বাখচিছাৰাই প্ৰাসাদ

বাখচিছাৰাই প্ৰাসাদ (Bakhchysarai Palace, Hansaray; Han Sarayı) ক্ৰিমিয়াৰ বাখচিছাৰাই চহৰত অৱস্থিত এখন প্ৰাসাদ। ১৬শ শতিকাত নিৰ্মাণ কৰা এই প্ৰাসাদটো ক্ৰিমিয়াৰ খানসকলৰ একাধিক প্ৰজন্মৰ বাসস্থান হৈ পৰিছিল। দেৱালেৰে আগুৰি থকা এই প্ৰাংগনত এটা মছজিদ, এটা হাৰেম, এটা সমাধিক্ষেত্ৰ, বাসস্থান আৰু বাগিছা আছে। প্ৰাসাদৰ ভিতৰভাগ এনেদৰে সজোৱা হৈছে যে ইয়াক বাসোপযোগী যেন লাগে আৰু ইয়াত ১৬শ শতিকাৰ ক্ৰিমিয়ান তাতাৰসকলৰ পৰম্পৰাগত শৈলী প্ৰতিফলিত হৈছে। ই ইস্তানবুলৰ চুলতানৰ প্ৰাসাদ আৰু স্পেইনৰ আলহাম্ব্ৰাৰ লগতে ইউৰোপৰ অন্যতম পৰিচিত মুছলমান প্ৰাসাদ।

ডিচেম্বৰ ২০২২ত, ৰাছিয়ান বাহিনীয়ে যুদ্ধৰ সময়ত সম্ভাৱ্য ক্ষতি ৰোধ কৰাৰ উদ্দেশ্যে প্ৰাসাদটোৰ ক্ষতিগ্ৰস্ত চাল আৰু ৰঙীন কাঁচৰ খিৰিকীৰ এটা সমষ্টি খুলি পেলাই তাৰ ঠাইত আধুনিক সামগ্ৰী স্থাপন কৰে।^১ ইউক্ৰেইনৰপক্ষই এই কাৰ্যক সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ ওপৰত "অব্যাহত আক্ৰমণ"ৰ অংশ বুলি অভিহিত কৰিছে।^২

ইতিহাস

বাখচিছাৰাই চহৰ আৰু প্ৰাসাদটো ক্ৰিমিয়ান খান বংশই নিৰ্মাণ কৰোৱাইছিল। ১৬শ শতিকাৰ প্ৰথমাৰ্ধত তেওঁলোকে ছালাচিকৰপৰা ইয়ালৈ ৰাজধানী স্থানান্তৰ কৰিছিল। প্ৰাসাদৰ জটিল নক্সা আৰু মিনাৰসমূহ ১৬শ শতিকাত অট্টোমান তুৰ্কী, পাৰস্য আৰু ইটালীয় স্থপতিসকলে নিৰ্মাণ কৰিছিল। পিছলৈ হোৱা ক্ষতিৰ বাবে আংশিক পুনৰ্নিৰ্মাণৰ প্ৰয়োজন হৈছিল যদিও মূল গঠনৰ সৈতে ইয়াৰ এতিয়াও যথেষ্ট সাদৃশ্য আছে। বৰ্তমান প্ৰাসাদত থকা কিছুমান অট্টালিকা পিছত সংযোজন কৰা হৈছিল, আনহাতে মূল অট্টালিকাসমূহৰ কিছুমান ১৮শ শতিকাৰ পিছত বৰ্তি থাকিব পৰা নাছিল।^৩

২০১৭ চনত প্ৰাসাদটো মস্কোভিত্তিক আট্টা গোট নামৰ এটা প্ৰতিষ্ঠানে পুনৰুদ্ধাৰ কৰে। ঐতিহাসিক সংৰক্ষণৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰতিষ্ঠানটোৰ অভিজ্ঞতা অতি কম আছিল।^৪৫ এই কামৰ অংশ হিচাপে প্ৰাসাদটোৰ শতিকা পুৰণি ওক গছৰ কাঠৰ বীমসমূহ আঁতৰাই কংক্ৰিটেৰে সলনি কৰা হয়, মূল টাইলসমূহ আঁতৰোৱা হয় আৰু ১৮শ শতিকাৰ দেৱালচিত্ৰসমূহ উচ্চ চাপৰ পানীৰে ক্ষতিগ্ৰস্ত কৰা হয়।^৪ বহুতো ৰঙীন কাঁচৰ খিৰিকী, চাৰিফালীয়া চাল আৰু মূল চামুচাকৃতিৰ শিল্পসম্মত টাইলসমূহো হেৰাই যায়।^৬ ইয়াৰ উপৰি, চাপ দি পৰিষ্কাৰ কৰাৰ সময়ত অট্টালিকাটোৰ সন্মুখভাগত ফাট মেলে আৰু প্লাষ্টাৰ খহি পৰে।^৭ এই ক্ষতিৰ অভিযোগৰ প্ৰতিক্ৰিয়াস্বৰূপে ইউক্ৰেইনৰ বৈদেশিক পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰ্যালয়ে ৰাষ্ট্ৰসংঘ শিক্ষা, বিজ্ঞান আৰু সংস্কৃতি সংস্থালৈ প্ৰতিবাদ-পত্ৰ প্ৰেৰণ কৰে। ইউনেস্কই বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰসমূহ পৰিচালনা কৰে আৰু বাখচিছাৰাই প্ৰাসাদক ২০০৩ চনত সংস্থাটোৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰসমূহৰ সম্ভাৱ্য তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল।^৮৯

