১৯৮৫ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন

১৯৮৫ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন ভাৰতৰ ৰাজ্য অসমত ৮ম বিধানসভাৰ ১২৬খন আসনৰ বাবে অনুষ্ঠিত হোৱা নিৰ্বাচন। এই নিৰ্বাচনটো বিশেষ তাৎপৰ্যপূর্ণ, কিয়নো ই অসম আন্দোলনৰ পৰিসমাপ্তি আৰু নতুন ৰাজনৈতিক দলৰ উত্থানৰ পৰৱৰ্তী পৰ্যায়ত অনুষ্ঠিত হয়; লগতে শাসনক্ষমতা এটা নতুনকৈ গঠিত দলে লাভ কৰা এই ঘটনাই অসমৰ দলীয় ৰাজনীতিত এক দৃশ্যমান বাঁক আনে।

পটভূমি

অসমত দীঘলীয়া অসম আন্দোলন চলি থকাৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত আন্দোলনটোৰ সমাধান আৰু ৰাজ্যত স্বাভাৱিক ৰাজনৈতিক প্ৰক্ৰিয়া পুনঃস্থাপনৰ বাবে কেন্দ্ৰীয় স্তৰত উদ্যোগ গ্ৰহণ কৰা হয়। তদানীন্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী ৰাজীৱ গান্ধীয়ে আন্দোলনৰ পৰিসমাপ্তি ঘটাবলৈ প্ৰচেষ্টা হাতত লয়। সেই সূত্ৰে ১৯৮৫ চনৰ ১৫ আগষ্টৰ মাজনিশা কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰ আৰু আন্দোলনৰ নেতৃবৃন্দৰ মাজত এখন চুক্তি স্বাক্ষৰিত হয়। চুক্তিৰ পৰৱৰ্তী পৰ্যায়ত কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে তদানীন্তন বিধানসভাখন ভঙ্গ কৰি নতুন নিৰ্বাচন আয়োজন কৰিবলৈ সন্মত হয় আৰু সেই মৰ্মে ১৮ আগষ্টত অসম বিধানসভা ভঙ্গ কৰা হয়। এই ৰাজনৈতিক পটভূমিত নিৰ্বাচনক অসমৰ সমকালীন ৰাজনীতিত এক “পুনৰাৰম্ভ”ৰ মুহূৰ্ত হিচাপে গণ্য কৰা হয়।

নিৰ্বাচনৰ আয়োজন আৰু সময়সূচী

এই নিৰ্বাচন ৮ম বিধানসভাৰ ১২৬খন আসনৰ সদস্য নিৰ্বাচনৰ উদ্দেশ্যে দুটা স্তৰত অনুষ্ঠিত হৈছিল। মূল ভোটগ্ৰহণ ১৬ ডিচেম্বৰত হয়। ফলাফলৰ পৰৱৰ্তী সময়ত চৰকাৰ গঠন প্ৰক্ৰিয়া সম্পন্ন হয় আৰু ২৪ ডিচেম্বৰত গুৱাহাটীস্থিত নেহৰু ষ্টেডিয়ামত নতুন চৰকাৰে শপত গ্ৰহণ কৰে।

দলীয় পুনৰ্বিন্যাস আৰু প্ৰাৰ্থিত্ব

চুক্তিৰ পিছত আন্দোলনৰ নেতৃবৃন্দই আগন্তুক নিৰ্বাচনত অংশগ্ৰহণৰ বাবে নতুন ৰাজনৈতিক দল গঠনৰ উদ্যোগ লয়। ১৫ অক্টোবৰ গোলাঘাটত অনুষ্ঠিত এক ৰাজনৈতিক অভিবৰ্তনত প্ৰফুল্ল কুমাৰ মহন্তৰ নেতৃত্বত অসম গণ পৰিষদ গঠন কৰা হয়। এই নতুন দল গঠনত আন্দোলনৰ অংশীদাৰ সংগঠনসমূহৰ ভিতৰত পূৰ্বাঞ্চলীয় লোক পৰিষদ আৰু গণ সংগ্ৰাম পৰিষদে নিজ নিজ সুকীয়া অস্তিত্ব বিলিন কৰি নতুন দলত একীভূত হয়।

এফালে, ১৯৮৫ৰ নিৰ্বাচনত অংশগ্ৰহণ কৰা স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত দলসমূহৰ পৰিসৰো উল্লেখযোগ্য আছিল। নিৰ্বাচনত স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত ৭টা ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ৰ আৰু ২টা ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ ৰাজনৈতিক দলে অংশ লয়। সেই স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত দলসমূহৰ ভিতৰত আছিল—

• ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ
• ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী
• ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টী
• ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টী (মাৰ্ক্সবাদী)
• ভাৰতীয় কংগ্ৰেছ (সমাজবাদী)
• জনতা পাৰ্টী
• লোকদল
• অসম ভৈয়াম জনজাতি পৰিষদ (ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ)
• ৰিভ'লুচনাৰী ছোচিয়েলিষ্ট পাৰ্টী (ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ)

