কাৰ্পেথিয়ান বায়'স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ

কাৰ্পেথিয়ান বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ (ইউক্ৰেইনীয়ান: Карпатський біосферний заповідник) হৈছে ইউক্ৰেইনত অৱস্থিত এখন জীৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চল (বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ)। ই ১৯৬৮ চনত প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল আৰু ১৯৯২ চনত ৰাষ্ট্ৰসংঘ শিক্ষা, বিজ্ঞান আৰু সংস্কৃতি সংস্থাৰ বিশ্ব বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ নেটৱৰ্কৰ অন্তৰ্ভুক্ত হৈছিল।^১ ২০০৭ চনৰ পৰা এই সংৰক্ষিত অঞ্চলটোৰ এক বৃহৎ অংশ আৰু উজ নদী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ কিছু অঞ্চলক ইউনেস্ক’ৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰৰ তালিকায়নত কাৰ্পেথিয়ান আৰু ইউৰোপৰ অন্যান্য অঞ্চলৰ প্ৰাচীন আৰু প্ৰাথমিক বিচ অৰণ্যসমূহৰ অংশ হিচাপে অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।

জাকাৰপেটিয়া ওব্লাষ্টৰ পূব অংশত অৱস্থিত এই বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভখন ছয়টা পৃথক সংৰক্ষিত পৰ্বতমালা (massifs) আৰু দুখন উদ্ভিদ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল (zakazniks - চোৰণা হোৰা আৰু য়ুলিভস্কা হোৰা)ৰে গঠিত। ইয়াৰ মুঠ মাটিকালি ৫৭,০৩৫.৮ হেক্টৰ।^২ সংৰক্ষিত অঞ্চলটোৰ সৰহভাগ অংশই প্ৰাচীন অৰণ্যৰে আবৃত। প্ৰশাসনিকভাৱে এই জীৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চলটো ইউক্ৰেইনৰ জাকাৰপেটিয়া ওব্লাষ্টৰ চাৰিখন জিলাত বিস্তৃত হৈ আছে।

ইউক্ৰেইনীয় কাৰ্পেথিয়ানৰ দুটা পৰ্বতমালা, ক্ৰমে বৰঝাভা আৰু স্বিড’ভেট্‌ছক ইউৰোপ পৰিষদ দ্বাৰা প্ৰতিষ্ঠিত পৰিৱেশগতভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ সংৰক্ষিত অঞ্চলৰ এমৰেল্ড নেটৱৰ্কৰ অধীনত সুৰক্ষা প্ৰদান কৰা হৈছে।^৩ ইয়াত নেচুৰা ২০০০ নেটৱৰ্কৰ নিয়মসমূহ প্ৰযোজ্য হয়।^৪

এই অঞ্চলটো কাৰ্পেথিয়ান ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰকৃতি উদ্যানৰ কাষতে অৱস্থিত।

আঞ্চলিক বিভাজন

কাৰ্পেথিয়ান বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভৰ অঞ্চলসমূহক কেইবাটাও কাৰ্যবাহী মণ্ডলত বিভক্ত কৰা হৈছে: মূল মণ্ডল বা ক’ৰ জ’ন (A), বাফাৰ জ’ন (B), নিয়ন্ত্ৰিত সুৰক্ষিত ব্যৱস্থাৰ মণ্ডল (D) আৰু মানৱ-প্ৰভাৱিত ভূ-দৃশ্য বা এনথ্ৰ’প’জেনিক লেণ্ডস্কেপ (C)।

প্ৰাকৃতিক সম্পদ ব্যৱহাৰৰ নিয়মসমূহৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি ইহঁত ইটো সিটোৰ পৰা পৃথক। এই বিভাজনে প্ৰকৃতি সংৰক্ষণৰ প্ৰয়োজনীয়তা আৰু স্থানীয় লোকসকলৰ চাহিদাৰ মাজত এক উপযুক্ত ভাৰসাম্য বজাই ৰখাত সহায় কৰে।

গঠন

এই জীৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চলটো ছয়টা পৃথক সংৰক্ষিত পৰ্বতমালা (massifs) আৰু দুখন উদ্ভিদ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল (zakazniks)ৰ দ্বাৰা গঠিত:

• চোৰণোহোৰা সংৰক্ষিত পৰ্বতমালা
• স্বিড’ভেট্‌ছ সংৰক্ষিত পৰ্বতমালা
• মাৰ্মোৰোছ সংৰক্ষিত পৰ্বতমালা
• কুজিয় সংৰক্ষিত পৰ্বতমালা
• উহোলকা আৰু শ্বাইৰোকা লুজানকা সংৰক্ষিত পৰ্বতমালা
• সংৰক্ষিত পৰ্বতমালা "ডোলিনা নাৰ্চিচিভ" (নাৰ্চিছাছ উপত্যকা)
• উদ্ভিদ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল "চোৰণা হোৰা" (ক’লা পাহাৰ)
• উদ্ভিদ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল "য়ুলিভস্কা হোৰা" (জুলিয়াছ পাহাৰ)

চোৰণোহোৰা সংৰক্ষিত পৰ্বতমালাটো পূব বেস্কিড্‌ছ আৰু ইউক্ৰেইনীয় কাৰ্পেথিয়ানৰ আটাইতকৈ ওখ পৰ্বতমালা চোৰণোহোৰাৰ দক্ষিণ অংশত অৱস্থিত। ইয়াৰ মুঠ মাটিকালি ১৬,৩৭৫ হেক্টৰ।

