চাৰ্টাৰ্ড ফাইনেঞ্চিয়েল এনালিষ্ট

চাৰ্টাৰ্ড ফাইনেঞ্চিয়েল এনালিষ্ট (Chartered Financial Analyst (CFA)) হৈছে আমেৰিকাভিত্তিক CFA Institute (পূৰ্বতে Association for Investment Management and Research বা AIMR)-এ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় পেছাদাৰীসকলক আগবঢ়োৱা এক স্নাতকোত্তৰ স্তৰৰ পেছাদাৰী প্ৰমাণ-পত্ৰ কাৰ্যসূচী। এই কাৰ্যসূচীয়ে উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ সম্পৰ্কীয় বহল পৰিসৰৰ বিষয়সমূহ শিকায়। ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ হ'ল ব্যৱসায় বিশ্লেষণ, পৰিসংখ্যা, সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ (Fixed Income), ডেৰিভেটিভছ, অৰ্থনীতি, বিত্তীয় বিশ্লেষণ, কৰ্প'ৰেট ফাইনেন্স, বিকল্প বিনিয়োগ, পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় উদ্যোগত প্ৰযোজ্য নৈতিকতা। লগতে, এই কাৰ্যসূচীয়ে বিত্তৰ আন বিভিন্ন ক্ষেত্ৰসমূহৰো এক সামগ্ৰিক জ্ঞান প্ৰদান কৰে।

এই কাৰ্যসূচী সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰাৰ লগতে অন্যান্য প্ৰয়োজনীয় পেছাগত অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰা এজন প্ৰাৰ্থীক “CFA চাৰ্টাৰ” প্ৰদান কৰা হয় আৰু তেওঁ “CFA চাৰ্টাৰধাৰী” (CFA Charterholder) হিচাপে পৰিচিত হয়। সফল প্ৰাৰ্থীসকলে সাধাৰণতে গড় হিচাপে প্ৰায় চাৰি বছৰ সময় লৈ CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰে।

CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে কেৱল CFA কাৰ্যসূচীৰ সকলো স্তৰৰ পৰীক্ষাত সফল হ'লেই নহয়, CFA Institute-এ নিৰ্ধাৰণ কৰা অন্যান্য পেছাগত প্ৰয়োজনীয়তাসমূহো পূৰণ কৰিব লাগে। তেতিয়াহে তেওঁক CFA চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হয় আৰু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়। ^১২

ইতিহাস

CFA Institute-ৰ পূৰ্বসূৰী সংগঠন Financial Analysts Federation (FAF) ১৯৪৭ চনত বিনিয়োগ পেছাদাৰীসকলৰ বাবে এক সেৱামূলক সংস্থা হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ১৯৬২ চনত FAF-এ Institute of Chartered Financial Analysts প্ৰতিষ্ঠা কৰে। আৰম্ভণিৰ CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলক কেৱল কৰ্ম-অভিজ্ঞতাৰ ভিত্তিতেই ("grandfathering" পদ্ধতিৰ জৰিয়তে) চাৰ্টাৰ প্ৰদান কৰা হৈছিল। পিছলৈ তিনিটা স্তৰৰ পৰীক্ষাৰ ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰা হয় আৰু পৰীক্ষাসমূহত অৱতীৰ্ণ হোৱাৰ আগতে কেইবছৰমান পেছাগতভাৱে কাম কৰাৰ অভিজ্ঞতা বাধ্যতামূলক কৰা হয়।

১৯৯০ চনত, এই প্ৰমাণ-পত্ৰটোৰ জনপ্ৰিয়তা আৰু সৰ্বজনীন পৰিচিতি বৃদ্ধি কৰাৰ উদ্দেশ্যে CFA Institute (তেতিয়াৰ Association for Investment Management and Research (AIMR))-এ FAF আৰু Institute of Chartered Financial Analysts-ৰ সৈতে একত্ৰিত হয়।

প্ৰথম CFA পৰীক্ষা ১৯৬৩ চনত অনুষ্ঠিত হৈছিল। ই প্ৰথমে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাত আৰম্ভ হৈছিল যদিও পিছলৈ বিশ্বব্যাপী বিস্তাৰ লাভ কৰে। ইউৰোপ, এছিয়া আৰু অষ্ট্ৰেলিয়াৰ বহু পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ২০০৩ চনলৈ CFA কাৰ্যসূচীৰ আধাতকৈ কম প্ৰাৰ্থী আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু কানাডাভিত্তিক আছিল; আনহাতে বেছিভাগ প্ৰাৰ্থী এছিয়া আৰু ইউৰোপত অৱস্থিত আছিল। ২০০৫ চনৰপৰা ২০০৬ চনৰ ভিতৰত ভাৰত আৰু চীনত CFA চাৰ্টাৰধাৰীৰ সংখ্যা ক্ৰমে ২৫% আৰু ৫৩% বৃদ্ধি পাইছিল। ^৩

CFA চাৰ্টাৰ

CFA উপাধিটো উন্নত বিনিয়োগ বিশ্লেষণ (Advanced Investment Analysis) আৰু পৰ্টফ'লিঅ' ব্যৱস্থাপনা (Portfolio Management) ক্ষেত্ৰত এক শক্তিশালী জ্ঞানভিত্তি আৰু দক্ষতা প্ৰদৰ্শন কৰাৰ উদ্দেশ্যে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। ইয়াৰ লগতে নৈতিক আচৰণ আৰু পেছাগত সততাৰ ওপৰতো বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়।

এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰীক সৰ্বোচ্চ নৈতিক মানদণ্ড অনুসৰণ কৰাৰ আশা কৰা হয়। এজন বিনিয়োগ পেছাদাৰীয়ে CFA চাৰ্টাৰ লাভ কৰাৰ পাছত, তেওঁ প্ৰতিবছৰে কঠোৰ পেছাগত আচৰণবিধি (Code of Conduct) আৰু নৈতিক মানদণ্ড (Ethical Standards) মানি চলাৰ অংগীকাৰ গ্ৰহণ কৰে।