নিৰ্বাচনী প্ৰতীক আৰু স্বীকৃতিৰ প্ৰশ্ন

এই নিৰ্বাচনৰ এক উল্লেখযোগ্য বৈশিষ্ট্য আছিল নতুন দলসমূহৰ নিৰ্বাচনী স্বীকৃতি-সম্পৰ্কীয় জটিলতা। অসম গণ পৰিষদ নতুনকৈ গঠিত দল হোৱা বাবে নিৰ্বাচনৰ পিছতহে ভাৰতৰ নিৰ্বাচনী আয়োগৰ পৰা দল হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰে। সেয়েহে ১৯৮৫ত একেলগে অনুষ্ঠিত হোৱা অসমৰ লোকসভা আৰু বিধানসভা নিৰ্বাচনত অগপই নিৰ্দলীয় ৰূপে অৱতীৰ্ণ হৈছিল; তেতিয়া অগপই হাতীৰ নিৰ্বাচনী চিহ্ন ব্যৱহাৰ কৰিছিল বুলি উল্লেখ পোৱা যায়। একেদৰে নৱগঠিত অসম গণ পৰিষদ আৰু সংযুক্ত সংখ্যালঘু মৰ্চা, অসমৰ ক্ষেত্ৰতো নিৰ্বাচনী স্বীকৃতি নিৰ্বাচনৰ পিছত প্ৰদান কৰা হয় বুলি তথ্য আছে। তাৎপৰ্যপূর্ণভাৱে, এই দুয়োটা গোটে নিৰ্দলীয় ৰূপে অৱতীৰ্ণ হলেও নিজা দলীয় প্ৰতীক চিহ্নসহ নিৰ্বাচনত অংশ লয়।

ফলাফল আৰু চৰকাৰ গঠন

ফলাফলত অসম গণ পৰিষদে ৬৪খন আসন লাভ কৰি সৰ্বাধিক আসন অৰ্জন কৰে আৰু প্ৰফুল্ল কুমাৰ মহন্তৰ নেতৃত্বত চৰকাৰ গঠন কৰে। সংযুক্ত সংখ্যালঘু মৰ্চা, অসমে ১৭খন আসন লাভ কৰে। স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত দলসমূহৰ মাজত আসন লাভৰ ছবিখন এইদৰে দেখা যায়—

• ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ: ২৫খন
• ভাৰতীয় কংগ্ৰেছ (সমাজবাদী): ৪খন
• অসম ভৈয়াম জনজাতি পৰিষদ: ৩খন
• ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টী (মাৰ্ক্সবাদী): ২খন

উল্লেখযোগ্য যে বাকী ৫টা স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত দলে এখনো আসন লাভ নকৰে। ফলত সৰ্বাধিক আসনপ্ৰাপ্ত নতুন দল অগপে শাসনভাৰ লোৱাৰ লগতে অসমত দলীয় প্ৰতিযোগিতাৰ পূৰ্বৰ সমীকৰণ স্পষ্টভাৱে ৰূপান্তৰিত হয়।

উপ-নিৰ্বাচন আৰু পৰৱৰ্তী ঘটনা

নিৰ্বাচন-উত্তৰ পৰ্যায়ত দুটা সমষ্টিত উপ-নিৰ্বাচনৰ প্ৰয়োজন দেখা দিয়ে। প্ৰফুল্ল কুমাৰ মহন্তে দুটা আসনত জয়লাভ কৰা বাবে ৮৯-কলিয়াবৰ আসনখন এৰি দিয়ে। অন্যদিকে হিতেশ্বৰ শইকীয়া মিজোৰামৰ ৰাজ্যপাল নিযুক্ত হোৱাত ১০৪-নাজিৰা সমষ্টিৰ বিধায়ক পদৰ পৰা পদত্যাগ কৰে। সেই কাৰণে ১৯৮৬ চনত এই দুটা সমষ্টিত উপ-নিৰ্বাচন অনুষ্ঠিত হয়। উপ-নিৰ্বাচনত—

• নাজিৰা সমষ্টিৰ পৰা তনু কোঁৱৰ বিজয়ী হয়।
• কলিয়াবৰ সমষ্টিৰ পৰা গুণীন হাজৰিকা বিজয়ী হয়।

দুয়োগৰাকী প্রাৰ্থীই অসম গণ পৰিষদৰ আছিল বুলি উল্লেখ পোৱা যায়।

তাৎপৰ্য

১৯৮৫ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচনক অসমৰ আধুনিক ৰাজনৈতিক ইতিহাসত এক সন্ধিক্ষণ হিচাপে ধৰা হয়। প্রথমতে, অসম আন্দোলনৰ সৈতে জড়িত নেতৃত্ব আৰু সংগঠনিক শক্তিয়ে সাংবিধানিক দলীয় ৰাজনীতিত প্ৰৱেশ কৰি ক্ষমতা লাভ কৰাৰ দৃষ্টান্ত স্থাপন কৰে। দ্বিতীয়তে, নতুন দলৰ স্বীকৃতি-প্ৰতীক বিষয়ক বাস্তৱতা (নিৰ্বাচনৰ পিছত স্বীকৃতি লাভ, নিৰ্দলীয় ৰূপে অৱতীৰ্ণ হোৱা আদি)য়ে ভাৰতীয় নিৰ্বাচনী ব্যৱস্থাৰ প্ৰাতিষ্ঠানিক ধাৰাৰ সৈতে নতুন উদ্ভূত আঞ্চলিক ৰাজনীতিয়ে কেনেদৰে খাপ খুৱাই লয়, সেই দিশ উজ্জ্বল কৰি তোলে। তৃতীয়তে, ৬৪ আসন লাভ কৰি অগপে চৰকাৰ গঠন কৰাটোৱে সেই সময়ত অসমৰ জনমত আৰু ক্ষমতা-বণ্টনৰ ধৰণত গভীৰ পৰিৱর্তনৰ ইংগিত দিয়ে।

আৰু চাওক

• অসম আন্দোলন
• অসম গণ পৰিষদ
• প্ৰফুল্ল কুমাৰ মহন্ত
• ৰাজীৱ গান্ধী
• লোকসভা
• ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ
• নেহৰু ষ্টেডিয়াম
• গুৱাহাটী