১৯৯১ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন

১৯৯১ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন ভাৰতৰ অসম ৰাজ্যত অনুষ্ঠিত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বিধানসভা নিৰ্বাচন। এই নিৰ্বাচনে অসমৰ ৯ম অসম বিধানসভা গঠন কৰে আৰু একে সময়তে লোকসভা নিৰ্বাচনো অনুষ্ঠিত হোৱাত ই অসম ৰাজনীতিৰ দিশ নিৰ্ধাৰণত বিশেষ প্ৰভাৱ পেলায়। ৰাষ্ট্ৰপতি শাসনৰ পৰৱৰ্তী পৰ্বত জনমত পুনৰ নিৰ্বাচনী মঞ্চলৈ ঘূৰি অহা, আৰু আঞ্চলিক দলে ভাঙনিৰ সন্মুখীন হোৱাটো—এই দুটা কাৰকে মিলি নিৰ্বাচনৰ ফলাফল আৰু ক্ষমতা-সমীকৰণত গভীৰ ভূমিকা লয়।

পটভূমি

১৯৯১ চনৰ বিধানসভা নিৰ্বাচনৰ আগৰ সময়ছোৱাত অসমৰ আইন-শৃঙ্খলাজনিত অৱস্থা গুৰুতৰভাৱে অৱনতি ঘটিছিল। এই পৰিস্থিতিৰ পৰিণতিত অসমত ২৭ নবেম্বৰ ১৯৯০ৰ পৰা জুন ১৯৯১লৈ ৰাষ্ট্ৰপতি শাসন চলি থাকে। ৰাষ্ট্ৰপতি শাসনে নিৰ্বাচিত চৰকাৰী ব্যৱস্থা স্থগিত কৰি প্ৰশাসনিকভাৱে ৰাজ্য পৰিচালনা চলাই নিলেও, এই সময়খিনিয়ে ৰাজনৈতিক দলসমূহৰ মাজত পুনৰ গঠনৰ প্ৰক্ৰিয়া আৰু নিৰ্বাচনী কৌশল পুনৰ্বিন্যাসক উদ্দীপিত কৰে।

এই নিৰ্বাচনৰ আন এটা মুখ্য পটভূমি আছিল অসমৰ তেতিয়াৰ প্ৰধান আঞ্চলিক শক্তি অসম গণ পৰিষদৰ ভিতৰুৱা বিভাজন। নিৰ্বাচনৰ পূৰ্বে দলটো দুটা ভাগত বিভক্ত হয়, আৰু ফালি যোৱা অংশটোৱে “নতুন অসম গণ পৰিষদ” নামেৰে ভাৰতৰ নিৰ্বাচন আয়োগৰ স্বীকৃতি লাভ কৰে। ফলত অসম গণ পৰিষদ আৰু নতুন অসম গণ পৰিষদ—দুয়োটা দলে সুকীয়া সুকীয়াকৈ নিৰ্বাচনত অৱতীৰ্ণ হয়; এই বিভাজনে ভোট বিভক্তি ঘটাই বহু সমষ্টিত আঞ্চলিক শিবিৰৰ শক্তি হ্ৰাস কৰাত সহায় কৰে।

নিৰ্বাচনৰ ৰূপৰেখা আৰু পৰিসংখ্যা

এই নিৰ্বাচন ১২৬টা বিধানসভা সমষ্টিত অনুষ্ঠিত হয়। ভোটদানৰ হাৰ আছিল ৭৪.৬৭%—যি সময়ৰ ৰাজনৈতিক অনিশ্চয়তা আৰু আইন-শৃঙ্খলাজনিত উদ্বেগৰ মাজতো জনসাধাৰণৰ অংশগ্ৰহণৰ উল্লেখযোগ্য পৰিমাণ নির্দেশ কৰে।

প্ৰাৰ্থীসকলৰ অংশগ্ৰহণৰ ফালৰ পৰা দেখা যায়, একে সময়ত বিভিন্ন স্তৰৰ ৰাজনৈতিক দল আৰু বিপুল সংখ্যক নিৰ্দলীয়ে প্ৰতিদ্বন্দিতা কৰে। নিৰ্বাচনত—