CFA নৈতিকতা সংহিতা (Code of Ethics) উলংঘা কৰিলে সংশ্লিষ্ট ব্যক্তিৰ বিৰুদ্ধে বিত্তীয় উদ্যোগ-সম্পৰ্কীয় শাস্তিমূলক ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা হ'ব পাৰে। ইয়াৰ অন্তৰ্গত হ'ব পাৰে CFA উপাধি ব্যৱহাৰৰ অধিকাৰ স্থগিত কৰা অথবা CFA Institute-ৰ সদস্যপদ বাতিল কৰা।

অৰ্হতাসমূহ

এজন CFA চাৰ্টাৰধাৰী হ'বলৈ প্ৰাৰ্থীয়ে তলত দিয়া অৰ্হতাসমূহ পূৰণ কৰিব লাগিবঃ

• স্বীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰী বা ইয়াৰ সমমানৰ অৰ্হতা লাভ কৰিব লাগিব, অথবা স্নাতক পাঠ্যক্ৰমত অধ্যয়নৰত হ'ব লাগিব আৰু নিৰ্বাচিত পৰীক্ষাৰ সময়সীমা স্নাতক উত্তীৰ্ণ হোৱাৰ তাৰিখৰ ২৩ মাহতকৈ অধিক আগৰ হ'ব নালাগিব। ^৪
• CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰতিটো স্তৰত সংশ্লিষ্ট পৰীক্ষাৰ ফলাফল ঘোষণা কৰাৰ পূৰ্বে কমেও এটা Practical Skills Module (PSM) সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰিব লাগিব। ^৫
• CFA কাৰ্যসূচীৰ তিনিওটা স্তৰৰ পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হ'ব লাগিব, যাৰদ্বাৰা বৰ্তমানৰ CFA পাঠ্যক্ৰমৰ ওপৰত দক্ষতা প্ৰমাণিত হয়।
• CFA Institute-এ গ্ৰহণযোগ্য বুলি স্বীকৃতি দিয়া ন্যূনতম তিনিবছৰৰ সময়ছোৱাত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ যোগ্য কৰ্ম-অভিজ্ঞতা থাকিব লাগিব। অৱশ্যে, এই অৰ্হতা পূৰণ কৰাৰ আগতেই ব্যক্তিগতভাৱে CFA পৰীক্ষাসমূহ দিব পাৰি।
• দুটা বা তিনিটা পৰিচয়-পত্ৰ (Reference Letter) যোগান ধৰিব লাগিব।
• CFA Institute-ৰ সদস্য হ'ব লাগিব।
• CFA Institute Code of Ethics and Standards of Professional Conduct অনুসৰণ আৰু মানি চলিব লাগিব।

CFA পৰীক্ষাসমূহৰ সময়সূচী অনুসৰি, এজন প্ৰাৰ্থীয়ে তাত্ত্বিকভাৱে দুই বছৰৰ ভিতৰত তিনিওটা স্তৰ সম্পূৰ্ণ কৰিব পাৰে। কিন্তু CFA চাৰ্টাৰধাৰী হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰিবলৈ হ'লে তেওঁক ন্যূনতম তিনিবছৰৰ ভিতৰত ৪,০০০ ঘণ্টাৰ প্ৰয়োজনীয় কৰ্ম-অভিজ্ঞতা সম্পূৰ্ণ কৰিবই লাগিব।

উত্তীৰ্ণ হাৰৰ তথ্য

২০২১ চনত CFA কাৰ্যসূচী বিশেষভাৱে সংবাদ শিৰোনামত আহিছিল, কাৰণ সেই বছৰত Level I পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰ অভিলেখসংখ্যক নিম্ন স্তৰলৈ নামি ২৫% হৈছিল।

পিছলৈ, ২০২১ চনৰ আগষ্ট মাহত Level II পৰীক্ষাৰ উত্তীৰ্ণ হাৰো হ্ৰাস পাই ২৯% হৈছিল।^৬

এই হ্ৰাসপ্ৰাপ্ত উত্তীৰ্ণ হাৰে CFA কাৰ্যসূচীৰ কঠোৰতা আৰু মূল্যায়ন প্ৰক্ৰিয়াৰ ওপৰত ব্যাপক আলোচনা সৃষ্টি কৰিছিল। CFA পৰীক্ষাসমূহ বিশ্বৰ অন্যতম কঠিন পেছাদাৰী বিত্তীয় পৰীক্ষা হিচাপে গণ্য কৰা হয়, আৰু উত্তীৰ্ণ হাৰ বছৰে বছৰে প্ৰাৰ্থীসকলৰ প্ৰদৰ্শন আৰু মূল্যায়নৰ মানদণ্ডৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি পৰিৱৰ্তিত হ'ব পাৰে।

পাঠ্যক্ৰম (Curriculum)

CFA কাৰ্যসূচীৰ পাঠ্যক্ৰম (Curriculum) CFA Institute-এ প্ৰস্তুত কৰা Candidate Body of Knowledge (CBOK)-ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি তোলা হৈছে।^৭ বিনিয়োগ জগতৰ সৰ্বশেষ উত্তম অনুশীলনসমূহৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰাখিবলৈ এই পাঠ্যক্ৰম প্ৰতি বছৰে হালনাগাদ কৰা হয়।

CFA কাৰ্যসূচীত তিনিটা স্তৰৰ (Level) পৰীক্ষা থাকে, যিবোৰে পাঠ্যক্ৰমৰ শৈক্ষিক অংশ মূল্যায়ন কৰে। তিনিওটা স্তৰতে নৈতিকতা (Ethics) বিষয়টোৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। বিভিন্ন স্তৰৰ মূল পাৰ্থক্যসমূহ হৈছে:

