অৰ্থনীতি
৭৪ প্ৰবন্ধ
-
একচেটীয়া বজাৰ
একচেটীয়া বজাৰ বা একাধিকাৰ বজাৰ (Monopoly) এনে এখন বজাৰ য'ত কেৱল এটি মাথো উৎপাদকে পণ্যটো উৎপাদন কৰে আৰু বৃহৎ সংখ্যক উপভোক্তাক বিক্ৰী কৰে। বিশেষভাৱে, এই সংজ্ঞাই নিভাঁজ একাধিকাৰক বুজায়।
-
কেইন্সিয়ান ক্ৰছ
কেইন্সিয়ান ক্ৰছ (Keynesian cross) সমষ্টিবাদী অৰ্থনীতিৰ পাঠদানত সঘনে ব্যৱহৃত এক চিত্ৰ। এই চিত্ৰত ব্ৰিটিছ অৰ্থনীতিবিদ জন মেইনাৰ্ড কেইন্সে ১৯৩৬ চনত এ জেনেৰেল থিয়'ৰি অৱ এম্প্লয়মেণ্ট, ইণ্টাৰেষ্ট এণ্ড মানিত আগবঢ়োৱা তত্ত্বৰ সাৰ প্ৰতিফলিত।
-
পূৰ্ণ প্ৰতিযোগিতাৰ বজাৰ
পূৰ্ণ প্ৰতিযোগিতাৰ বজাৰ বা পৰমাণৱিক বজাৰ (Perfect competition) এনে এক বজাৰ য'ত উৎপাদক আৰু উপভোক্তা দুয়োৱে মূল্য গ্ৰাহক: অৰ্থাৎ দুয়োৱে বজাৰ মূল্যক দিয়া হোৱা বুলি স্বীকাৰ কৰি নিজৰ নিৰ্ণয় গ্ৰহণ কৰে। আন শব্দত, পূৰ্ণ প্ৰতিযোগিতাৰ বজাৰত কোনো নিৰ্ণয় গ্ৰহণকাৰীৰেই বজাৰ শক্তি নাথাকে।
-
বিতৰণ (অৰ্থনীতি)
অৰ্থনীতিৰ ক্ষেত্ৰত বিতৰণ (Distribution) বুলি ক’লে সেই পদ্ধতিটোক বুজাই য’ত ভূমি. শ্ৰম. মূলধন আৰু সংগঠনৰ সংঘবদ্ধ বৰঙণিত অৰ্থনীতিত উপযোগী দ্ৰৱ্য সৃষ্টি হয় আৰু সেই দ্ৰৱ্যটোৰ পৰা আহৰণ কৰা উপাৰ্জন পুনৰ সিহঁতৰ মাজত বিতৰণ (Distribution) কৰা হয়। জাতীয় আয়ৰ বিতৰণ ব্যৱস্থাক প্ৰধানকৈ দুটা ভাগত ভাগ কৰা হয়।
-
মুদ্ৰাস্ফীতি
অৰ্থনীতিত মুদ্ৰাস্ফীতি (inflation) বুলি ক'লে একেলেথাৰিয়ে সামগ্ৰী আৰু সেৱাৰ সাধাৰণ মুল্যস্তৰ বৃদ্ধি পোৱা অৱস্থাক বুজোৱা হয়। মুদ্ৰাস্ফীতি হ'লে বস্তুৰ মূল্য বৃদ্ধি পায় কিন্তু মুদ্ৰাৰ মূল্য কমি যায়; ইয়াৰ ফলস্বৰূপে, প্ৰতি মুদ্ৰাৰ এককৰ বিনিময়ত ক্ৰয় ক্ষমতা (purchasing power) হ্ৰাস পায়।
-
সেন সূচক
সেন সূচক দাৰিদ্ৰ্যৰ পৰিমাণ জুখিবলৈ ব্যৱহৃত এটি সূচক। এই সূচক ন'বেল বঁটা বিজয়ী অৰ্থনীতিবিদ অমৰ্ত্য সেনে ১৯৭৬ চনত আগবঢ়াইছিল। তেওঁ এই কথাও প্ৰমাণ কৰিছিল যে এই সূচক একমাত্ৰ এনে দাৰিদ্ৰ্য পৰিমাপ কৰা সূচক যি কিছু গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু ইচ্ছিত চৰ্ত পূৰ্ণ কৰে। সেন সূচক এনেদৰে সংজ্ঞায়িত- ⟨P=H[I+(1-I)G]⟩
-
ৰয়ৰ সমীকৰণ