• ৯টা ৰাষ্ট্ৰীয় দল,
• ৪টা ৰাজ্যিক দল,
• ১৩টা পঞ্জীভূক্ত কিন্তু স্বীকৃতিবিহীন দল,
• আৰু ৮৫৮জন নিৰ্দলীয় প্ৰাৰ্থী অংশগ্ৰহণ কৰে।

এই বিস্তৃত অংশগ্ৰহণে প্ৰতিযোগিতাৰ বহুমুখিতা দেখুৱালেও, সকলো দল সফল নহয়। উপলব্ধ তথ্য অনুসৰি ১৮টা ৰাজনৈতিক দলে এখনো আসনত জয় লাভ কৰিব নোৱাৰিলে—অর্থাৎ বহু দলৰ উপস্থিতি সত্ত্বেও বিধানসভাৰ আসন-বন্টনত মূলত সীমিত সংখ্যক দলৰ আধিপত্য দেখা যায়।

প্ৰাৰ্থিত্ব, মহিলা অংশগ্ৰহণ আৰু সমষ্টিভিত্তিক বৈশিষ্ট্য

এই নিৰ্বাচনত মুঠ ৫০ গৰাকী মহিলা প্ৰাৰ্থীয়ে প্ৰতিদ্বন্দিতা কৰে আৰু ইয়াৰে ৫ গৰাকীয়ে বিজয়ী হয়। এই তথ্যই তেতিয়াৰ বিধানসভা ৰাজনীতিত মহিলা অংশগ্ৰহণৰ উপস্থিতি দেখুৱায়, যদিও বিজয়ী সংখ্যাই প্ৰাতিষ্ঠানিক প্ৰতিনিধিত্ব অধিক বিস্তৃত কৰাৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ ইংগিতো বহন কৰে।

সমষ্টিভিত্তিক প্ৰতিযোগিতাৰ তীব্ৰতা সমান নাছিল। দুটা চমকপ্ৰদ তথ্য প্ৰায়ে উদ্ধৃত হয়—

• কোকৰাঝাৰ পশ্চিম সমষ্টিত প্ৰাৰ্থীৰ সংখ্যা আটাইতকৈ কম: মাত্ৰ ১জন।
• গুৱাহাটী পশ্চিম সমষ্টিত প্ৰাৰ্থীৰ সংখ্যা আটাইতকৈ বেছি: মুঠ ২৯জন।

এই বৈসাদৃশ্যৰ পৰা বুজা যায় যে কোনো কোনো সমষ্টিত প্ৰতিদ্বন্দিতাৰ ক্ষেত্ৰ সংকুচিত হৈছিল, আনহাতে মহানগৰীয় বা ৰাজনৈতিকভাৱে কেন্দ্ৰীয় সমষ্টিত বহু দল-গোট আৰু ব্যক্তি-প্ৰাৰ্থীৰ উপস্থিতিৰে প্ৰতিযোগিতা তীব্ৰ হৈছিল।

ফলাফল আৰু আসন-বণ্টন

১৯৯১ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচনত ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছে ১২৬খন আসনৰ ভিতৰত ৬৭খন আসন দখল কৰি নিৰংকুশ সংখ্যাগৰিষ্ঠতা লাভ কৰে। আঞ্চলিক শিবিৰত বিভাজনৰ প্ৰভাৱ স্পষ্টভাৱে পৰিলক্ষিত হয়—