Level I-ত বিশ্লেষণৰ সঁজুলি (Tools) আৰু তথ্যসমূহ (Inputs)-ৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত সম্পদ মূল্যায়ন (Asset Valuation), বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন আৰু বিশ্লেষণ (Financial Reporting and Analysis), আৰু পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা কৌশলৰ পৰিচয় দিয়া হয়। Level II-ত সম্পদ মূল্যায়নৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত অৰ্থনীতি, বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন আৰু বিশ্লেষণ, আৰু পৰিমাণগত পদ্ধতিসমূহ (Quantitative Methods) ব্যৱহাৰ কৰি সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ প্ৰয়োগ শিকোৱা হয়। Level III-ত পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ইয়াত ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে ইকুইটি, স্থিৰ আয়যুক্ত বিনিয়োগ আৰু ডেৰিভেটিভ বিনিয়োগ পৰিচালনাৰ কৌশলসমূহ শিকোৱা হয়। ২০২৫ চনৰপৰা CFA Institute-এ মূল পাঠ্যক্ৰম (Core Curriculum)-ৰ লগতে তিনিটা ঐচ্ছিক বিশেষায়িত পথ (Specialized Pathways) প্ৰৱৰ্তন কৰিছে: Portfolio Management, Private Markets, আৰু Private Wealth।

২০০৮ চনৰপৰা পৰীক্ষাৰ বাবে নামভৰ্তি কৰাৰ সময়ত CFA Institute-এ প্ৰাৰ্থীসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে পাঠ্যক্ৰমৰ অধ্যয়ন সামগ্ৰী প্ৰদান কৰে। যদি কোনো প্ৰাৰ্থী পৰীক্ষাত অসফল হয় আৰু একে বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিয়ে, তেন্তে তেওঁ পাঠ্যক্ৰম পুনৰ নাপায়, কাৰণ পাঠ্যক্ৰম সাধাৰণতে বছৰত এবাৰহে সংশোধন কৰা হয়। কিন্তু ভিন্ন বছৰত পুনৰ পৰীক্ষা দিলে তেওঁ নতুন পাঠ্যক্ৰম লাভ কৰে।

CFA পৰীক্ষাৰ বাবে বিভিন্ন বাণিজ্যিক শিক্ষা-প্ৰদানকাৰীয়েও অধ্যয়ন সামগ্ৰী আৰু প্ৰস্তুতি পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়ায়, যদিও এইবোৰ CFA Institute-ৰ আনুষ্ঠানিক অনুমোদিত নহয়।^৮

২০১৯ চনৰপৰা CFA পৰীক্ষাত কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা (Artificial Intelligence), স্বয়ংক্ৰিয় বিনিয়োগ সেৱা (Automated Investment Services) আৰু অপ্ৰচলিত তথ্যৰ উৎস (Unconventional Data Sources) সম্পৰ্কীয় প্ৰশ্নসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।^৯

নৈতিক আৰু পেছাগত মানদণ্ড (Ethical and Professional Standards)

এই অংশত মূলতঃ বিনিয়োগকাৰীৰ ধন পৰিচালনা কৰাৰ সময়ত অথবা গৱেষণা প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত পালন কৰিবলগীয়া নিয়ম-নীতি আৰু প্ৰতিৱেদন ব্যৱস্থাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়।

কিছুমান নিয়ম সামগ্ৰিকভাৱে পেছাগত আচৰণৰ সৈতে জড়িত, যেনে:

চৌৰ্যবৃত্তি (Plagiarism) নিষিদ্ধকৰণ। সততা, সক্ষমতা আৰু দায়িত্বশীলতাৰে কাম কৰা। গ্ৰাহকৰ স্বাৰ্থক ব্যক্তিগত স্বাৰ্থৰ ওপৰত স্থান দিয়া। পুঁজি বজাৰৰ সততা আৰু নিয়মসমূহৰ সুৰক্ষা কৰা। নিজৰ আৰু আন পেছাদাৰীৰ পেছাগত দক্ষতা উন্নত কৰা।

এই নীতিসমূহ Code of Ethics আৰু Standards of Professional Conduct-ত বিৱৰণসহ উল্লেখ কৰা হৈছে।

পৰিমাণগত পদ্ধতি (Quantitative Methods)

এই বিষয়ক্ষেত্ৰ মূলতঃ পৰিসংখ্যাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি উঠিছে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত:

সম্ভাৱ্যতা তত্ত্ব (Probability Theory) Hypothesis Testing বহুচলকীয় Regression Analysis Time-Series Analysis টকাৰ সময়মূল্য (Time Value of Money) Yield আৰু Return গণনা পৰ্টফ'লিঅ’-সম্পৰ্কীয় গণনা Technical Analysis ^১০

সাম্প্ৰতিক সংযোজনসমূহৰ ভিতৰত Machine Learning আৰু Big Data-ৰ পৰিচয়ও অন্তৰ্ভুক্ত হৈছে।

অৰ্থনীতি (Economics)

ইয়াত ক্ষুদ্ৰ অৰ্থনীতি (Microeconomics) আৰু মেক্ৰো অৰ্থনীতি (Macroeconomics) দুয়োটা বিষয় সামৰি লোৱা হয়। ইয়াৰ লগতে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অৰ্থনীতি, বিনিময় হাৰ, সুতৰ হাৰ আৰু মুদ্ৰাস্ফীতিৰ প্ৰভাৱ আদিও আলোচনা কৰা হয়।

Level III-ত অৰ্থনৈতিক বিশ্লেষণক পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ বণ্টনত (Asset Allocation) কেনেদৰে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি সেই বিষয়ে গুৰুত্ব দিয়া হয়।

বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ (Financial Statement Analysis)

এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত:

Financial Reporting → বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুতকৰণ (বা বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন) International Financial Reporting Standards (IFRS) → আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন মানদণ্ড (IFRS) U.S. Generally Accepted Accounting Principles (GAAP) → যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সাধাৰণভাৱে স্বীকৃত হিচাপ-নিকাচৰ নীতি (GAAP) Financial Ratio Analysis → বিত্তীয় অনুপাত বিশ্লেষণ Financial Statement Analysis → বিত্তীয় বিবৃতি বিশ্লেষণ

Level I আৰু Level II-ত এই বিষয়টোৰ ওপৰত যথেষ্ট গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়।

কৰ্পোৰেট ফাইনেন্স(Corporate Finance)

ইয়াত তলৰ বিষয়সমূহ অন্তৰ্ভুক্ত:

পুঁজি বিনিয়োগ সিদ্ধান্ত (Capital Investment Decisions) পুঁজি গাঁথনি (Capital Structure) লভ্যাংশ নীতি (Dividend Policy) একত্ৰীকৰণ আৰু অধিগ্ৰহণ (M&A) Merger & Acquisition (M&A) নিগমীয় শাসন-ব্যৱস্থা (Corporate Governance) ব্যাৱসায়িক আৰু বিত্তীয় বিপদ বিশ্লেষণ^১১

ছিকিউৰিটি বিশ্লেষণ (Security Analysis)

ইয়াত বিশ্বব্যাপী বিত্তীয় বজাৰ আৰু বিভিন্ন সম্পদশ্ৰেণীৰ মূল্যায়ন শিকোৱা হয়:

ইকুইটি (Shares/Stocks) স্থিৰ আয়যুক্ত ছিকিউৰিটি (Bonds) ডেৰিভেটিভ (Futures, Forwards, Options, Swaps) বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments)

ইকুইটি আৰু স্থিৰ আয় (Equity and Fixed Income)

এই অংশত অন্তৰ্ভুক্ত:

ষ্টক বজাৰৰ কাৰ্যপদ্ধতি ষ্টক মাৰ্কেট সূচক (Indices) ষ্টক মূল্যায়ন উদ্যোগ বিশ্লেষণ বণ্ডৰ ঝুঁকি আৰু মূল্যায়ন ফলন ব্যৱধান বিশ্লেষণ (Yield Spread Analysis)

ডেৰিভেটিভ (Derivatives)

এই অংশত ডেৰিভেটিভ বজাৰৰ মৌলিক কাঠামো, মূল্যায়ন, হেজিং আৰু ব্যাৱসায়িক কৌশলসমূহ আলোচনা কৰা হয়।

অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়সমূহ:

Futures (ফিউচাৰ্ছ চুক্তি) → ভৱিষ্যতৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট তাৰিখত পূৰ্বনিৰ্ধাৰিত মূল্যত কোনো সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ মানক চুক্তি।

Forwards (ফৰৱাৰ্ড চুক্তি) → দুটাপক্ষৰ মাজত ভৱিষ্যতে নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয়-বিক্ৰয় কৰাৰ ব্যক্তিগতভাৱে কাষ্টমাইজ কৰা চুক্তি।

Swaps (স্বেপ চুক্তি) → দুটাপক্ষৰ মাজত নগদ প্ৰৱাহ বা বিত্তীয় দায়বদ্ধতাৰ আদান-প্ৰদানৰ চুক্তি।

Options (অপচন চুক্তি) → নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ ভিতৰত নিৰ্দিষ্ট মূল্যত সম্পদ ক্ৰয় বা বিক্ৰয় কৰাৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰা চুক্তি, কিন্তু ই বাধ্যবাধকতা নহয়।

মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেলসমূহ:

Black-Scholes Model (ব্লেক-স্ক'লছ মডেল) → অপচন চুক্তিৰ তাত্ত্বিক মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ বাবে বহুলভাৱে ব্যৱহৃত গাণিতিক আৰ্হি।

Binomial Option Pricing Model (দ্বিপদী অপচন মূল্য নিৰ্ধাৰণ মডেল) → ভৱিষ্যতৰ বিভিন্ন সম্ভাৱ্য মূল্য পৰিস্থিতি ব্যৱহাৰ কৰি অপচনৰ মূল্য নিৰ্ধাৰণ কৰা এক মডেল।

বিকল্প বিনিয়োগ (Alternative Investments)

এই শাখাত অন্তৰ্ভুক্ত:

Hedge Funds → হেজ ফাণ্ড

Private Equity → ব্যক্তিগত ইকুইটি বিনিয়োগ

Real Estate → স্থাৱৰ সম্পত্তি (ৰিয়েল এষ্টেট)

Natural Resources → প্ৰাকৃতিক সম্পদ

Precious Metals → মূল্যৱান ধাতু

Infrastructure → আধাৰভূত আন্তঃগাঁথনি

অন্যান্য বিকল্প বিনিয়োগ

ইয়াৰ লগতে ঝুঁকি, লাভ-লোকচান, ফি গাঁথনি আৰু যথাযথ পৰ্যবেক্ষণ আৰু মূল্যায়ন (Due Diligence) বিষয়সমূহো আলোচনা কৰা হয়।

পৰ্টফ'লিঅ’ ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্পদ পৰিকল্পনা (Portfolio Management and Wealth Planning)

এই অংশটোৰ গুৰুত্ব প্ৰতিটো স্তৰৰ লগে লগে বৃদ্ধি পায় আৰু অন্যান্য সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান একত্ৰিত কৰে।

ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত:

Modern Portfolio Theory (MPT) → আধুনিক পৰ্টফ'লিঅ’ তত্ত্ব

Efficient Frontier → কাৰ্যক্ষম সীমাৰেখা

Capital Asset Pricing Model (CAPM) → মূলধনী সম্পদ মূল্য নিৰ্ধাৰণ আৰ্হি (CAPM)

Investment Management Practice → বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা অনুশীলন অথবা বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনাৰ প্ৰয়োগিক দিশ

Investment Policy Statement (IPS) ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানভিত্তিক বিনিয়োগ নীতি Asset Allocation → সম্পদ বণ্টন ক্ৰয়-বিক্ৰয় আদেশ কাৰ্যকৰণ Derivatives-ৰ জৰিয়তে Hedging

বিনিয়োগৰ কাৰ্যসম্পাদন পৰিমাপ (Investment Performance Measurement)

বিনিয়োগৰ ফলাফল আৰু প্ৰদৰ্শন মূল্যায়ন।

এই অংশটোৱেই CFA পাঠ্যক্ৰমৰ কেন্দ্ৰবিন্দু, য'ত পূৰ্বৰ সকলো বিষয়ৰ জ্ঞান ব্যৱহাৰ কৰি বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু সম্পদ ব্যৱস্থাপনাৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ শিকোৱা হয়।