ৰয়ৰ সমীকৰণ ব্যষ্টিবাদী অৰ্থনীতিৰ এক অতিকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ সমীকৰণ। ফঁৰাচী অৰ্থনীতিবিদ ৰেণে ৰয়ৰ নামেৰে নামাংকিত এই সমীকৰণৰ ব্যৱহাৰ উপভোক্তা আচৰণ তত্ত্ব আৰু উৎপাদক আচৰণ তত্ত্বত বিশেষভাৱে কৰা হয়। এই প্ৰমেয়িকাত সাধাৰণ বা মাৰ্চেলিয়ান চাহিদা ফলনৰ সম্বন্ধ পৰোক্ষ উপযোগিতা ফলনৰ সৈতে স্থাপিত কৰা হয়।
-
এৰ'ৰ অসম্ভৱতা উপপাদ্য
সামাজিক নিৰ্ণয় তত্ত্বত এৰ'ৰ অসম্ভৱতা উপপাদ্যই কয় যে এনে কোনো সামাজিক কল্যাণ ফলন নাই যিয়ে অবাধিত আদিক্ষেত্ৰ, দুৰ্বল পাৰেট' নীতি, অপ্ৰাসংগিক বিকল্পৰ স্বাধীনতা আৰু একনায়কত্বৰ অভাৱৰ চৰ্ত পূৰ্ণ কৰে।
-
বিত্ত
বিত্ত বা ফাইনেন্স (Finance) মানে ধনৰ ব্যৱস্থাপনা, গতি-বিধি, বিনিয়োগ আৰু সংগ্ৰহ। বিত্ত বা ফাইনেন্স (Finance) শব্দটোৱে এইবোৰ অধ্যয়ন কৰা একাডেমিক শাখাকো বুজায়।
-
মিউচুৱেল ফাণ্ড
মিউচুৱেল ফাণ্ড হৈছে পেছাদাৰীভাৱে পৰিচালিত বিনিয়োগ ফাণ্ড যিয়ে বহু বিনিয়োগকাৰীৰ পৰা ধন একত্ৰিত কৰি ছিকিউৰিটি ক্ৰয় কৰে। এই শব্দটো সাধাৰণতে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ, কানাডা আৰু ভাৰতত ব্যৱহাৰ কৰা হয়, আনহাতে সমগ্ৰ বিশ্বতে একেধৰণৰ গাঁথনিসমূহৰ ভিতৰত ইউৰোপৰ SICAV ('ভেৰিয়েবল কেপিটেলৰ সৈতে বিনিয়োগ…
-
ঋণ
ঋণ হৈছে এনে এটা ধন যিটো কোনো ব্যক্তি বা সংস্থাই সুতৰ হাৰেৰে নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ বাবে ঋণ দিয়ে। এই পৰিমাণৰ ধনক ঋণ বুলি কোৱা হয়। সহজ ভাষাত ক’বলৈ গ’লে ঋণ হ’ল যিকোনো ব্যক্তি বা প্ৰতিষ্ঠানৰ সৈতে থকা ধন যিটো ই আন ব্যক্তি বা প্ৰতিষ্ঠানক প্ৰয়োজনৰ সময়ত প্ৰদান কৰে আৰু তাৰ পিছত ব্যক্তি বা প্ৰতিষ্ঠানে সেই ধন…
-
এদায়ুৰ জলকীয়া
এদায়ুৰ জলকীয়া (ইংৰাজী: Edayur chilli) হৈছে মূলতঃ ভাৰতৰ কেৰালা ৰাজ্যত খেতি কৰা এক প্ৰকাৰৰ জলকীয়া। এদায়ুৰ জলকীয়া এবিধ স্থানীয় জাত, যাৰ খেতি প্ৰধানকৈ কেৰালাৰ মালাপ্পুৰম জিলাৰ কিছুমান নিৰ্দিষ্ট অঞ্চলত কৰা হয়।
-
কৰ্পোৰেট ফাইনেন্স
