জানকীলাল ভাণ্ড

জানকীলাল ভাণ্ড (জন্ম ১৯৪৩), “মংকী মেন’’ (অসমীয়াৰ নৰ-বানৰ বুলিব পৰা যায়) আৰু বিৰূপ বাবা নামেৰেও জনাজাত, ৰাজস্থানৰ এজন ভাৰতীয় ছাং শিল্পী আৰু বেহৰুপিয়া শিল্পী। ছদ্মৱেশ আৰু অনুকৰণৰ পৰম্পৰাগত কলা দক্ষতাৰ বাবে বিখ্যাত, আৰু এই লোক পৰম্পৰাক পুনৰুজ্জীৱিত কৰাত তেওঁ গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছে। কলাক্ষেত্ৰলৈ আগবঢ়োৱা অৱদানৰ বাবে তেওঁ ২০২৪ চনত ভাৰতৰ চতুৰ্থ সৰ্বোচ্চ অসামৰিক সন্মান পদ্মশ্ৰী লাভ কৰে।^১

প্ৰাথমিক জীৱন

১৯৪৩ চনৰ ১ জানুৱাৰীত তেতিয়াৰ মেৱাৰ ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত চিত্তোৰগড়ত ভাণ্ডৰ জন্ম হৈছিল এটা ভাৰতীয় সমাজত পৰম্পৰাগতভাৱে পৰিৱেশন আৰু ব্যংগৰ সৈতে জড়িত ভাণ্ড সম্প্ৰদায়ত। তেওঁ কোনো আনুষ্ঠানিক শিক্ষা লাভ কৰা নাছিল।^২

১৯৬৩ চনত তেওঁ ভীলৱাৰালৈ গুচি যায় আৰু তাতেই তেওঁ প্ৰথমে বস্ত্ৰ কলত শ্ৰমিক হিচাপে কাম কৰে। কিন্তু তেওঁৰ অভিনয়ৰ প্ৰতি থকা আকৰ্ষণে তেওঁক পূৰ্ণকালীনভাৱে বেহৰুপিয়া শিল্পকলা অৰ্জন কৰিবলৈ বাধ্য কৰাইছিল।^৩

কেৰিয়াৰ

ছয় দশকৰো অধিক সময় ধৰি অনুষ্ঠান পৰিৱেশন কৰি অহা ভাণ্ডে পৌৰাণিক, ঐতিহাসিক আৰু সামাজিক চৰিত্ৰসমূহক সঠিক আৰু দক্ষতাৰে বৰ্ণনা কৰাৰ বাবে পৰিচিত। বিশেষকৈ যি সময়ত ই ৰাজহুৱা স্মৃতিৰপৰা ম্লান হৈ পৰিছিল, সেই সময়ত বেহৰুপিয়া পৰম্পৰাক জীয়াই ৰখাৰ কৃতিত্ব তেওঁক দিয়া হয়।^৪

তেওঁ আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ, যুক্তৰাজ্য, জাৰ্মানীকে ধৰি ১০খনতকৈও অধিক দেশত অনুষ্ঠান পৰিৱেশন কৰিছে, য’ত তেওঁ পশুৰ অনুকৰণৰ বাবে "মাংকী মেন" হিচাপে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় স্বীকৃতি লাভ কৰিছে। ভাৰতত তেওঁক মৰমেৰে “बहरूपिया बाबा’’ বুলি জনা যায়।^৫৬

তেওঁৰ অভিনয় কেৱল মনোৰঞ্জনৰ ক্ষেত্ৰতে সীমাবদ্ধ নহয় কিন্তু প্ৰায়ে পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা, শিক্ষা, জাতি-সমতা আৰু জাতীয় সংহতিৰ বিষয়ে শক্তিশালী সামাজিক বাৰ্তা বহন কৰে।^৭

ব্যক্তিগত জীৱন

ভাণ্ড ৰাজস্থানৰ অনুসূচিত জাতি সম্প্ৰদায়ৰ অন্তৰ্গত। তেওঁৰ পৰিয়াল তিনিটা প্ৰজন্ম ধৰি বেহৰুপিয়া অভিনয়ৰ সৈতে জড়িত হৈ আছে।^৮ তেওঁৰ এজন পুত্ৰ “লাডু লাল ভাণ্ড’’ এই শিল্পৰ ক্ষেত্ৰত সক্ৰিয়।^৯

তেওঁ পৰম্পৰাগত লোককলা বিশেষকৈ বেহৰুপিয়াৰ প্ৰসাৰ আৰু প্ৰতিষ্ঠানিক সমৰ্থনৰ পোষকতা অব্যাহত ৰাখিছে আৰু নৱ প্ৰজন্মক এই আভূষণ গ্ৰহণ কৰিবলৈ আহ্বান জনাইছে।^১০