CFA কাৰ্যসূচীৰ কাৰ্যকাৰিতা (Efficacy of the CFA Program)

CFA কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীসকলে যথেষ্ট সময়, অধ্যৱসায় আৰু প্ৰচেষ্টা ব্যয় কৰিবলগীয়া হয়। সেয়েহে আশা কৰা যায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰীসকলৰ মানৱ পুঁজি (Human Capital), পেছাগত দক্ষতা আৰু কাৰ্যক্ষমতা, কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ নকৰাসকলতকৈ অধিক হ'ব।

শৈক্ষিক গৱেষণাই এই কথা সূচায় যে CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু অ-চাৰ্টাৰধাৰীৰ কাৰ্যসম্পাদনৰ মাজত থকা পাৰ্থক্য অৰ্থনৈতিকভাৱে তাৎপৰ্যপূৰ্ণ (economically significant)। অৰ্থাৎ CFA উপাধি লাভ কৰা ব্যক্তিসকলৰ পেছাগত জ্ঞান, বিশ্লেষণ ক্ষমতা আৰু কৰ্মদক্ষতাই বাস্তৱ বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় সিদ্ধান্ত গ্ৰহণত ইতিবাচক প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে।

গৱেষকসকলৰ মতে, এই উন্নত কাৰ্যসম্পাদনক দুটা প্ৰধান তত্ত্বৰ জৰিয়তে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি:

মানৱ পুঁজি তত্ত্ব (Human Capital Theory): CFA কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে লাভ কৰা জ্ঞান, দক্ষতা আৰু প্ৰশিক্ষণে ব্যক্তিৰ উৎপাদনশীলতা আৰু পেছাগত সামৰ্থ্য বৃদ্ধি কৰে। সংকেত তত্ত্ব (Signaling Theory): CFA উপাধিয়ে নিয়োগকৰ্তা, গ্ৰাহক আৰু বিনিয়োগকাৰীসকলক এই সংকেত দিয়ে যে ব্যক্তিজনৰ উচ্চমানৰ জ্ঞান, প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু পেছাগত যোগ্যতা আছে।

ফলস্বৰূপে, CFA চাৰ্টাৰক বিশ্বজুৰি বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় বিশ্লেষণ ক্ষেত্ৰত এক মূল্যৱান আৰু সন্মানজনক পেছাগত অৰ্হতা হিচাপে গণ্য কৰা হয়।^১২

বিশ্বজুৰি নিয়ন্ত্ৰণমূলক আৰু আইনী স্বীকৃতি (Global Regulatory and Legal Recognition)

অষ্ট্ৰেলিয়া (Australia)

• অষ্ট্ৰেলিয়ান ছিকিউৰিটিজ এণ্ড ইনভেষ্টমেণ্টছ কমিশন (ASIC)-এ CFA চাৰ্টাৰধাৰী আৰু CFA কাৰ্যসূচীৰ প্ৰাৰ্থীসকলৰ বাবে RG 146 Gap Training Program-ক Tier 1 স্তৰত স্বীকৃতি দিছে।

RG 146 Gap Training Program-টো বিশেষভাৱে সেইসকল ব্যক্তিৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে যিসকলে CFA Level I পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হৈছে অথবা CFA চাৰ্টাৰধাৰী। এই প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচীৰ উদ্দেশ্য হৈছে খুচুৰা গ্ৰাহকসকলক (retail clients) বিত্তীয় সামগ্ৰী (financial products) সম্পৰ্কে পৰামৰ্শ (financial product advice) আৰু ব্যক্তিগত বিত্তীয় পৰামৰ্শ (personal advice) আগবঢ়োৱাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় অৰ্হতা পূৰণ কৰাত সহায় কৰা।^১৩

• অষ্ট্ৰেলিয়াৰ চৰকাৰে CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক অনুমোদিত আৰ্থিক পৰামৰ্শদাতা (Authorized Financial Advisers) (AFA)-ৰ পেচাগত আচৰণৰ বিধি (Code of Professional Conduct)ৰ অধীনত Standard Sets A, C, আৰু D পূৰ্ণকৈ সন্তুষ্ট বুলি স্বীকৃতি দিয়ে।^১৪
• ম্যাকুৱেৰী বিশ্ববিদ্যালয় (Macquarie University)-এ CFA Level III সম্পূৰ্ণ কৰিলে, সেইটো প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰীৰ সমান বুলি ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত গণ্য কৰে।

CFA Level I বা II সফলভাৱে সম্পূৰ্ণ কৰি, যদি কোনো অপ্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী থাকে, তেন্তে সেইটোও ভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াত প্ৰাসংগিক শাখাৰ ব্যাচেলৰ ডিগ্ৰী হিচাপে গণ্য কৰা হয়।

CFA Level I, II, বা III উত্তীৰ্ণ হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে ক'ৰ্ছ ৱেইভাৰ (course waivers) পাবলৈ যোগ্য।^১৫

• গ্ৰিফিথ বিশ্ববিদ্যালয় (Griffith University)-এ CFA Level I পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে GMAT, GRE, আৰু BAT স্ক'ৰৰ আৱশ্যকতা, লগতে আৰ্থিক শাখাৰ বিশেষীকৃত স্নাতক ডিগ্ৰীৰ আৱশ্যকতাৰপৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই প্ৰদান থাকে।

CFA Level I উত্তীৰ্ণ হোৱা আবেদনকাৰীসকলে আৰ্থিকত স্নাতকোত্তৰ (Master of Finance) প্ৰগ্ৰামৰ ভিত্তি অংশ (foundation component)-ত ৪০ CP ক্ৰেডিট (চাৰিটা ক'ৰ্ছ) পাবলৈ যোগ্য।^১৬

বাহৰেইন

বাহৰেইন কেন্দ্ৰীয় বেংক (Central Bank of Bahrain) (CBB) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক স্বীকৃতি দিয়ে যে তেওঁলোকে তলত উল্লিখিত নিয়ন্ত্ৰিত পদসমূহৰ বাবে প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰিছে — ভঁৰালৰ মুৰব্বী (Head of Treasury)

