জকিন আৰপুথাম

জকিন আৰপুথাম ; ১৫ আগষ্ট ১৯৪৭ – ১৩ অক্টোবৰ ২০১৮) আছিল এজন ভাৰতীয় সম্প্ৰদায়ৰ নেতা আৰু কৰ্মী, চাৰি দশকৰো অধিক সময় ধৰি বস্তি আৰু ঝাড়ু চহৰৰ বিষয়ত কৰা কামৰ বাবে পৰিচিত। ভাৰতৰ কৰ্ণাটকত জন্মগ্ৰহণ কৰি মুম্বাইলৈ গুচি যায় আৰু তাতেই তেওঁ সম্প্ৰদায় সংগঠন আৰু নেতৃত্বৰ লগত জড়িত হৈ পৰে। ২০১১ চনত সমাজসেৱাত আগবঢ়োৱা অৱদানৰ বাবে পদ্মশ্ৰী বঁটা লাভ কৰে। ২০১৪ চনত তেওঁৰ সহ-প্ৰতিষ্থাপক সংস্থা স্লাম ড্ৱেলাৰ্ছ ইণ্টাৰনেশ্যনেলৰ সৈতে তেওঁ শান্তিৰ ন'বেল বঁটাৰ বাবে মনোনীত হৈছিল। ^১

প্ৰাৰম্ভিক জীৱন

যুক্তৰাজ্যৰপৰা ভাৰত স্বাধীন হোৱাৰ একেদিনাই ১৯৪৭ চনৰ ১৫ আগষ্টত কোলাৰ গোল্ড ফিল্ডছত (বৰ্তমানৰ কৰ্ণাটকৰ কোলাৰ জিলাত) বাস কৰা তামিল পিতৃ-মাতৃৰ ঘৰত অৰপুথামৰ জন্ম হয়। ^২ ১৬ বছৰ বয়সত তেওঁ কাম বিচাৰি বাংগালোৰলৈ গুছি যায়।^৩

আঠাইশ বছৰ বয়সত তেওঁ মুম্বাইলৈ গুচি যায় আৰু তাতে তেওঁ কাঠমিস্ত্ৰী আৰু বিল্ডিং ঠিকাদাৰৰ কাম কৰে। ক’তো থাকিবলৈ ঠাই নথকাৰ বাবে তেওঁ ৭০ হাজাৰ লোকৰ বস্তি জন্তা কলনীৰ ৰাস্তাতে শুইছিল। ভাবা পাৰমাণৱিক গৱেষণা কেন্দ্ৰ (BARC) নিৰ্মাণৰ কাম তেওঁ কৰিছিল। কোনো প্ৰমাণ-পত্ৰৰ প্ৰয়োজন নাই বুলি উপলব্ধি কৰি তেওঁ শ্ৰমিক পৰিচালনাৰ বাবে এটা কোম্পানী আৰম্ভ কৰিলে আৰু বস্তিটোত এখন বিদ্যালয় খুলিলে। চহৰখনত জাবৰ সংগ্ৰহৰ কোনো ব্যৱস্থা নাছিল, সেয়েহে তেওঁ ৩০০০ শিশুক অনুপ্ৰাণিত কৰি পিকনিকৰ বাবে পৰিষদৰ কাৰ্যালয়লৈ জাবৰৰ মোনা এটা আনিবলৈ অনুপ্ৰাণিত কৰিছিল, নিয়মীয়াকৈ জাবৰ সংগ্ৰহ সেৱা স্থাপন কৰিছিল। ^১

১৯৭১ চনৰপৰা ১৯৭২ চনৰ ভিতৰত অৰপুথামে বাংলাদেশৰ যুদ্ধৰপৰা পলায়ন কৰা শৰণাৰ্থীসকলৰ সৈতে কাম কৰিবলৈ কলকাতালৈ যায়।^৪

