হজৰত নিজামুদ্দিন দৰগাহ

হজৰত নিজামুদ্দিন দৰগাহ ^১ হৈছে ভাৰতৰ দিল্লীৰ নিজামুদ্দিন পশ্চিম অঞ্চলত অৱস্থিত চুফী সন্ত নিজামুদ্দিন আউলিয়াৰ দৰগাহ আৰু মছজিদ কমপ্লেক্স। দৰগাহ বা সমাধিস্থল চুফী মন্দিৰ আৰু প্ৰতি সপ্তাহত হাজাৰ হাজাৰ তীৰ্থযাত্ৰী দৰ্শন কৰে।^২ সন্ধিয়া কাৱৱলী ভক্তিমূলক সংগীত অনুষ্ঠানৰ বাবেও এই স্থানত পৰিচিত।^৩৪

এই কমপ্লেক্সত হজৰত নিজামুদ্দিন দৰগাহ, কেইবাটাও সমাধি, জামাত খানা মছজিদ (বা খিলজী মছজিদ), আৰু এটা ষ্টেপৱেল আছে। এই অট্টালিকাসমূহৰ বহুতো ৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বপূৰ্ণ স্মৃতিসৌধ,^৫ ভাৰতৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপে পৰিচালনা কৰে।

স্থাপত্য

নিজামুদ্দিনৰ শিষ্য আমিৰ খছৰু আৰু ছাহজাহানৰ কন্যা জেহানাৰা বেগমৰ সমাধি এই কমপ্লেক্সৰ প্ৰৱেশদ্বাৰত অৱস্থিত।^৬ জিয়াউদ্দিন-বাৰাণী আৰু মহম্মদ শ্বাহকো ইয়াত সমাধিস্থ কৰা হৈছে। মুঠতে দৰগাহ কমপ্লেক্সত ৭০ টাতকৈও অধিক কবৰ আছে। ^৭৮৯

২০১০ চনত আগা খান ট্ৰাষ্ট ফৰ কালচাৰে এই কমপ্লেক্সটো সংস্কাৰ আৰু পুনৰুদ্ধাৰ কৰে।^১০

দৰগাহ

নিজামুদ্দিনৰ সমাধিৰ মুকুটত বগা গম্বুজ। নিজামুদ্দিনৰ মৃত্যুৰ পাছত ১৩২৫ চনত মহম্মদ বিন টুগলকে নিৰ্মাণ কৰিছিল মূল গঠন। পিছত ফিৰোজ শ্বাহ তুগলাকে এই গঠনটো সংস্কাৰ কৰি গম্বুজৰ ভিতৰত চাৰিটা সোণৰ কাপ ওলোমাই থৈছিল। হাইদৰাবাদৰ প্ৰখ্যাত পাইগাহ পৰিয়ালৰ নবাব খুৰশ্বিদ জাহে সমাধিৰ চাৰিওফালে মাৰ্বলৰ ৰেলিং দান কৰে। বৰ্তমানৰ গম্বুজটো ১৫৬২ চনত ফৰিদুন খানে নিৰ্মাণ কৰিছিল। বছৰ বছৰ ধৰি এই গঠনত বহু পৰিৱৰ্তন ঘটিছিল।^১১গম্বুজৰ ব্যাস অনুমাণিক 6 মিটাৰ.^১২

জামাত খানা মছজিদ

দৰগাহৰ কাষতে আছে জামাত খানা মছজিদ, যাক খিলজী মছজিদ বুলিও কোৱা হয়। ৰঙা বেলেগ বেলেগ শিলেৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছে মছজিদ। ^১৩ ইয়াৰ শিলৰ দেৱালত কোৰআনৰ শিলালিপি খোদিত কৰা হৈছে। মছজিদটোৰ তোৰণ পদুমৰ কলিৰে সজাই তোলা হৈছে আৰু ইয়াৰ গম্বুজৰ বাহিৰৰ অংশ সজ্জাগত মেডেলিনেৰে শোভা বঢ়াইছে। আলাউদ্দিন খিলজীৰ দিনত তেওঁৰ পুত্ৰ খিজৰ খানে নিৰ্মাণ কৰিছিল এই গাঁথনি। ১৩১২ চনৰপৰা ১৩১৩ চনৰ ভিতৰত সম্পূৰ্ণ হোৱা খিজৰ কেন্দ্ৰীয় গম্বুজ আৰু হলৰ দায়িত্বত আছিল, আৰু তেওঁ নিজামুদ্দিনৰ অনুগামী আছিল। ১৩২৫ চনৰ আশে-পাশে যেতিয়া মহম্মদ বিন তুগলাকে ক্ষমতা দখল কৰে তেতিয়া তেওঁ দুটা কাষৰীয়া হলৰ কাম আৰম্ভ কৰে, প্ৰত্যেকতে দুটা গম্বুজ আছিল। দক্ষিণৰ হলঘৰ চোটি মছজিদ (অনুবাদ: সৰু মছজিদ) মহিলাৰ বাবে সংৰক্ষিত আৰু কাঠৰ দুৱাৰ আছে। মছজিদৰ বৃহৎ গম্বুজটোৰ কেন্দ্ৰৰপৰা ওলমি থকা সোণৰ বাটি এটা আছে। ^১৪