আৰ্থিক সঁজুলি ব্যৱসায়ী (Financial Instruments Trader)

বিনিয়োগ পৰামৰ্শদাতা (Investment Consultant)^১৭

• CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'আৰ্থিক পৰামৰ্শ প্ৰগ্ৰাম' (Financial Advice Program) (AFP) Level II-ৰ বাধ্যতামূলক প্ৰয়োজনীয়তা পূৰ্ণ কৰা বুলি স্বীকৃতি দিয়া হয়।

ব্ৰাজিল

• Comissão de Valores Mobiliários (CVM) CFA Level III সফলভাৱে উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক National Certificate of Professional Investment (CNPI)-ৰ গ্লোবেল বিষয়-বস্তু পৰীক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰ্ণ কৰা বুলি স্বীকৃতি দিয়ে।^১৮
• ব্ৰাজিলৰ প্ৰধান ছিকিউৰিটিজ এনালিষ্ট নিয়ন্ত্ৰক সংস্থা APIMEC CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক তেওঁলোকৰ গ্লোবেল বিষয়-বস্তু, 'global content' পৰীক্ষাৰ সমতুল্য বুলি স্বীকৃতি দিয়ে। যদিও সদস্যপদ লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থীসকলে স্থানীয় বিষয়-বস্তু, 'local content' পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হ’ব লাগিব।^১৯

কানাডা

• CFA প্ৰতিষ্ঠান (CFA Institute)-ক 'ৰেভেনু কুৱেবেক' (Revenu Québec)-এ স্বীকৃত শিক্ষাগত প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে গণ্য কৰে।
• কানাডীয় ছিকিউৰিটিজ প্ৰশাসক (Canadian Securities Administrators) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক আইনগতভাৱে স্বীকৃতি দিয়ে যে তেওঁলোকে তলত উল্লিখিত পদসমূহৰ বাবে যোগ্য —

পৰ্টফ'লিঅ' মেনেজাৰ (Portfolio Manager)

বিনিয়োগ পৰামৰ্শদাতা (Investment Counsel)

ডেৰিভেটিভ আৰু পণ্যভৱিষ্যত পৰামৰ্শদাতা (Adviser in Derivatives & Commodity Futures)

বিনিময় চুক্তি পৰামৰ্শদাতা (Exchange Contracts Adviser)

ছিকিউৰিটিজ পৰামৰ্শদাতা (Securities Adviser)^২০

• কিছুমান আৰ্থিক প্ৰগ্ৰামক CFA প্ৰতিষ্ঠানে বিশ্ববিদ্যালয় স্বীকৃতি প্ৰগ্ৰামৰ অংশ হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে। এই মৰ্যাদা সেই শিক্ষাপ্ৰতিষ্ঠানসমূহক প্ৰদান কৰা হয় যাৰ ডিগ্ৰী প্ৰগ্ৰামত CFA প্ৰগ্ৰামৰ প্ৰাৰ্থীসকলৰ জ্ঞানভাণ্ডাৰৰ কমেও ৭০ শতাংশ অন্তৰ্ভুক্ত থাকে।^২১

ইজিপ্ত

• মিছৰীয় আৰ্থিক নিয়ামক প্ৰাধিকৰণ (Egyptian Financial Regulatory Authority) (FRA) এ CFA Level 1 উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক প্ৰাসংগিক পদৰ বাবে পৰীক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তা পৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই বুলি গণ্য কৰে।^২২

জাৰ্মানি

• ডয়চে বোৰছে AG, (Deutsche Börse AG) CFA Level III পৰীক্ষা সফলভাৱে সম্পূৰ্ণ কৰাক এক্সচেঞ্জ ট্ৰেডাৰ হোৱাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয়তাসমূহ পূৰণৰ বাবে সন্তোষজনক বুলি গণ্য কৰে।
• ফ্ৰাঙ্কফুৰ্ট আৰ্থিক আৰু ব্যৱস্থাপনা বিদ্যালয়, (Frankfurt School of Finance & Management) CFA পৰীক্ষাৰ যিকোনো স্তৰ উত্তীৰ্ণ হ’লে elective waivers প্ৰদান কৰে।

গ্ৰীচ

• পুঁজিবজাৰ আয়োগ (Capital Market Commission) (CMC) CFA Level III উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক 'বিনিয়োগ বিশ্লেষক' (investment analyst) আৰু 'পৰ্টফলিঅ’ মেনেজাৰ' (portfolio manager) পদৰ বাবে লাইচেন্সৰ প্ৰয়োজনীয়তা পৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই প্ৰদান কৰে।

হংকং, চীন

• হংকং চৰকাৰে CFA চাৰ্টাৰক এটা পেচাগত যোগ্যতা হিচাপে আনুষ্ঠানিকভাৱে স্বীকৃতি দিয়ে।^২৩
• হংকং ছিকিউৰিটিজ আৰু ফিউচাৰ্ছ আয়োগ (Securities and Futures Commission) (SFC) এ CFA Level I উত্তীৰ্ণ হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলক বিভিন্ন লাইচেন্সিং পৰীক্ষাৰ বাবে উদ্যোগৰ যোগ্যতা হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে।^২৪
• হংকং ছিকিউৰিটিজ আৰু ফিউচাৰ্ছ আয়োগ (Securities and Futures Commission) SFC ৰ 'শিক্ষা আৰু স্বীকৃতি উপদেষ্টা সমিতি' (Academic and Accreditation Advisory Committee) এ CFA designationক 'দায়িত্বশীল অধিকাৰী' (Responsible Officers) লাইচেন্সিংৰ বাবে উদ্যোগৰ স্বীকৃত যোগ্যতা হিচাপে অনুমোদন কৰিছে।^২৫
• CFA সমাজ হংকং (CFA Society Hong Kong) পূৰ্বে "হংকং আৰ্থিক বিশ্লেষক সমাজ লিমিটেড" (formerly The Hong Kong Society of Financial Analysts Limited) সংস্থাক SFCদ্বাৰা 'অবিৰত পেচাগত প্ৰশিক্ষণ' (Continuous Professional Training) (CPT) প্ৰদানকাৰী প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে। CFA সমাজ হংকং (CFA Society Hong Kong)-এ আয়োজন কৰা 'অবিৰত শিক্ষা প্ৰগ্ৰাম' (Continuing Education programs) আৰু seminars CPT ঘণ্টাৰ বাবে যোগ্য বুলি গণ্য কৰা হয়।^২৬