• অসম গণ পৰিষদে ১৯খন আসন লাভ কৰে।
• নতুন অসম গণ পৰিষদে ৫খন আসন লাভ কৰে।

উৎস-তথ্য অনুসৰি ভোট বিভাজনৰ ফলত আঞ্চলিক দলসমূহে বহুকেইখন আসন হেৰুৱাবলগীয়া হয়। অৰ্থাৎ একে ধৰণৰ ভোটাৰ আধাৰ থকা বা একে ৰাজনৈতিক পৰিসৰত কাম কৰা দলসমূহ একেলগে নহৈ পৃথককৈ প্ৰতিদ্বন্দিতা কৰাত, সামূহিক ভোট শক্তি টুকুৰা টুকুৰ হৈ অধিক সংগঠিত বা ঐক্যবদ্ধ প্ৰতিদ্বন্দ্বীৰ সুবিধা বৃদ্ধি পায়। এই পৰিস্থিতিয়ে কংগ্ৰেছক সুবিধা দিয়ে বুলি সেই সময়ৰ ঘটনাক্ৰমৰ বৰ্ণনাত উল্লেখ কৰা হয়।

দলীয় বিন্যাস আৰু নিৰ্বাচনী প্ৰতিযোগিতাৰ পৰিৱেশ

এই নিৰ্বাচনৰ এটা বৈশিষ্ট্য আছিল দলীয় প্ৰকাৰ আৰু আখ্যা-স্তৰৰ বৈচিত্ৰ্য। ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু ৰাজ্যিক দলৰ বাহিৰেও বহু পঞ্জীভূক্ত (স্বীকৃতিবিহীন) দল আৰু বৃহৎ সংখ্যক নিৰ্দলীয়ে অংশগ্ৰহণ কৰাত নিৰ্বাচনী মঞ্চ বহুমুখী হয়। তৎসত্ত্বেও, বিধানসভাৰ আসন লাভৰ দিশত সাফল্য সীমিত কিছুমান দলৰ মাজতে কেন্দ্ৰীভূত থাকে।

এই প্ৰেক্ষাপটত ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ আৰু বিভক্ত আঞ্চলিক শক্তিৰ মাজৰ মুখ্য প্ৰতিযোগিতা বিশেষ গুৰুত্ব পায়। আঞ্চলিক দলৰ ভাঙনি (অৰ্থাৎ অসম গণ পৰিষদ বনাম নতুন অসম গণ পৰিষদ) কেৱল সংগঠনিক ঘটনা নহয়; ই ভোটাৰৰ বাছনি, আসনসমীকৰণ আৰু ক্ষমতা গঠনৰ গণিতত প্রত্যক্ষভাৱে প্ৰভাৱ পেলোৱা এক ৰাজনৈতিক বাঁক হিচাপে চিহ্নিত হয়।

তাৎপৰ্য

১৯৯১ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচনক অসমৰ সমসাময়িক ৰাজনীতিত এক “সৰণি-বদলোৱা” পৰ্ব বুলি বুজা যায়, কাৰণ ই ৰাষ্ট্ৰপতি শাসনৰ পাছত জনমতে নতুনকৈ চৰকাৰ গঠনৰ মাণ্ডেট দিলে। নিৰ্বাচনটোৱে দেখুৱালে যে দলীয় একতা ভাঙিলে আঞ্চলিক শক্তিৰ নিৰ্বাচনী ফলাফল উল্লেখযোগ্যভাৱে ক্ষতিগ্ৰস্ত হ’ব পাৰে, আৰু ভোট বিভাজনে বিৰোধী পক্ষক শক্তিশালী কৰিব পাৰে। লগতে একেলগে লোকসভা আৰু বিধানসভাৰ নিৰ্বাচন অনুষ্ঠিত হোৱাত ৰাজনৈতিক বতাহ একে সময়তে দুটা স্তৰত প্ৰভাৱ বিস্তাৰ কৰাৰ পৰিস্থিতি সৃষ্টি হয়, যাৰ ফলত ৰাজ্যিক ৰাজনীতিৰ গতিপথ নিৰ্ধাৰণত এই নিৰ্বাচনৰ ওজন অধিক হয়।

আৰু চাওক

• অসম বিধানসভা
• লোকসভা
• ভাৰতৰ নিৰ্বাচন আয়োগ
• ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ
• অসম গণ পৰিষদ
• নতুন অসম গণ পৰিষদ