চেতনা

চেতনা,(consciousness) সৰলতম ৰূপত, আভ্যন্তৰীণ আৰু বাহ্যিক অস্তিত্বৰ প্ৰতি অনুভূতি বা সচেতনতা।^{১ ২} দাৰ্শনিক আৰু বিজ্ঞানীসকলৰ সহস্ৰাব্দৰ বিশ্লেষণ, সংজ্ঞা, ব্যাখ্যা আৰু বিতৰ্কৰ পিছতো চেতনা বিভ্ৰান্তিকৰ আৰু বিতৰ্কিত হৈয়েই আছে,^৩ ই "একেবাৰে আমাৰ জীৱনৰ আটাইতকৈ চিনাকি আৰু [আমাৰ জীৱনৰ আটাইতকৈ ৰহস্যময় দিশটোও]"।^৪ হয়তো বিষয়টোৰ বিষয়ে একমাত্ৰ বহুলভাৱে একমত ধাৰণাটো হ'ল চেতনাৰ অস্তিত্ব আছে বুলি অন্তৰ্দৃষ্টি।^৫ চেতনা হিচাপে সঠিকভাৱে কি অধ্যয়ন আৰু ব্যাখ্যা কৰিব লাগিব সেই সম্পৰ্কে মতামতৰ মাজত পাৰ্থক্য আছে। কেতিয়াবা, ই মনৰ সমাৰ্থক, আন কেতিয়াবা মনৰ এটা দিশ। অতীতত ই আছিল এজনৰ "আভ্যন্তৰীণ জীৱন", আত্মনিৰীক্ষণৰ জগতখন, ব্যক্তিগত চিন্তা, কল্পনা আৰু ইচ্ছাশক্তিৰ জগতখন।^৬৭ আজি ইয়াত প্ৰায়ে যিকোনো ধৰণৰ জ্ঞান, অভিজ্ঞতা, অনুভূতি বা উপলব্ধি অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। ই হ'ব পাৰে সজাগতা, সজাগতাৰ প্ৰতি সচেতনতা বা আত্মসচেতনতা হয় নিৰন্তৰ পৰিৱৰ্তিত বা নহয়।^৮ চেতনাৰ বিভিন্ন স্তৰ বা ক্ৰম থাকিব পাৰে,^৯ বা বিভিন্ন ধৰণৰ চেতনা থাকিব পাৰে, বা কেৱল এটা ধৰণৰ ভিন্ন বৈশিষ্ট্য থাকিব পাৰে।^১০ আন আন প্ৰশ্নবোৰৰ ভিতৰত আছে কেৱল মানুহহে সচেতন নেকি, সকলো প্ৰাণী, আনকি সমগ্ৰ বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ড। গৱেষণা, ধাৰণা আৰু জল্পনা-কল্পনাৰ পৃথক পৰিসৰই সঠিক প্ৰশ্ন কৰা হৈছে নে নাই সেই সম্পৰ্কে সন্দেহৰ সৃষ্টি কৰে।