কৰ্পোৰেট ফাইনেন্স (Corporate finance) হৈছে এক বিত্তীয় ক্ষেত্ৰ যিয়ে পুঁজিৰ উৎস আৰু ব্যৱসায়ৰ মূলধনী গাঁথনি, শ্বেয়াৰহোল্ডাৰসকলৰ বাবে ফাৰ্মৰ মূল্য বৃদ্ধিৰ উদ্দেশ্যে পৰিচালকে গ্ৰহণ কৰা বিভিন্ন পদক্ষেপ, আৰু বিত্তীয় সম্পদ আবণ্টন কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা সঁজুলি আৰু বিশ্লেষণৰ সৈতে জড়িত এক অৰ্থনীতিৰ ব্যৱস্থা।
-
জিএছটি
সামগ্ৰী আৰু সেৱা কৰ বা চমুকৈ জিএছটি (Goods and Services Tax or GST) হৈছে ভাৰতত সামগ্ৰী আৰু সেৱাৰ যোগানৰ ওপৰত ব্যৱহৃত পৰোক্ষ কৰ। ইয়াত কেইটামান ৰাজ্যিক কৰৰ বাহিৰে প্ৰায় সকলো পৰোক্ষ কৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।
-
দ্য ৱে'ল্থ অৱ নেশ্বন্স
এন এনকুৱাইৰি ইণ্টু দ্য নেচাৰ এণ্ড কজেচ অৱ দ্য ৱে'ল্থ অৱ নেশ্বন্স (An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations), বা চমুকৈ দ্য ৱে'ল্থ অৱ নেশ্বন্স (The Wealth of Nations), হৈছে স্কটলেণ্ডৰ অৰ্থনীতিবিদ আৰু মানৱ দাৰ্শনিক এডাম স্মিথৰ আটাইতকৈ অধিক চৰ্চিত গ্ৰন্থ।
-
দৰংগিৰি কল বজাৰ
দৰংগিৰি কল বজাৰ (Daranggiri banana market) গোৱালপাৰা জিলাৰ সদৰৰ পৰা ৪৩ কিল'মিটাৰ পূৱে ৩৭ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথৰ সমীপতে দৰংগিৰি কল বজাৰ খন অৱস্থিত। এই বজাৰখন এছিয়াৰ ভিতৰতে অন্যতম বৃহৎ কলৰ বজাৰ হিচাপে জনাজাত।
-
বিত্তীয় ব্যৱস্থা
বিত্তীয় ব্যৱস্থা (Financial System) বুলিলে এক প্ৰণালীবদ্ধ প্ৰতিষ্ঠানিক ব্যৱস্থাকে (Institutional arrangement) বুজোৱা হয়। ইয়াৰ যোগেদি এখন দেশৰ অৰ্থনীতিত থকা বিত্তীয় ৰাহিবোৰ (Financial Surpluses) ৰাহি উৎস বা গোটৰ (Surplus units) পৰা আহৰণ কৰি অথবা সংগ্ৰহ কৰি ঘাটি গোটলৈ (Deficite units) স্থানান্তৰৰ…
-
ভাৰত চৰকাৰৰ টাকশাল, কলকাতা
ভাৰত চৰকাৰৰ টাকশাল, কলকাতা ১৭৫৭ চনত কলকাতাত প্ৰথমবাৰৰ বাবে ভাৰতৰ চৰকাৰী মিণ্ট বা টাকশাল (মুদ্ৰা তৈয়াৰ কৰা কাৰখানা) প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল, আৰু ই পুৰণি দুৰ্গৰ ব্লেক হোলৰ ওচৰৰ এটা অট্টালিকাত আছিল, য'ত আজি জিপিঅ' (সাধাৰণ ডাকঘৰ) আছে।
-
ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংক আইন, ১৯৩৪
ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেঙ্ক আইন, ১৯৩৪ হৈছে এখন আইন যাৰ অধীনত ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংক(আৰবিআই) গঠন কৰা হৈছিল। ১৯৩৬ চনত সংশোধন কৰা কোম্পানী আইনৰ সৈতে এই আইনখন ভাৰতত বেঙ্কিং প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ তত্ত্বাৱধানৰ বাবে এক পৰিকাঠামো প্ৰদান কৰাৰ বাবে কৰা হৈছিল।
-
মিনিমেক্স উপপাদ্য
খেল সূত্ৰত মিনিমেক্স উপপাদ্য (Minimax theorem) এনে এক উপপাদ্য যিয়ে সেই চৰ্তসমূহ প্ৰদান কৰে, যি চৰ্ত পূৰ্ণ হ'লে মিন-মেক্স অসমতা এটি সমতাও হয়। এই ধাৰণাৰে, এনে প্ৰথম উপপাদ্য হ'ল জন ভন নিউমেনৰ ১৯২৮ চনৰ মিনিমেক্স উপপাদ্য, যাক খেল সূত্ৰৰ আৰম্ভণি বুলিও অনেকে গণ্য কৰে।
-
স্ব-নিয়োজিত মহিলা সন্থা
স্বনিয়োজিত মহিলা সংস্থা (Self Employed Women's Association, SEWA), ভাৰতৰ আহমেদাবাদত অৱস্থিত এটা বাণিজ্য সংঘ। তেওঁলোকে কম আয়ৰ, স্বতন্ত্ৰভাৱে নিয়োজিত মহিলা শ্ৰমিকৰ অধিকাৰৰ প্ৰসাৰ ঘটায়।ভাৰতৰ আঠখন ৰাজ্যৰ প্ৰায় ২০ লাখ শ্ৰমিক স্ব-নিয়োজিত মহিলা সন্থাৰ সদস্য।
-
অতিপাত বিশেষাধিকাৰ
অতিপাত বিশেষাধিকাৰ (Exorbitant privilege), এই পাৰিভাষিক বাক্যাংশটি আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ ওপৰত অনা এক বিশেষ অভিযোগ যাৰ মতে কোৱা হয় বোলে সেই দেশখনে নিজৰেই মুদ্ৰা (Currency) ডলাৰ আন্তৰ্জাতিক সংৰক্ষিত মুদ্ৰা (International Reserve Currency) হিচাপে ব্যৱহাৰ হোৱাৰ বাবে বৰ বেচি হিত উপভোগ কৰি আছে।
-
অৰ্থনৈতিক একত্ৰীকৰণ
অৰ্থনৈতিক একত্ৰিকৰণ হৈছে একাধিক ৰাষ্ট্ৰৰ অৰ্থনৈতিক নীতিসমূহৰ সমন্বিত বা একত্ৰিত ব্যৱস্থা। এই ব্যৱস্থাত একত্ৰিকৰণৰ পূৰ্বে অন্তৰ্ভুক্ত দেশসমূহে নিজৰ মাজত বিভিন্ন আমদানি শুল্ক আৰু অশুল্ক নিষেধসমূহ কিছু পৰিমাণে বা সম্পূৰ্ণভাৱে উঠাই লয়।
-
আট্টপ্পাদি থুৱৰা
আট্টাপ্পাডি থুৱৰা (Attappady Thuvara) হৈছে ভাৰতৰ কেৰালা ৰাজ্যত খেতি কৰা ৰহৰ মাহৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰম্পৰাগত শস্যৰ জাত। এই জাতটো মূলতঃ পালাক্কাড জিলাৰ আট্টাপ্পাডি জনজাতীয় তালুকত খেতি কৰা হয়। ভৌগোলিক সূচক (GI) স্বীকৃতিৰ অধীনত এই শস্যজাতক আট্টপ্পাদি থুৱৰা নামেৰে নিবন্ধিত কৰা হৈছে।
-
আবাদন সংকট
