্টাইনৰ বাবে আৰু ইহুদীসকল শান্তিৰ বাবে সংগঠনৰ সদস্যসকলৰ সৈতে বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদত বহি কৰা প্ৰতিবাদ আৰম্ভ কৰিছিল। প্ৰতিবাদকাৰীসকলে গাজা যুদ্ধৰ প্ৰতিক্ৰিয়াত বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ইজৰাইলৰপৰা বিনিয়োগ প্ৰত্যাহাৰৰ দাবী কৰিছিল। এই প্ৰতিবাদে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ ভিতৰতে আৰু বাহিৰতো আন বিশ্ববিদ্যালয়ত বহি কৰা প্ৰতিবাদ আৰু প্ৰতিবাদৰ সৃষ্টি কৰিছিল।^৫২

ইৰাণ

২০২৬ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰীত ইৰাণৰ ৩০খনতকৈ অধিক বিশ্ববিদ্যালয়ত ছাত্ৰ-প্ৰতিবাদ আৰু পৰীক্ষা বৰ্জনৰ কাৰ্যসূচীৰ বাতৰি প্ৰকাশ পাইছিল। ইয়াৰ ভিতৰত চিকিৎসা বিশ্ববিদ্যালয়সমূহো আছিল। প্ৰতিবাদৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত কিছুমান শিক্ষা কাৰ্যসূচী অনলাইনলৈ স্থানান্তৰৰ কথাও প্ৰকাশিত বাতৰিত উল্লেখ কৰা হৈছিল।^{৫৩৫৪৫৫৫৬}

হাংগেৰী

পৰিৱেশ আন্দোলন

২০১৬ চনত বুদাপেষ্টৰ ভাৰোশ্লিগেট অঞ্চলত পৰিৱেশ আন্দোলনৰ প্ৰতিবাদকাৰীসকলে নিৰ্মাণ পৰিকল্পনাৰ বিৰুদ্ধে কেটেৰেম অঞ্চল দখল কৰি বহি কৰা প্ৰতিবাদ কৰিছিল।

পাকিস্তান

২০১৪ চনৰ চৰকাৰবিৰোধী প্ৰতিবাদ

আজাদি মাৰ্চ আৰু ইনকিলাব মাৰ্চ পাকিস্তানৰ উল্লেখযোগ্য দীঘলীয়া ৰাজনৈতিক প্ৰতিবাদ আছিল। পাকিস্তান তেহৰিক-ই-ইনছাফৰ ইমৰান খানৰ নেতৃত্বত আজাদি মাৰ্চ আৰু পাকিস্তান আৱামী তেহৰিকৰ মুহাম্মদ তাহিৰ-উল-কাদৰিৰ নেতৃত্বত ইনকিলাব মাৰ্চ অনুষ্ঠিত হৈছিল। দুয়োটা আন্দোলনৰ দাবীৰ ভিতৰত নিৰ্বাচনত অনিয়মৰ তদন্ত, গণতান্ত্ৰিক ব্যৱস্থাৰ সংস্কাৰ আৰু ৰাজনৈতিক-সামাজিক পৰিৱৰ্তনৰ দাবী আছিল।^৫৭

আজাদি মাৰ্চ ২০১৪ চনৰ ১৪ আগষ্টত আৰম্ভ হৈ ১৭ ডিচেম্বৰ ২০১৪ত শেষ হৈছিল আৰু ইয়াক পাকিস্তানৰ ইতিহাসৰ অন্যতম দীঘলীয়া ৰাজহুৱা বহি কৰা প্ৰতিবাদ হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।

পাকিস্তানত ধৰ্ণা শব্দটো ১৯৫৮ চনত আব্দুল কাইয়ুম খানে প্ৰধানমন্ত্ৰী ফিৰোজ খান নূনৰ চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে ব্যৱহাৰ কৰা বুলি উল্লেখ কৰা হয়। পিছলৈ নঈম ছিদ্দিকীয়ে ৰাজনৈতিক লক্ষ্য সাধনৰ বাবে ধৰ্ণা ৰাজনীতিৰ ব্যৱহাৰৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়াইছিল আৰু ১৯৯৩ চনত জামাত-ই-ইছলামী পাকিস্তানৰ সৈতে জড়িত ধৰ্ণা অনুষ্ঠিত হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত ফজলুৰ ৰহমান, নৱাজ শ্বৰীফ, মৰিয়ম ছফদাৰ আৱান আৰু অন্যান্য ৰাজনৈতিক আৰু ধৰ্মীয় নেতাই বিভিন্ন উদ্দেশ্যত এই পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰিছে।

দক্ষিণ আফ্ৰিকা

বৰ্ণবৈষম্যৰ সময়ত দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ জাতিগত পৃথক্কৰণ নীতিৰ বিৰুদ্ধে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰস্থিত দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ দূতাবাসসমূহত বহু বহি কৰা প্ৰতিবাদ অনুষ্ঠিত হৈছিল।^৫৮

বৰ্ণবৈষম্যৰ পিছৰ দক্ষিণ আফ্ৰিকাত বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধিক মাচুলৰ বিৰুদ্ধে ফিজ ফ'ল আন্দোলনৰ সময়ত আৰু বিদেশত পুনৰসংস্থাপনৰ দাবীত গ্ৰীণমাৰ্কেট স্কোৱাৰত শৰণাৰ্থীসকলৰ বহি কৰা প্ৰতিবাদ উল্লেখযোগ্য।

