১৯৭২ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন

১৯৭২ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন স্বাধীনোত্তৰ কালত অসমৰ ৰাজনৈতিক ইতিহাসত উল্লেখযোগ্য এক সন্ধিক্ষণৰ নিৰ্বাচন। এই নিৰ্বাচনে কেৱল শাসন-প্ৰতিনিধিত্ব নিৰ্বাচনেই নহয়, ৰাজ্যৰ ভূ-ৰাজনৈতিক পৰিসীমা সলনি হোৱাৰ পাছত নতুন সীমাৰ ভিতৰত গণতান্ত্ৰিক প্ৰতিনিধিত্ব কেনেদৰে পুনৰ বিন্যাস হ’ল, সেয়া বুজিবলৈও গুৰুত্বপূৰ্ণ।

পটভূমি

১৯৭২ৰ নিৰ্বাচনৰ আগমুহূৰ্তত অসম একাধিক প্ৰশাসনিক-ভৌগোলিক পুনৰ্গঠনৰ মাজেৰে গৈছিল। মিজো হিলচ্ জিলাত বিচ্ছিন্নতাবাদী আন্দোলন তীব্ৰ ৰূপ লোৱাৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে জিলাখনক অসমৰ পৰা আঁতৰাই কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল হিচাপে ঘোষণা কৰে। এই ঘটনাই অসমৰ এক বৃহৎ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ সৈতে প্ৰশাসনিক সম্পৰ্ক ভাঙি দিলে।

একেই সময়ছোৱাত খাচী-জয়ন্তীয়া হিলচ আৰু গাৰো হিলচ অঞ্চলক একত্ৰ কৰি ১৯৭০ চনৰ ২ এপ্ৰিলত মেঘালয় স্বায়ত্বশাসিত ৰাজ্য গঠিত হয়। পাছলৈ ১৯৭২ চনৰ ২১ জানুৱাৰীত মেঘালয়ক পূৰ্ণাঙ্গ ৰাজ্যৰ মৰ্যাদা দিয়া হয়। এই দুয়োটা বিকাশে অসমৰ ভূখণ্ড হ্ৰাস কৰে আৰু তাৰ প্ৰভাৱ বিধানসভাৰ নিৰ্বাচনী মানচিত্ৰত সোজাকৈ পৰে।

সমষ্টি-পুনৰ্বিন্যাস আৰু সংখ্যা হ্ৰাস

ৰাজ্যৰ পৰিসীমা সঙ্কুচিত হোৱাৰ ফলত ১৯৭২ৰ বিধানসভা নিৰ্বাচনত সমষ্টিৰ সংখ্যা পূৰ্বৰ ১২৬টাৰ পৰা ১১৪লৈ হ্ৰাস পায়। অৰ্থাৎ, ১২টা সমষ্টি অসমৰ বিধানসভাৰ পৰিসৰৰ পৰা আঁতৰি যায়। উৎস-তোকা অনুসৰি হ্ৰাস পোৱা সমষ্টিসমূহ আছিল—

• লুংলেই
• আইজল পূব
• আইজল পশ্চিম
• জোৱাই
• শ্বিলং
• নংপো
• নংষ্টইন
• চেৰাপুঞ্জী
• বাঘমৰা
• ডাইনাডুবি
• তুৰা
• ফুলবাৰী

এই তালিকাই দেখুৱায় যে মিজো হিলচ আৰু বৰ্তমানৰ মেঘালয়-ভিত্তিক অঞ্চলসমূহৰ বহুতো সমষ্টি অসম বিধানসভাৰ পৰা আঁতৰি যোৱাৰ ফলত নতুন সীমাৰ ভিতৰত বিধানসভা প্ৰতিনিধিত্ব পুনৰ গঠন কৰা লাগে। এই প্ৰক্ৰিয়াই নিৰ্বাচনৰ পৰিসৰ, প্ৰচাৰ-অভিযান আৰু দলীয় কৌশলত প্ৰভাৱ পেলায় বুলি সাধাৰণভাৱে ধৰা হয়।

প্ৰতিদ্বন্দ্বী দল আৰু অংশগ্ৰহণৰ পৰিসৰ

১৯৭২ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচনত ৰাজনৈতিক অংশগ্ৰহণ বহুমাত্ৰিক আছিল। উৎস-তোকা অনুসৰি এই নিৰ্বাচনত নিৰ্দলীয় প্ৰাৰ্থীৰ উপৰিও—

• ৭টা ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ৰ দল
• ১টা ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ দল
• ১টা পঞ্জীভূক্ত ৰাজনৈতিক দল

অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। উল্লিখিত দলসমূহৰ ভিতৰত আছিল—

• ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ
• ভাৰতীয় জনসংঘ
• ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টী
• ভাৰতৰ মাৰ্ক্সবাদী কমিউনিষ্ট পাৰ্টী
• ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ (অৰ্গেনাইজেচন)
• সংযুক্ত ছোচিয়েলিষ্ট পাৰ্টী
• স্বতন্ত্ৰ পাৰ্টী
• অখিল ভাৰত ফৰৱাৰ্ড ব্লক
• ভৈয়াম জনজাতি পৰিষদ, অসম