আবাদান সংকট (Abadan Crisis) (ইৰাণ তেল সংকট) ১৯৫১ চনৰপৰা ১৯৫৪ চনলৈকে চলিছিল, যেতিয়া ইৰাণে বিপি নিয়ন্ত্ৰিত এংলো-ইৰানিয়ান তেল কোম্পানী (AIOC) ৰ ইৰাণী সম্পত্তি ৰাষ্ট্ৰীয়কৰণ কৰিছিল আৰু বিদেশী কোম্পানীসমূহক ইৰানৰ আবাদন চহৰৰ তেল শোধনাগাৰৰপৰা বহিষ্কাৰ কৰিছিল।
-
চাৰ্টাৰ্ড ফাইনেঞ্চিয়েল এনালিষ্ট
চাৰ্টাৰ্ড ফাইনেঞ্চিয়েল এনালিষ্ট (Chartered Financial Analyst (CFA)) হৈছে আমেৰিকাভিত্তিক CFA Institute (পূৰ্বতে Association for Investment Management and Research বা AIMR)-এ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় পেছাদাৰীসকলক আগবঢ়োৱা এক স্নাতকোত্তৰ স্তৰৰ পেছাদাৰী প্ৰমাণ-পত্ৰ কাৰ্যসূচী।
-
তিৰুৰ পাণ
তিৰুৰ পাণ (Tirur Betel Leaf) হৈছে ভাৰতৰ কেৰালাৰ ৰাজ্যৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰম্পৰাগত পাণপাতৰ জাত। এই পান মূলতঃ কেৰালা ৰাজ্যৰ মালাপ্পুৰম জিলাৰ তিৰুৰ, তানুৰ, তিৰুৰাংগাড়ি, কুট্টিপুৰম, মালাপ্পুৰম আৰু ভেংগাৰা ব্লক পঞ্চায়তসমূহত খেতি কৰা হয়।
-
থ্ৰিচূৰ পুৰাম প্ৰদৰ্শনী
থ্ৰিচূৰ পুৰাম প্ৰদৰ্শনী (Thrissur Pooram Exhibition) হৈছে সৰ্বভাৰতীয় কৃষি, উদ্যোগ, শিক্ষা আৰু সাংস্কৃতিক প্ৰদৰ্শনী, কেৰালাৰ থ্ৰিচূৰত অৱস্থিত পাৰামেক্কাভু ভাগৱতী মন্দিৰ দেৱস্বম আৰু তিৰুৱাম্বাদি শ্ৰীকৃষ্ণ মন্দিৰ দেৱস্বমে যৌথভাৱে আয়োজন কৰা এখন বৃহৎ প্ৰদৰ্শনী।
-
নেচনেল ষ্টক একচেঞ্জ
নেচনেল ষ্টক এক্সচেঞ্জ অফ ইণ্ডিয়া লিমিটেড (NSE) (এন.এছ.ই.) হৈছে মুম্বাইস্থিত ভাৰতৰ এক আগশাৰীৰ ষ্টক এক্সচেঞ্জ। এনএছই বিভিন্ন বিত্তীয় প্ৰতিষ্ঠান যেনে বেংক আৰু বীমা কোম্পানীৰ মালিকানাধীন। নেচনেল ষ্টক একচেঞ্জ ১৯৯২ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল।ব্যৱসায়ৰ ক্ষেত্ৰত এইটো বিশ্বৰ তৃতীয় সৰ্ববৃহৎ ষ্টক এক্সচেঞ্জ।
-
পাৰস্পৰিকভাৱে নিশ্চিত ধ্বংসকাৰ্য
ৰাজনীতি বিজ্ঞান, অৰ্থনীতি আৰু খেল তত্ত্বত পাৰস্পৰিকভাৱে নিশ্চিত ধ্বংসকাৰ্য এনে এক পৰিস্থিতি য'ত দুই খেলুৱৈয়ে যুদ্ধও নকৰে আৰু যুদ্ধৰ আহিলা ত্যাগো নকৰে। এনে দেখা যায় সেই পৰিস্থিতিত য'ত দুয়ো খেলুৱৈৰ ওচৰতে এনে বিধ্বংসী কৌশল অৱলম্বন কৰাৰ ক্ষমতা থাকে যে প্ৰতিদ্বন্দ্বীয়ে যুদ্ধ কৰিলে নিজৰেই ধ্বংস…