মুম্বাইলৈ উভতি অহাৰ লগে লগে যেতিয়া ১৯৭০ চনত জনতা কলনীক উচ্ছেদৰ ভাবুকি দিয়া হৈছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰতিবাদ আৰু আদালতৰ গোচৰৰ আয়োজন কৰাত সহায় কৰিছিল। তেওঁক ৪০ বাৰতকৈও অধিক গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হৈছিল। ^৫ তেতিয়াৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী ইন্দিৰা গান্ধীয়ে তেওঁক সাক্ষাৎ নকৰালৈকে ১৮ দিন দিল্লীৰ সংসদৰ বাহিৰত বহিছিল। তাই প্ৰতিশ্ৰুতি দিছিল যে তেওঁক উচ্ছেদ কৰা নহ’ব, কিন্তু ১৯৭৬ চনত ১২ হাজাৰ আৰক্ষীয়ে বস্তিটোত ধুমুহাৰ সৃষ্টি কৰি একেটা নিশাতে ৭০ হাজাৰ বাসিন্দাক উচ্ছেদ কৰে। বলপূৰ্বকভাৱে তেওঁলোকক বৰ্তমানেও থকা চিতা কেম্প বস্তিলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়। ^১

ভাৰতত যেতিয়া জৰুৰীকালীন অৱস্থা ঘোষণা কৰা হয়, তেতিয়া ১৯৭৭ চনত অৰপুথামে কাৰাগাৰত বন্দী হোৱাৰপৰা হাত সাৰিবলৈ দেশ এৰি পলায়ন কৰে। ৱৰ্ল্ড কাউন্সিল অৱ চাৰ্চৰ সহায়ত তেওঁ ফিলিপাইনছ ভ্ৰমণ কৰি স্থানীয় বস্তি গোটৰ সৈতে সাক্ষাৎ কৰে। ভিছা নবীকৰণৰ বাবে তিনিমাহৰ মূৰে মূৰে দেশ এৰি যাবলগীয়া হৈছিল, সেয়েহে তেওঁ জাপান, মালয়েছিয়া, দক্ষিণ কোৰিয়ালৈ যাত্ৰা কৰিছিল। ^৪

কৰ্মজীৱন

আৰপুথাম ১৯৭০ চনৰ শেষৰফালে তেওঁ প্ৰতিষ্ঠা কৰা নেশ্যনেল বস্তিবাসী ফেডাৰেচনৰ সভাপতি আছিল। তেওঁ বিশ্বৰ ত্ৰিছখনতকৈও অধিক দেশৰ বস্তি আৰু জুপুৰি বাস কৰা সংস্থা আৰু ফেডাৰেচনসমূহৰ নেটৱৰ্ক গঢ়ি তোলা বস্তিবাসী ইণ্টাৰনেশ্যনেল (এছডিআই)ৰ সহ-প্ৰতিষ্থাপক আছিল। ^২ The সমগ্ৰ ভাৰতবৰ্ষৰ বস্তিত বাস কৰা গৃহহীন মহিলা আৰু মহিলাসকলে গঠন কৰা সঞ্চয় গোট মহিলা মিলান আৰু মুম্বাইস্থিত বেচৰকাৰী সংস্থা ছ’চাইটি ফৰ দ্য প্ৰমোচন অৱ এৰিয়া ৰিচ’ৰ্চ চেণ্টাৰছ (এছপাৰ্ক)ৰ সৈতে নেশ্যনেল বস্তিবাসী ফেডাৰেচনে ঘনিষ্ঠভাৱে কাম কৰে। এই মিত্ৰতাই হাজাৰ হাজাৰ চহৰীয়া দৰিদ্ৰ লোকক উন্নত গৃহ আৰু অনাময় ব্যৱস্থা লাভ কৰাত সহায় কৰিছে। ^১৪

