চন্দ্ৰপ্ৰসাদ শইকীয়া

চন্দ্ৰপ্ৰসাদ শইকীয়া অসমীয়া ভাষাৰ কথাসাহিত্য আৰু সাংবাদিকতাৰ ক্ষেত্ৰত একে সময়তে কাৰ্যক্ষম হৈ উঠা কেইজনমান প্ৰভাৱশালী ব্যক্তিত্বৰ ভিতৰত অন্যতম। গল্প আৰু উপন্যাসৰ জৰিয়তে তেখেতে সমকালীন সমাজ-মানসৰ বিচিত্র টানাপোড়েনক সাহিত্যিক ৰূপ দিছিল; আনফালে কাকত-আলোচনী সম্পাদনা, প্ৰকাশনা-প্ৰতিষ্ঠানৰ দায়িত্ব আৰু সাহিত্য-আয়োজনেৰে তেখেতে অসমীয়া সাহিত্যৰ ধাৰাবাহিক প্ৰবাহ বজাই ৰখাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা লৈছিল। বিশেষকৈ মহাৰথীৰ বাবে তেখেতে সাহিত্য অকাডেমি বঁটা লাভ কৰে আৰু ২০০২ চনত অসম উপত্যকা সাহিত্য বঁটা লাভ কৰিছিল।

জন্ম আৰু শিক্ষাজীৱন

চন্দ্ৰপ্ৰসাদ শইকীয়াৰ জন্ম ৮ জুলাই ১৯২৭ তাৰিখে শিৱসাগৰ জিলাৰ আমগুৰিৰ জালুকগাঁৱত। পিতৃ দুৰ্লভ চন্দ্ৰ শইকীয়া আৰু মাতৃ দুৰ্গেশ্বৰী শইকীয়া। তেখেতৰ পিতৃৰ আকস্মিক বিয়োগ ১৯৩০ চনত হয়। শিক্ষাজীৱনৰ আৰম্ভণি তেখেতে ভূঞাহাত প্ৰাথমিক বিদ্যালয়ত কৰে (১৯৩৩)। পাছত আমগুৰি এম. ই. বিদ্যালয় (১৯৩৮) আৰু জাঁজী হাইস্কুলত (১৯৪১) অধ্যয়ন কৰে।

স্বাধীনতা আন্দোলনৰ সময়ত শিক্ষাজীৱনত ব্যাঘাত ঘটিলেও তেখেতে প্ৰাইভেট পৰীক্ষাৰ্থী হিচাপে মেট্ৰিক পৰীক্ষাত প্ৰথম বিভাগত উত্তীৰ্ণ হয় (১৯৪৫)। তদুপৰি কটন কলেজত আই. এ. (১৯৪৫) আৰু স্নাতক মহলাত নামভৰ্তি কৰি আই. এ. উত্তীৰ্ণ হয় (১৯৪৭)। ১৯৫০ চনত ইংৰাজীত অনাৰ্চসহ বি. এ. উত্তীৰ্ণ হৈ আমগুৰি হাইস্কুলত কিছুদিন শিক্ষকতা কৰে। তাৰপিছত কলিকতা বিশ্ববিদ্যালয়ত এম. এ. পঢ়ি ১৯৫৪ চনত ইংৰাজী বিষয়ত এম. এ. উত্তীৰ্ণ হৈ গুৱাহাটীলৈ প্ৰত্যাৱৰ্তন কৰে।

স্বাধীনতা আন্দোলন আৰু কাৰাবাস

চন্দ্ৰপ্ৰসাদ শইকীয়া ছাত্ৰাৱস্থাতে ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলনত যোগদান কৰে। ১৯৪২ চনত ভাৰত ত্যাগ আন্দোলনত অংশগ্ৰহণ কৰাৰ লগতে ১৯৪৩ চনত আন্দোলনৰ সৈতে জড়িত হৈ গ্ৰেপ্তাৰ হয় আৰু চাৰিমাহ কাৰাবাস ভোগ কৰে। ১৯৪৪ চনত পুনৰ গ্ৰেপ্তাৰ হৈ ন-মাহ কাৰাদণ্ড লাভ কৰে। এই অভিজ্ঞতা তেখেতৰ জীৱনবোধ আৰু সামাজিক-ৰাজনৈতিক সচেতনতাৰ সৈতে ওতপ্ৰোতভাৱে জড়িত আছিল বুলি সাহিত্য-জগতত সাধাৰণতে ধৰা হয়।