স্বিড’ভেট্‌ছ সংৰক্ষিত পৰ্বতমালাৰ মাটিকালি ৬,৫৮০ হেক্টৰ আৰু ই স্বিড’ভেট্‌ছ পৰ্বতমালাৰ আটাইতকৈ ওখ অংশত, সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ৬০০–১৮৮৩ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত।

মাৰ্মোৰোছ সংৰক্ষিত পৰ্বতমালাটো ৰাখিভ পাহাৰৰ উত্তৰ অংশত অৱস্থিত আৰু ই সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ৭৫০–১৯৪০ মিটাৰ উচ্চতাত ৮,৯৯০ হেক্টৰ অঞ্চল আগুৰি আছে।

কুজিয় সংৰক্ষিত পৰ্বতমালাটো স্বিড’ভেট্‌ছ পৰ্বতমালাৰ দক্ষিণ শাখাত সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ৩৫০–১৪০৯ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত। ইয়াৰ মুঠ মাটিকালি ৪,৯২৫ হেক্টৰ আৰু এই সমগ্ৰ অঞ্চলটো অৰণ্যৰে আবৃত।

উহোলকা আৰু শ্বাইৰোকা লুজানকা সংৰক্ষিত পৰ্বতমালাটো ক্ৰাচনা আৰু মেনচিল পাহাৰৰ ঘাঁহনিৰ দক্ষিণ ঢালত, সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ৪০০–১২৮০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত। এই সুৰক্ষিত অঞ্চলটোৰ মুঠ মাটিকালি ১৫,৫৮০ হেক্টৰ।

"নাৰ্চিছাছ উপত্যকা" সংৰক্ষিত পৰ্বতমালাটো খুষ্টস্কো-চোলোটভিনস্কা উপত্যকাৰ পশ্চিম দিশত, সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ১৮০–২০০ মিটাৰ উচ্চতাত খুষ্টেটছ নদীৰ প্লাৱনভূমিত অৱস্থিত।

"চোৰণা হোৰা" উদ্ভিদ সংৰক্ষিত বনাঞ্চলখনে আগ্নেয়গিৰি কাৰ্পেথিয়ানৰ হুটিনস্কি পৰ্বতমালাৰ অন্তৰ্গত চোৰণাহোৰা পাহাৰৰ ৮২৩ হেক্টৰ অঞ্চল আগুৰি আছে। ইয়াক ১৯৭৪ চনত ওক, হৰ্ণবীম-ওক, ওক-বিচ আৰু বিচ-ওক অৰণ্য সংৰক্ষণৰ বাবে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল আৰু ১৯৯৭ চনত ই কাৰ্পেথিয়ান বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভৰ অংশ হৈ পৰে।

"য়ুলিভস্কা হোৰা" উদ্ভিদ সংৰক্ষিত বনাঞ্চলখনে ব্যহোৰলাট-হুটিনস্কি আগ্নেয়গিৰি পৰ্বতমালাৰ য়ুলিভস্কি পাহাৰৰ ঢালত ১৭৬ হেক্টৰ অঞ্চল আৱৰি আছে। ১৯৭৪ চনত প্ৰতিষ্ঠিত এই বনাঞ্চলখন ১৯৯৭ চনত কাৰ্পেথিয়ান ৰিজাৰ্ভৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয়। বহুতো তাপ-প্ৰিয় বালকান আৰু ভূমধ্যসাগৰীয় প্ৰজাতিৰ দ্বাৰা গঠিত ওক-বননি সংৰক্ষণ কৰাই ইয়াৰ মূল উদ্দেশ্য। সমগ্ৰ ইউক্ৰেইনীয় কাৰ্পেথিয়ানৰ ভিতৰত ইয়াৰ জলবায়ু আটাইতকৈ উষ্ম।

উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণীজগত

এই সংৰক্ষিত অঞ্চলৰ উদ্ভিদত ২৬২ প্ৰজাতিৰ ভেঁকুৰ, ৩৯২ প্ৰজাতিৰ লাইকেন, ৪৪০ প্ৰজাতিৰ শেলাই আৰু ১০৬২ প্ৰজাতিৰ নলীকাযুক্ত উদ্ভিদ পোৱা যায়। ইয়াৰ উপৰিও জলজ শেলাইৰ ৪৬৫টা প্ৰজাতি ইয়াত আছে। এই উদ্যানৰ ৬৪টা উদ্ভিদ প্ৰজাতিক ইউক্ৰেইনৰ ৰেড বুকৰ লগতে আইইউচিএন (IUCN) আৰু ইউৰোপীয় ৰেড লিষ্টত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। কাৰ্পেথিয়ান বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভৰ প্ৰাণীজগতত ৬৪ প্ৰজাতিৰ স্তন্যপায়ী প্ৰাণী, ১৭৩ প্ৰজাতিৰ চৰাই, ৯ প্ৰজাতিৰ সৰীসৃপ, ১৩ প্ৰজাতিৰ উভচৰ প্ৰাণী, ২৩ প্ৰজাতিৰ মাছ আৰু ১০,০০০ তকৈও অধিক অমেৰুদণ্ডী প্ৰাণী আছে। ইয়াৰে ৭২টা প্ৰজাতিক ইউক্ৰেইনৰ ৰেড ডেটা বুক, আইইউচিএন আৰু ইউৰোপীয় ৰেড লিষ্টত স্থান দিয়া হৈছে।

বাহ্যিক সংযোগ

• কাৰ্পেথিয়ান বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভৰ চৰকাৰী ৱেবছাইট
• সংৰক্ষিত অঞ্চলটোৰ বিভিন্ন ভাগৰ বিস্তাৰিত তথ্য (ইউক্ৰেইনীয় ভাষাত)