ৱেলছ

ৱেলছ ভাষা সমাজৰ প্ৰথম ৰাজহুৱা প্ৰতিবাদ ১৯৬৩ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰীত এবাৰিষ্টুইথ চহৰৰ কেন্দ্ৰত অনুষ্ঠিত হৈছিল। সদস্যসকলে ডাকঘৰত পোষ্টাৰ লগাই গ্ৰেপ্তাৰ হৈ বিচাৰৰ সন্মুখীন হোৱাৰ চেষ্টা কৰিছিল। গ্ৰেপ্তাৰ নোহোৱাৰ পিছত প্ৰায় ৭০ জন সদস্য আৰু সমৰ্থকে পণ্ট ট্ৰেফেচানত বহি পথ যাতায়াত প্ৰায় আধা ঘণ্টাৰ বাবে বন্ধ কৰি ৰাখিছিল।^৫৯৬০

১৯৬৮ চনত বিবিচিৰ কাৰ্ডিফৰ ব্ৰডৱে ষ্টুডিঅ' আৰু বাতৰি বিভাগত ৱেলছ ভাষাত অধিক সম্প্ৰচাৰৰ দাবীত বহি কৰা প্ৰতিবাদ অনুষ্ঠিত হৈছিল।^৬১

ধৰ্ণা আৰু বহি কৰা প্ৰতিবাদৰ পাৰ্থক্য

ধৰ্ণা আৰু বহি কৰা প্ৰতিবাদৰ পদ্ধতিগত মিল আছে যদিও দুয়োটা শব্দৰ ব্যৱহাৰ একে নহয়। বহি কৰা প্ৰতিবাদ সাধাৰণতে কোনো স্থানত বহি থাকি কৰা প্ৰতিবাদক বুজায় আৰু ই বিশেষকৈ ইংৰাজী sit-in আন্দোলনৰ সৈতে জড়িত। আনহাতে ধৰ্ণা শব্দটো ভাৰতীয় উপমহাদেশত অধিক বহল অৰ্থত ব্যৱহৃত হয় আৰু ইয়াৰ ভিতৰত কাৰ্যালয়ৰ সন্মুখত অৱস্থান, অনশন, দাবী উত্থাপন, স্মাৰক-পত্ৰ প্ৰদান আৰু দীঘলীয়া সময় ধৰি প্ৰতিবাদী অৱস্থান আদি অন্তৰ্ভুক্ত হ'ব পাৰে।

দক্ষিণ এছিয়াত ধৰ্ণাৰ প্ৰভাৱ

ধৰ্ণা দক্ষিণ এছিয়াৰ ৰাজনৈতিক সংস্কৃতিৰ এক পৰিচিত প্ৰতিবাদী পদ্ধতি। ভাৰত আৰু পাকিস্তানত এই শব্দটো ৰাজনৈতিক দল, ছাত্ৰ সংগঠন, শ্ৰমিক সংগঠন, সামাজিক আন্দোলন আৰু বিভিন্ন নাগৰিক সংগঠনৰ প্ৰতিবাদৰ বৰ্ণনাত ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

ভাৰতত ধৰ্ণা সংসদীয় গণতন্ত্ৰৰ বাহিৰৰ নাগৰিক প্ৰতিবাদৰ এক দৃশ্যমান পদ্ধতি হিচাপে বিকশিত হৈছে। দাবী চৰকাৰী নীতি, শ্ৰমিক অধিকাৰ, মজুৰি, ভূমি, জাতিগত বা সামাজিক অধিকাৰ, নাগৰিকত্ব, শিক্ষা, পৰিৱেশ বা প্ৰশাসনিক সিদ্ধান্তৰ সৈতে জড়িত হ'ব পাৰে।

ডিজিটেল যোগাযোগৰ বিকাশৰ ফলত আধুনিক ধৰ্ণা আন্দোলনসমূহ সামাজিক মাধ্যম, অনলাইন সংগঠন আৰু ডিজিটেল প্ৰচাৰৰ সৈতে সংযুক্ত হৈছে। উচ্চতম ন্যায়ালয়ে শ্বাহীন বাগৰ ৰায়ত উল্লেখ কৰা মতে, ইণ্টাৰনেট আৰু ডিজিটেল মাধ্যম সামাজিক আন্দোলনক দ্ৰুতভাৱে সংগঠিত আৰু প্ৰচাৰ কৰাত সহায় কৰিব পাৰে, যদিও ইয়াৰ সৈতে মেৰুকৰণ আৰু তথ্য-প্ৰচাৰৰ সমস্যাও থাকিব পাৰে।^৬২

বাহ্যিক সংযোগ

• ফেব্ৰুৱাৰী ৱান — ১৯৬০ চনৰ গ্ৰিনছব'ৰ বহি কৰা প্ৰতিবাদৰ তথ্যচিত্ৰ
• চিট-ইন: এ টেকটিকেল এনালাইছিছ — ছাত্ৰ বহি কৰা প্ৰতিবাদৰ কৌশল সম্পৰ্কীয় অধ্যয়ন
• এলমষ্ট ফৰ্গটেন হিষ্টৰী — উইচিটা ডকম বহি কৰা প্ৰতিবাদৰ ইতিহাস
• চিভিল ৰাইটছ মুভমেণ্ট আৰ্কাইভ — নাগৰিক অধিকাৰ আন্দোলনৰ ইতিহাস, ব্যক্তিগত কাহিনী আৰু আলোকচিত্ৰ
• আটলাণ্টা, জৰ্জিয়াৰ বহি কৰা প্ৰতিবাদ — চিভিল ৰাইটছ ডিজিটেল লাইব্ৰেৰী
• গ্ৰিনছব'ৰ, উত্তৰ কেৰ'লিনাৰ বহি কৰা প্ৰতিবাদ — চিভিল ৰাইটছ ডিজিটেল লাইব্ৰেৰী
• নেছভিল, টেনেছিৰ বহি কৰা প্ৰতিবাদ — চিভিল ৰাইটছ ডিজিটেল লাইব্ৰেৰী