বাওলি

কমপ্লেক্সটোৰ পিছফালৰ প্ৰৱেশদ্বাৰত এটা বাওলি আছে, যিটো নিজামুদ্দিনৰ নিৰ্দেশত নিৰ্মাণ কৰিছিল আৰু ১৩২১ চনত সম্পূৰ্ণ হৈছিল। এইটো যমুনা নদীৰ ওচৰত আৰু সদায় পানী ভৰি থাকে। মানুহে বিশ্বাস কৰে যে ইয়াৰ পানীত যাদুকৰী শক্তি আছে আৰু সেয়ে ইয়াত গা ধোৱে॥^১০ কিংবদন্তি অনুসৰি গিয়াছুদ্দিন টুগলকে বাওলিৰ সৈতে একে সময়তে টুগলাকাবাদ দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিছিল। কাৰণ তেওঁ সকলো শ্ৰমিকক ষ্টেপৱেলত কাম কৰিবলৈ নিষেধ কৰিছিল, তেওঁলোকে ৰাতি কাম কৰিছিল। এই কথা আৱিষ্কাৰ কৰাৰ লগে লগে তেলৰ যোগান বন্ধ হৈ পৰে। ইয়াৰ পিছত ৰাজমিস্ত্ৰীসকলে আশীৰ্বাদৰ পিছত ষ্টেপৱেলৰপৰা পানীৰে নিজৰ লেম্প জ্বলাই দিয়ে। ^৮

বাওলিক ৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বপূৰ্ণ তালিকাত অনৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। ^৫

অৱস্থিতি

দৰগাহৰ চাৰিওফালে নিজামুদ্দিন বস্তি নামৰ চুবুৰিটোৰ নাম সাধুজনৰ নামেৰে ৰখা হৈছে। প্ৰথম অৱস্থাত নিজামুদ্দিন বসবাস কৰা ঘিয়াছপুৰ বসতিস্থল আছিল আৰু পিছলৈ তেওঁৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা হৈছিল। ^১৫মূলতঃ ভাৰত বিভাজনৰ সময়ত শৰণাৰ্থীসকলে ইয়াত বসতি স্থাপন কৰাৰ পাছত বস্তিৰ জনসংখ্যা বৃদ্ধি পাইছিল। ^১৬ইয়াৰ আগতে এই অঞ্চলটো মূলতঃ কেৱল নিজামুদ্দিনৰ প্ৰত্যক্ষ বংশধৰ পিৰ্জাদেহে দখল কৰিছিল।^১৭

সংস্কৃতি

এই অঞ্চলটোক "ভাৰতত চুফী সংস্কৃতিৰ স্নায়ু কেন্দ্ৰ" বুলি কোৱা হয়। ইছলামিক ৰবী’ আল-আৱাল মাহৰ ১৭ আৰু ১৮ তাৰিখে সাধুজনৰ জন্ম বাৰ্ষিকী আৰু উছ (মৃত্যুৰ বাৰ্ষিকী) পালন কৰিবলৈ হাজাৰ হাজাৰ লোকে একত্ৰিত হয়। ইয়াৰ উপৰি নিজামুদ্দিনৰ শিষ্য আমিৰ খুছৰাউৰ জন্ম আৰু মৃত্যু বাৰ্ষিকীতো হাজাৰ হাজাৰ লোকে ভ্ৰমণ কৰে। বছৰজুৰি প্ৰতিদিনে শ শ লোকে দৰগাহত নামাজ আদায় কৰে আৰু শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনায়। বিশেষকৈ প্ৰতি বৃহস্পতিবাৰে নিশা কাৱৱালীৰ পৰম্পৰা আছে আৰু প্ৰায় ১৫০০ জন দৰ্শনাৰ্থীক আকৰ্ষণ কৰে। ^১৮ নিয়মীয়া কাৱৱালী প্ৰতিদিনে সন্ধিয়া মাগৰীব নামাজৰ পিছত হয়। দৰগাহত একাধিক আন্তঃপ্ৰজন্মৰ দৰবাৰী কাৱাল আছে। ^১৯পৰম্পৰাগতভাৱে মহিলাসকলক দৰগাহৰ ভিতৰৰ অংশত সোমাবলৈ দিয়া নহয়। ^২০ইয়াৰ উপৰি দৈনিক এটা লাংগাৰ আয়োজন কৰা হয়। ^২১

যি সন্ধিয়া প্ৰাৰ্থনাত দীপ জ্বলোৱা হয়, যাক দুয়া-ই-ৰোশনি বুলি কোৱা হয়, সেয়া এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অনুষ্ঠান। তীৰ্থযাত্ৰীসকলে খাদিম, তত্ত্বাৱধায়কৰ চাৰিওফালে গোট খায়, যিয়ে গোট খোৱা সকলোৰে ইচ্ছা পূৰণৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰে। ^২২