সাংবাদিকতা আৰু সম্পাদনাৰ কর্মজীৱন

এম. এ. উত্তীৰ্ণৰ পাছত চন্দ্ৰপ্ৰসাদ শইকীয়াই সাংবাদিকতাক বৃত্তি হিচাপে বাছি লয়। ১৯৫৬ চনত তেখেতে ‘দ্য আচাম ট্ৰিবিউন’ত উপ-সম্পাদক ৰূপে যোগদান কৰে। ১৯৬৩ চনত সেই চাকৰি ত্যাগ কৰি ‘অসম বাতৰি’ত যোগদান কৰে। ১৯৬৬ চনত মাহেকীয়া সাহিত্য আলোচনী ‘মণিদ্বীপ’ত সম্পাদকৰূপে দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰে।

১৯৬৭ চনত তেখেতে অসম প্ৰকাশন পৰিষদৰ সচিবৰ দায়িত্ব লয় আৰু ১৯৮৬ চনলৈকে এই পদত কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। অসমীয়া প্ৰকাশনা-সংস্কৃতিৰ সংগঠিত বিকাশৰ ক্ষেত্ৰত এই সময়খণ্ডক বিশেষ গুৰুত্ব দিয়া হয়। সাহিত্য-আলোচনী সম্পাদনাৰ ক্ষেত্ৰত তেখেতে ১৯৬৮ চনত মাহেকীয়া ‘অসমীয়া’ৰ সম্পাদক হয়, ১৯৭৫ চনত ‘প্ৰকাশ’ৰ সম্পাদক হয় আৰু মৃত্যুৰ আগলৈকে অসমীয়া সাহিত্যজগতৰ ধাৰাবাহিকতা ৰক্ষাৰ উদ্দেশ্যে নিয়মিত সম্পাদনা-কাৰ্যত সক্ৰিয় থাকে।

পাছলৈ তেখেতে দৈনিক কাকত ‘নতুন দৈনিক’ৰ সম্পাদক (১৯৮৮) আৰু মাহেকীয়া গৰীয়সীৰ সম্পাদক (১৯৯৩) হিচাপে দায়িত্ব লয়। ‘গৰীয়সী’ৰ বাবে ১৯৯৬–৯৮ সময়ছোৱাত তেখেতে ‘কথা’ বঁটা লাভ কৰে। ১৯৯৮ চনত তেখেতে ‘অসম বাণী’ৰো সম্পাদক হয়। উৎস-টোকা অনুযায়ী, তেখেতে এখন অসমীয়া তিনিদিনীয়া আৰু এখন দৈনিক কাকতৰ প্ৰতিষ্ঠাপক-সম্পাদকো আছিল—এই দিশে তেখেতে অসমীয়া সংবাদ-জগতত উদ্যোগী সম্পাদকৰ উদাহৰণ স্থাপন কৰে।

সাহিত্যকৃতি: গল্প আৰু উপন্যাস

চন্দ্ৰপ্ৰসাদ শইকীয়াই গল্পকাৰ আৰু ঔপন্যাসিক হিচাপে একেলগে চিনাক্তি লাভ কৰে। তেখেতৰ গল্প-সংকলনসমূহৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য—

• ‘মায়ামৃগ’ (১৯৬৪)
• ‘নাচপতিফুল’ (১৯৭৪)
• ‘চক্ৰৱত’ (১৯৮৭)
• ‘অংগীকাৰ’ (১৯৮৯)

উপন্যাসৰ ক্ষেত্ৰত তেখেতৰ প্ৰকাশিত কৃতিসমূহৰ ভিতৰত—

• ‘এদিন’ (১৯৬৯)
• ‘উত্তৰকাল’ (১৯৭২)
• ‘জন্মান্তৰ’ (১৯৭৬)
• মহাৰথী (প্ৰথম খণ্ড ১৯৯১; দ্বিতীয় খণ্ড ১৯৯৩)

‘মহাৰথী’ৰ সাহিত্যিক স্বীকৃতিস্বৰূপে তেখেতে ১৯৯৫ চনত সাহিত্য অকাডেমি বঁটা লাভ কৰে। তেখেতৰ লেখনিৰ শৈলী আৰু বিষয়বস্তু বিষয়ে বিস্তৃত মূল্যায়ন সাহিত্য-সমালোচনাৰ বিষয় হলেও, উৎস-টোকাৰ তথ্যৰ আধাৰত এইটো নিশ্চিত যে তেখেতৰ কথাসাহিত্যই অসমীয়া উপন্যাস-গল্পৰ ধাৰাবাহিক প্ৰবাহৰ মাজত এক উল্লেখযোগ্য ঠাই দখল কৰিছিল।