বস্তি বাসিন্দা ইণ্টাৰনেশ্যনেলে দাবী কৰিছে যে ১৫ হাজাৰ বস্তিবাসীয়ে পৰিচালনা কৰা সঞ্চয় গোটৰ জৰিয়তে মিত্ৰতাই ১০ লাখ লোকক সহায় কৰিছে। তদুপৰি ই ১ লাখ ২৮ হাজাৰ পৰিয়ালৰ ভূমিৰ অধিকাৰ নিশ্চিত কৰিছে, ২০ হাজাৰৰো অধিক শৌচাগাৰ নিৰ্মাণ কৰিছে, এক লাখ ঘৰ নিৰ্মাণ কৰিছে। নেচনেল বস্তিবাসী ফেডাৰেচনে ৰিপ'ৰ্ট কৰিছে যে ই মুম্বাইৰ ৬০,০০০ পৰিয়ালক তেওঁলোকৰ বাসগৃহৰ অৱস্থা উন্নত কৰাত সহায় কৰিছে।^৬

মুম্বাইৰ কেইবাটাও অনানুষ্ঠানিক বসতিস্থলত "পুলিচ পঞ্চায়ত" স্থাপনৰ বাবেও অৰপুথামে আৰক্ষীৰ সৈতে কাম কৰি আহিছে। ইয়াত প্ৰথমবাৰৰ বাবে এই বসতিসমূহত কাম কৰিবলৈ আৰক্ষী নিয়োগ কৰা হৈছে, দহজন সম্প্ৰদায়ৰ বাসিন্দা (তিনিজন পুৰুষ আৰু সাতগৰাকী মহিলা)ৰ এখন সমিতিৰ সহায়ত। এই ধাৰণাটোৰ পথ-প্ৰদৰ্শক আছিল পুনেৰ আৰক্ষী আয়ুক্ত অনামি নাৰায়ণ ৰায়ে। ^৬

মৃত্যুৰ এসপ্তাহৰ পিছত আৰপুথামৰ স্মৃতিত তেওঁ বাস কৰা ধৰাৱীত তেওঁক "বস্তিৰ ৰজা" বুলি এখন ডাঙৰ পোষ্টাৰেৰে স্মৰণ কৰা হয়। ^৭

বঁটাসমূহ

• ২০০০: চনত শান্তি আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বুজা-বুজিৰ বাবে ৰমন মেগছেছে বঁটা।^২
• ২০০৯: সন্মানীয় পি.এইচ.ডি. ভুৱনেশ্বৰৰ কে আই আই টি বিশ্ববিদ্যালয়ৰপৰা।^৩
• ২০১১: ২০১১: ভাৰত চৰকাৰে তেওঁক চতুৰ্থ সৰ্বোচ্চ অসামৰিক সন্মান পদ্মশ্ৰী প্ৰদান কৰে ^৮
• ২০১৪: সামাজিক উদ্যোগীকৰণৰ বাবে স্কল বঁটা ^৬
• ২০১৪: চনত ছুইডেনৰ ৰাজহুৱা প্ৰশাসন আৰু গৃহ নিৰ্মাণৰ মন্ত্ৰী ষ্টেফান এটেফলে শান্তিৰ নোবেল বঁটাৰ বাবে মনোনীত কৰে ^১

নিৰ্বাচিত কৰ্ম

• Arputham, Jockin. 2008. "Developing new approaches for people-centred development". Environment and Urbanization, 20 (2) 319–337 doi:10.1177/0956247808096115
• Arputham, Jockin; Bartlett, Sheridan; Patel, Sheela. 2015. "'We beat the path by walking': How the women of Mahila Milan in India learned to plan, design, finance and build housing". Environment & Urbanization, 28(1) doi:10.1177/0956247815617440
• Arputham, Jockin; Patel, Sheela. 2008. "Plans for Dharavi: negotiating a reconciliation between a state-driven market redevelopment and residents’ aspirations". Environment and Urbanization 20(1) 243–254.

বাহ্যিক সংযোগ

• Citation for Jockin Arputham on Ramon Magsaysay Award website