বেছিভাগ চুফী আদেশতে মৃত্যুৰ উদ্‌যাপন কৰা হয়। উৰ্ছৰ অংশ হিচাপে দৰগাহ কমপ্লেক্স আৰু সমাধিসমূহ চৰাঘনৰ পৰম্পৰাত পোহৰাই তোলা হৈছে। বিভিন্ন ধৰ্মৰ লাখ লাখ লোকে সমগ্ৰ বিশ্বৰপৰা আহি ফতেহাৰ পৰম্পৰাত শ্লোক আবৃত্তি কৰে। গোলাপৰ পাহি আৰু মিঠাইৰ প্লেট সমাধিস্থলত আগবঢ়োৱা হয় আৰু তাত সুগন্ধি চাদৰ মেৰিয়াই লোৱা হয়। মানুহে জালিত ৰঙীন সূতা বান্ধি সাধুক ব্ৰত (মন্নত) কৰে। প্ৰতিটো সূতাই এটা ইচ্ছাৰ প্ৰতীক। ^২৩

দৰগাহত বসন্ত পঞ্চমী উৎসৱো পালন কৰা হয়। কিংবদন্তি অনুসৰি নিজামুদ্দিন তেওঁৰ ভতিজা খোৱাজা তাকিউদ্দিন নুহৰ লগত গভীৰভাৱে আকৰ্ষিত আছিল, যিজন অসুস্থতাৰ বাবে মৃত্যুবৰণ কৰিছিল। নিজামুদ্দিনে তেওঁক লৈ বহু সময় শোক কৰিছিল। তেওঁৰ শিষ্য খুছৰৌৱে তেওঁক হাঁহি থকা আৰু হালধীয়া ৰঙৰ সাজ-পোছাক পিন্ধা দেখিব বিচাৰিছিল আৰু বসন্তৰ আৰম্ভণি উদ্‌যাপন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল, কিছুমান মহিলায়ো একে কাম কৰা দেখাৰ পিছত। ইয়াৰ ফলত আউলিয়াৰ হাঁহি উঠিল, যিটো অনুষ্ঠান আজিও স্মৰণ কৰা হয়।^২৪২৫

জনপ্ৰিয় সংস্কৃতিত

"আৰ্জিয়ান", ২০০৯ চনৰ এ. আৰ. ৰহমানৰ সুৰত নিৰ্মিত দিল্লী ৬ ছবিৰ এটা কাৱৱালী নিজামুদ্দিন আউলিয়াৰ প্ৰতি উৎসৰ্গিত। ২০১১ চনৰ ৰকষ্টাৰ ছবিৰ আৰু পুনৰ ৰহমানে সুৰ কৰা এটা গীত "কুন ফায়া কুন"ৰ দৃশ্যও দৰগাহত কৰা হৈছে, য'ত ৰণবীৰ কাপুৰ আৰু দৰগাহৰ পৰম্পৰাগত ক'ৱাল নিজামী বন্ধুক অভিনয় কৰা হৈছে। ^২৬চলমান খান আৰু কৰিণা কাপুৰৰ সৈতে বজৰংগী ভাইজানৰ দৰে চিনামাতো এই দৰগাহক অভিনয় কৰা হৈছে আৰু ২০০৬ চনত চোহা আলী খান আৰু অভয় দেউলৰ অভিনয়ৰে নিৰ্মিত "আৱন আখিয়ান জৱান আখিয়ান" ছবিখনত এক কাৱৱলী অভিনয় কৰা হৈছে। ^২৭

ব্যৱস্থাপনা

দৰগাহটো দিল্লী ৱাকফ ব’ৰ্ডৰ সম্পত্তি। চুফী মন্দিৰৰ ৰক্ষক পিৰ্জাদাৰ জৰিয়তে "বাৰিদাৰী ব্যৱস্থা"ৰ অধীনত প্ৰসাদ সংগ্ৰহ কৰা হয়। ইয়াত সাধাৰণতে দৰগাহত সমাধিস্থ কৰাসকলৰ বংশধৰসকল থাকে। অঞ্জুমান পীৰজাদন নিজামিয়ান খুছৰাৱী নামৰ কমিটীয়ে দৰগাহ চোৱা-চিতা কৰে। ^২৮

অধিক পঢ়ক

• Dehlvi, Sadia. (2012). The Sufi Courtyard: Dargahs of Delhi. Harper Collins. ISBN 978-9350290958
• Snyder, Michael. (2010). Where Delhi Is Still Quite Far: Hazrat Nizamuddin Auliya and the Making of the Nizamuddin Basti. Columbia Undergraduate Journal of South Asian Studies
• Zuberi, Irfan. Art, Artists & Patronage: Qawwali in Hazrat Nizamuddin Basti. Academia. Aga Khan Trust for Culture