সাহিত্য-প্ৰতিষ্ঠান, বঁটা আৰু আয়োজন

চন্দ্ৰপ্ৰসাদ শইকীয়াই সাহিত্য-প্ৰশাসক আৰু সংগঠক হিচাপেও দৃষ্টান্ত স্থাপন কৰিছিল। অসম প্ৰকাশন পৰিষদৰ সচিব (১৯৬৭–১৯৮৬) হিচাপে তেখেতে দায়িত্বশীলভাৱে কাম কৰে। ১৯৮৩ চনত তেখেতে জাৰ্মানীৰ ফ্ৰাংকফুৰ্ট গ্ৰন্থমেলাত অংশগ্ৰহণ কৰে। ১৯৮৪ চনত গুৱাহাটীৰ জজ ফিল্ডত প্ৰথমখন গুৱাহাটী গ্ৰন্থমেলাৰ আয়োজনত তেখেত জড়িত আছিল বুলি উৎস-টোকাত উল্লেখ আছে।

বঁটাৰ দিশত তেখেতৰ উল্লেখযোগ্য স্বীকৃতি—

• সাহিত্য অকাডেমি বঁটা (১৯৯৫) — মহাৰথীৰ বাবে
• ‘কথা’ বঁটা (১৯৯৬–৯৮) — গৰীয়সীৰ বাবে
• অসম উপত্যকা সাহিত্য বঁটা (২০০২)

অসম সাহিত্য সভাৰ নেতৃত্ব

চন্দ্ৰপ্ৰসাদ শইকীয়াই অসম সাহিত্য সভাৰ সভাপতি পদো অলংকৃত কৰে। উৎস-টোকা অনুসৰি, ১৯৯৮ চনত হাজোৰ ৬৫ সংখ্যক অধিৱেশনত তেখেতে সভাপতি আছিল। লগতে ১৯৯৯ আৰু ২০০০ চনত তেখেতে সভাৰ সভাপতিত্ব কৰিছিল বুলি উল্লেখ আছে। এই তথ্যসমূহৰ পৰা তেখেতৰ সাহিত্য-সমাজত সাংগঠনিক নেতৃত্ব আৰু গ্রহণযোগ্যতা স্পষ্ট হয়।

ব্যক্তিজীৱন

চন্দ্ৰপ্ৰসাদ শইকীয়াৰ বিবাহ ১০ মাৰ্চ ১৯৫৬ তাৰিখে প্ৰবীণা দাসৰ সৈতে হয় (তথ্যপেটীত নাম প্ৰভা দাসৰ বুলি দিয়া আছে)। সন্তানসন্ততিৰ ভিতৰত পুত্ৰ শান্তনু (জন্ম ১৯৫৯) আৰু কন্যা জীনা (জন্ম ১৯৭১)ৰ উল্লেখ আছে। (উৎস-টোকাত ১৯৬৩ চনত কন্যা মৈত্ৰেয়ীৰ জন্মৰ কথাও আছে।) মাতৃ দুৰ্গেশ্বৰী শইকীয়াৰ বিয়োগ ১৯৭৬ চনত হয়।

চন্দ্ৰপ্ৰসাদ শইকীয়াৰ মৃত্যু ৮ আগষ্ট ২০০৬ তাৰিখে হয়।

উত্তৰাধিকাৰ

চন্দ্ৰপ্ৰসাদ শইকীয়াৰ উত্তৰাধিকাৰ দুটা মুখ্য ক্ষেত্ৰত দীৰ্ঘস্থায়ী: (১) কথাসাহিত্যত—গল্প-সংকলন আৰু উপন্যাসৰ জৰিয়তে, বিশেষকৈ মহাৰথীৰ মাধ্যমে, আৰু (২) সাহিত্য-প্ৰতিষ্ঠান আৰু সাংবাদিকতাত—আলোচনী আৰু কাকতৰ সম্পাদনা, লগতে প্ৰকাশনা-প্ৰশাসনৰ নেতৃত্বৰ যোগেদি। সাহিত্যিক সৃষ্টি আৰু সম্পাদনা-কৰ্ম একেলগে আগবঢ়াই তেখেতে অসমীয়া সাহিত্য-সংস্কৃতিৰ বৌদ্ধিক পৰিসৰ বিস্তাৰত সহায় কৰিছিল; এই কাৰণেই তেখেতক কেৱল লেখক নহয়, অসমীয়া সাহিত্যজগতৰ এক সংগঠক-প্ৰেৰক শক্তি বুলিও ধৰা হয়।

আৰু চাওক

• মহাৰথী (উপন্যাস)
• সাহিত্য অকাডেমি বঁটা
• অসম উপত্যকা সাহিত্য বঁটা
• গৰীয়সী
• কলিকতা বিশ্ববিদ্যালয়
• অসম সাহিত্য সভা