ইণ্ডোনেচিয়া

ইণ্ডোনেচিয়াৰ আৰ্থিক সেৱা আয়োগ (FSA)-এ নিৰ্দেশ দিছে যে যিকোনো সমষ্টিগত বিনিয়োগ আঁচনি (collective investment scheme)-ত কমেও এজন CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰ থাকিব লাগিব।

আয়াৰলেণ্ড

আয়াৰলেণ্ডৰ 'বেংকিং প্ৰতিষ্ঠান' (Institute of Banking)-এ CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'আৰ্থিক পৰামৰ্শ' (Financial Advice)-ৰ পেচাগত ডিপ্লোমাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় ৬টা মডিউলৰ ভিতৰত ২টা মডিউল পৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই প্ৰদান কৰে।^২৭

ইজৰাইল

• ইজৰাইল ছিকিউৰিটিজ আয়োগ (ISA)-এ এজন পৰ্টফোলিঅ’ মেনেজাৰ হ’বলৈ ছয়টা পৰীক্ষা আৰু এটা ইণ্টাৰ্নশ্বিপৰ প্ৰয়োজনীয়তা ৰাখে।

এই পৰীক্ষাসমূহত অন্তৰ্ভুক্ত — ছিকিউৰিটিজ আইন আৰু নীতি-নৈতিকতা, একাউণ্টিং, পৰিসংখ্যা আৰু অৰ্থনীতি; অৰ্থনীতি; ছিকিউৰিটিজ আৰু আৰ্থিক সঁজুলি বিশ্লেষণ; আৰু পৰ্টফোলিঅ’ ব্যৱস্থাপনা।

CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে ছয়টা পৰীক্ষাৰ ভিতৰত পাঁচটা সম্পূৰ্ণ কৰা বুলি গণ্য কৰা হয়।^২৮

মালয়েচিয়া

• মালয়েচিয়াৰ 'ছিকিউৰিটিজ আয়োগ' (Securities Commission) (SC)-এ 'পুঁজিবজাৰ সেৱা প্ৰতিনিধি লাইচেন্স' (Capital Markets Services Representatives License) (CMSRL) আবেদনকাৰীসকলক বিভিন্ন পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হ’বলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে।

CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক এই পৰীক্ষাসমূহৰ ভিতৰত চাৰিটা পৰীক্ষাৰপৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই কৰা হয়।^২৯

মেক্সিকো

• 'অৱসৰ সঞ্চয় প্ৰণালীৰ ৰাষ্ট্ৰীয় আয়োগ' (Comision Nacional del Sistema de Ahorro para el Retiro) (CONSAR) 'CFA প্ৰতিষ্ঠান বিনিয়োগ ভিত্তি প্ৰগ্ৰাম' (CFA Institute Investment Foundations Program) সম্পূৰ্ণ কৰা ব্যক্তিসকলক সাধাৰণ আৰ্থিক প্ৰমাণ-পত্ৰ (general finance certification)ৰ স্থায়ী লাইচেন্স প্ৰদান কৰে।^৩০

নেদাৰলেণ্ড

• 'ডাচ ছিকিউৰিটিজ প্ৰতিষ্ঠান' (Dutch Securities Institute) (DSI) CFA Level 1 পৰীক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰাক এজন আৰ্থিক বিশ্লেষক হ’বলৈ প্ৰয়োজনীয় যোগ্যতাৰ বাবে যথেষ্ট বুলি স্বীকৃতি দিয়ে।
• 'ডাচ ছিকিউৰিটিজ প্ৰতিষ্ঠান' (Dutch Securities Institute) (DSI) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে এজন জ্যেষ্ঠ তহবিল ব্যৱস্থাপক (Senior Fund Manager) হ’বলৈ প্ৰয়োজনীয় যোগ্যতাৰ মানদণ্ড পূৰণ কৰা বুলি গণ্য কৰে।

পেৰু

• 'মূল্যবজাৰৰ পৰ্যবেক্ষণৰ সুপাৰিণ্টেণ্ডেন্সিয়া' (Superintendencia del Mercado de Valores) (SMV) CFA Level I উত্তীৰ্ণ হোৱা আবেদনকাৰীসকলক 'প’ৰ্টফ’লিঅ’ মেনেজাৰ' (Portfolio Manager) পদৰ বাবে অনুমোদন দিয়ে।^৩১

ফিলিপাইন্‌ছ

• ফিলিপাইন্‌ছৰ ছিকিউৰিটিজ আৰু এক্সচেঞ্জ আয়োগ (Securities and Exchange Commission)-এ মিউচুৱেল ফাণ্ড পৰিচালনা কৰিবলৈ কমেও এজন ফাণ্ড মেনেজাৰে CFA Level I উত্তীৰ্ণ হ’ব লাগিব বুলি নিৰ্দেশ দিয়ে।

পৰ্তুগাল

• 'পৰ্তুগীজ ছিকিউৰিটিজ মাৰ্কেট আয়োগ' (Comissão do Mercado de Valores Mobiliários) (CMVM) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক বিনিয়োগ উপদেষ্টা বা আৰ্থিক বিশ্লেষক হিচাপে নিবন্ধন কৰিবলৈ প্ৰয়োজনীয় যোগ্যতা সম্পূৰ্ণ কৰা বুলি আনুষ্ঠানিকভাৱে স্বীকৃতি দিয়ে।^৩২

ছৌদি আৰব

• 'পুঁজিবজাৰ আয়োগ' (Capital Market Authority) (CMA) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক উন্নত বিনিয়োগকাৰী (sophisticated investors) হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে আৰু তেওঁলোকক CMA Level I পৰীক্ষাৰপৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই প্ৰদান কৰে।^৩৩