ইয়াৰ পৰা স্পষ্ট হয় যে ৰাষ্ট্ৰীয় ধাৰাৰ মূলধাৰা দলসমূহৰ লগতে বামপন্থী ধাৰা, সমাজবাদী ধাৰা আৰু স্থানীয়/আঞ্চলিক স্বাৰ্থ-আধাৰিত সংগঠনসমূহেও প্ৰতিদ্বন্দ্বিতাত অৱস্থান লৈছিল। এই বহুদলীয় উপস্থিতি ৰাজ্যৰ সমাজ-ৰাজনীতিত মতাদৰ্শগত বৈচিত্ৰ্য আৰু আঞ্চলিক আগ্ৰহৰ সহাৱস্থান সূচায়।

ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ (অৰ্গেনাইজেচন)ৰ ফলাফল

এই নিৰ্বাচনৰ এক উল্লেখযোগ্য তথ্য হ’ল—কামৰাজৰ নেতৃত্বাধীন ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ (অৰ্গেনাইজেচন) দলেও অসমৰ নিৰ্বাচনত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল, কিন্তু তেওঁলোক এটা আসনো লাভ নকৰে। এই ঘটনাই তেতিয়াৰ অসমৰ ভোটাৰ-ধাৰণাৰ মাজত দলীয় ভিত্তি কিদৰে গঢ় লৈ উঠিছিল, আৰু মূল ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছৰ তুলনাত অৰ্গেনাইজেচন ধাৰাই অসমত কেনেদৰে প্ৰতিযোগিতামূলক ভিত স্থাপন কৰিবলৈ ব্যৰ্থ হৈছিল, সেয়া বুজিবলৈ সহায় কৰে।

নিৰ্বাচনৰ প্ৰকাৰ আৰু শাসন-প্ৰসংগ

এই নিৰ্বাচন ভাৰতৰ ভিতৰত অসমত অনুষ্ঠিত এক বিধানসভা নিৰ্বাচন। উৎস-তোকাৰ তথ্যপেটী অনুসৰি দেশ ভাৰত আৰু প্ৰকাৰ বিধানসভা; ৰাজনৈতিক দলৰ ক্ষেত্ৰত ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছৰ উল্লেখ আছে আৰু পদবীৰূপে মুখ্যমন্ত্ৰীৰ কথা উল্লিখিত। সেই অৰ্থত, এই নিৰ্বাচনৰ মূল লক্ষ্য আছিল ৰাজ্য চৰকাৰ গঠনৰ বাবে বিধানসভাত সংখ্যাগৰিষ্ঠতা নিৰ্ধাৰণ কৰা, যাতে মুখ্যমন্ত্ৰী নেতৃত্বাধীন মন্ত্রিসভা গঠন কৰিব পৰা যায়।

সীমা-পরিবর্তন, সমষ্টি-সংখ্যা হ্ৰাস আৰু বহুদলীয় অংশগ্ৰহণৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত ১৯৭২ৰ নিৰ্বাচনক নতুন “পৰিসীমা-ভিত্তিক অসম”ৰ প্ৰথম দফাৰ পূৰ্ণাংগ বিধানসভা নিৰ্বাচন হিচাপে চাব পাৰি। এনে ধৰণৰ ভৌগোলিক পুনৰ্গঠনে প্ৰতিনিধিত্ব, উন্নয়ন-অগ্ৰাধিকাৰ আৰু জনসাধাৰণৰ ৰাজনৈতিক প্রত্যাশাত দীৰ্ঘমেয়াদি প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে বুলি সাধাৰণভাবে ধৰা হয়, যদিও ইয়াৰ সুক্ষ্ম মূল্যায়নৰ বাবে পৃথকভাৱে ফলাফল-তথ্য আৰু শাসন-নীতিগত বিশ্লেষণৰ প্ৰয়োজন হয়।

উত্তৰাধিকাৰ

১৯৭২ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচনৰ ঐতিহাসিক গুৰুত্ব মূলত তিনিটা ক্ষেত্ৰত কেন্দ্ৰীভূত: (১) মিজো হিলচ আৰু মেঘালয় পৃথক হোৱাৰ পাছত অসমে সৰু পৰিসৰত নিজৰ বিধানসভা কাঠামো পুনৰ স্থিৰ কৰিলে; (২) ১২৬ৰ পৰা ১১৪লৈ সমষ্টি হ্ৰাসে গণতান্ত্ৰিক প্ৰতিনিধিত্বৰ মানচিত্ৰ পাল্টাই দিলে; (৩) বহুতো দল—ৰাষ্ট্ৰীয়, ৰাজ্যিক, পঞ্জীভূক্ত আৰু নিৰ্দলীয়—একেলগে প্ৰতিযোগিতাত নামি অসমৰ ৰাজনীতিত বহুমুখী প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা দৃশ্যমান কৰিলে। কামৰাজ-নেতৃত্বাধীন কংগ্ৰেছ (অৰ্গেনাইজেচন)ৰ শূন্য আসন লাভো এই পৰ্বত দলীয় শক্তি-সমীকৰণ বুজিবলৈ তাৎপৰ্যপূৰ্ণ।

আৰু চাওক

• ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ
• মেঘালয়
• কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল
• অনুসূচীত জাতি আৰু অনুসূচীত জনজাতি
• শৰৎ চন্দ্ৰ সিংহ
• হিতেশ্বৰ শইকীয়া
• প্ৰণিতা তালুকদাৰ
• চৰণ নাৰ্জাৰী
• ৰেণুকা দেৱী বৰকটকী
• ভূমিধৰ বৰ্মন
• চৈয়দা আনোৱাৰা টাইমূৰ
• সোণেশ্বৰ বৰা