ছিংগাপুৰ

• 'ছিংগাপুৰ ম’নিটৰী আথৰিটি, (Monetary Authority of Singapore) (MAS) CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'পুঁজিবজাৰ সেৱা' (Capital Markets Services) (CMS) 'প্ৰতিনিধি' (Representative) হিচাপে লাইচেন্সৰ বাবে আবেদন কৰাৰ সময়ত 'পুঁজিবজাৰ আৰু আৰ্থিক পৰামৰ্শ সেৱা' (Capital Markets and Financial Advisory Services) (CMFAS) পৰীক্ষাৰ মডিউল 6 আৰু 7 ৰপৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই প্ৰদান কৰে।

দক্ষিণ আফ্ৰিকা

• 'আৰ্থিক সেৱা আয়োগ' (Financial Services Board) (FAIS)-ৰ লাইচেন্সিং প্ৰক্ৰিয়াত 'আৰ্থিক সেৱা প্ৰদানকাৰী' (Financial Service Providers) (FSP)-ৰ বাবে CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'মুখ্যব্যক্তি' (Key Individuals) আৰু 'প্ৰতিনিধি' (Representatives) লাইচেন্সিং প্ৰক্ৰিয়াৰ প্ৰৱেশ-স্তৰৰ যোগ্যতাৰ Category I, II, IIA, III আৰু IV ৰপৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই প্ৰদান কৰা হয়।^৩৪
• দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ আৰ্থিক বজাৰ প্ৰতিষ্ঠান (SAIFM)-ৰ "নিবন্ধিত ব্যক্তিসকলৰ পৰীক্ষা" (Registered Persons Examination)-ত CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলৰ বাবে বিভিন্ন মডিউলত অব্যাহতি বা ৰেহাই (Exemptions) উপলব্ধ। এই অব্যাহতি বা ৰেহাই প্ৰাৰ্থীৰ স্তৰৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে।
• 'স্থানীয় বজাৰ নিয়মাৱলী আৰু অনুগততা' (local market regulations and compliance) পৰীক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত কোনো অব্যাহতি বা ৰেহাই উপলব্ধ নহয়। ^{৩৫ ৩৬}
• 'দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ যোগ্যতা আয়োগ' (South African Qualifications Authority - SAQA)-এ CFA চাৰ্টাৰক নিজৰ 'আৰ্থিক বজাৰ আৰু সঁজুলি বিষয়ক ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰমাণ-পত্ৰ' (National Certificate in Financial Markets and Instruments)-ৰ সৈতে তুলনীয় বুলি বেঞ্চমাৰ্ক কৰিছে।^৩৭
• 'দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ ষ্টকব্ৰ’কাৰস্‌ প্ৰতিষ্ঠান' (South African Institute of Stockbrokers)-ৰ ছয়টা যোগ্যতা পৰীক্ষাৰ ভিতৰত CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলৰ বাবে দুটা পৰীক্ষাৰপৰা অব্যাহতি বা ৰেহাই (Exemptions) উপলব্ধ।^৩৮

স্পেইন

• CFA প্ৰগ্ৰামৰ Level 1 উত্তীৰ্ণ প্ৰাৰ্থীসকলে Certified Advisor (CAd) উপাধিৰ বাবে আবেদন কৰিব পাৰে। এই প্ৰমাণ-পত্ৰ CFA Society of Spain-এ প্ৰদান কৰে।
• CAd প্ৰমাণ-পত্ৰ স্পেইনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ছিকিউৰিটিজ নিয়ন্ত্ৰক CNMV-এ ইউৰোপীয় সংঘৰ MiFID II নিৰ্দেশনাৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰা বুলি স্বীকৃতি দিয়ে, বিশেষকৈ গ্ৰাহক পৰামৰ্শত জড়িত বিনিয়োগ পেছাদাৰীসকলৰ বাবে।
• প্ৰাৰ্থীসকলে স্পেইন আৰু ইউৰোপীয় নিয়মাৱলীসমূহৰ ওপৰত CAd পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হ’ব লাগিব, CFA Institute-ৰ Code of Ethics and Standards of Professional Conduct-ৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিব লাগিব আৰু CFA Society Spain-ৰ স্থানীয় সদস্য হ’ব লাগিব।
• CAd প্ৰমাণ-পত্ৰ বছৰি নবীকৰণ কৰিব লাগে, য’ত ৩০ ঘণ্টাৰ Continuous Professional Development (CPD) প্ৰদৰ্শন আৰু নীতি-নৈতিকতা আৰু মানদণ্ডৰ পুনৰ প্ৰতিশ্ৰুতি অন্তৰ্ভুক্ত।^৩৯

শ্ৰীলংকা

শ্ৰীলংকাৰ 'ছিকিউৰিটিজ আৰু এক্সচেঞ্জ আয়োগে' (Securities and Exchange Commission of Sri Lanka) অনুমোদন কৰিছে যে CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলে 'বিনিয়োগ ব্যৱস্থাপক' (investment managers) হিচাপে গ্ৰাহকৰ তহবিল পৰিচালনা কৰাৰ প্ৰয়োজনীয়তা স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে পূৰণ কৰে।^৪০

টাইৱান

টাইৱানৰ 'ছিকিউৰিটিজ বিনিয়োগ ট্ৰাষ্ট আৰু পৰামৰ্শ সংগঠন' (Securities Investment Trust & Consulting Association) (SITCA)-এ CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'ছিকিউৰিটিজ বিনিয়োগ বিশ্লেষক' (securities investment analysts) হিচাপে কাৰ্য্য কৰিবলৈ যোগ্য বুলি আনুষ্ঠানিকভাৱে স্বীকৃতি দিয়ে।

CFA চাৰ্টাৰহোল্ডাৰসকলক 'ছিকিউৰিটিজ বিনিয়োগ ট্ৰাষ্ট লাইচেন্সিং পৰীক্ষা' (Securities Investment Trust Licensing Exam) পৰীক্ষা দিবলগীয়া নহয়।