বাখচিছাৰাই ফোঁৱাৰা

এটা চোতালত এটা সৰু ফোঁৱাৰা আছে। ইয়াৰ কৰুণ কাহিনীয়ে ৰাছিয়ান লেখক আলেকজেণ্ডাৰ পুশ্কিনক ইমানেই প্ৰভাবিত কৰিছিল যে তেওঁ ইয়াৰ ওপৰত "বাখচিছাৰাইৰ ফোঁৱাৰা" নামৰ এখন দীঘল আখ্যানমূলক কবিতা ৰচনা কৰিছিল।

এই ফোঁৱাৰাটোক শেষৰফালৰ ক্ৰিমিয়ান খানসকলৰ এজন কিৰিম গিৰাই খানৰ তেওঁৰ যুৱতী পত্নীৰ প্ৰতি থকা প্ৰেম আৰু তেওঁৰ অকাল মৃত্যুৰ পাছত হোৱা শোকৰ প্ৰতীক বুলি জনা যায়। কোৱা হয় যে খানে তেওঁৰ হাৰেমৰ মাৰিয়া নামৰ এগৰাকী পোলেণ্ডীয় যুৱতীৰ প্ৰেমত পৰিছিল। ধাৰণা কৰা হয় যে মাৰিয়াক খানৰ পূৰ্বৰ প্ৰিয় পত্নী জাৰেমাই হত্যা কৰিছিল। জাৰেমা এগৰাকী জৰ্জিয়ান আছিল আৰু মাৰিয়াই খানৰ মৰম লাভ কৰাৰ পাছত তেওঁৰ স্থান হেৰুৱাইছিল।^১০ যুদ্ধত কঠোৰ হৈ পৰা স্বভাৱৰ সত্ত্বেও মাৰিয়াৰ মৃত্যুত তেওঁ শোকত ভাগি পৰি কান্দিছিল বুলি কোৱা হয়, যিটোৱে তেওঁক জনা সকলোকে আচৰিত কৰিছিল। তেওঁ এটা মাৰ্বলৰ ফোঁৱাৰা নিৰ্মাণ কৰোৱাইছিল, যাতে তেওঁৰ দৰে শিলটোৱেও চিৰদিন কান্দি থাকে।^১১

মূলতঃ যুৱতীগৰাকীৰ সমাধিৰ কাষৰ এটা শান্ত বাগিছাত স্থাপন কৰা ফোঁৱাৰাটো কেথেৰিন দ্বিতীয়ই ক্ৰিমিয়াৰ ভূ-খণ্ড সংযুক্ত কৰাৰ নিৰ্দেশ দিয়াৰ পাছত বৰ্তমানৰ স্থানত, ৰাষ্ট্ৰদূতসকলৰ চোতাললৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়। পুশ্কিনৰ কবিতাই আজিলৈকে প্ৰাসাদটো সংৰক্ষিত হৈ থকাত আংশিকভাৱে সহায় কৰিছে বুলি কোৱা হয়।

ডাঙৰ খান মছজিদ

ডাঙৰ খান মছজিদ (Büyük Han Cami) প্ৰাসাদ চৌহদৰ উত্তৰ দুৱাৰৰ পূবফালে অৱস্থিত। ই ক্ৰিমিয়াৰ অন্যতম বৃহৎ মছজিদ আৰু খানৰ প্ৰাসাদৰ প্ৰথম দিশৰ অট্টালিকাসমূহৰ অন্যতম। ১৫৩২ চনত ছাহিব প্ৰথম গিৰায়ে মছজিদটো নিৰ্মাণ কৰাইছিল আৰু ১৭শ শতিকাত ই তেওঁৰ নাম বহন কৰিছিল।

মছজিদটো এটা ঢালযুক্ত চালিৰে আৱৰা তিনিটা অংশযুক্ত বৰ্গাকাৰ প্ৰাৰ্থনা কক্ষ, এটা প্ৰৱেশমণ্ডপ আৰু পূব-পশ্চিমমুখী স্তম্ভযুক্ত বাৰাণ্ডাৰে গঠিত। দুটা সমমিত অষ্টভুজাকৃতিৰ মিনাৰ এই বাৰাণ্ডাসমূহৰ মাজেৰে ওপৰলৈ উঠিছে। এই মিনাৰসমূহ ২৮ মিটাৰ ওখ আৰু ইয়াৰ শীৰ্ষ শংকু আকৃতিৰ। বৰ্গাকৃতিৰ গম্বুজযুক্ত শুদ্ধিকৰণ মণ্ডপ এটা মছজিদৰ উত্তৰ-পূব কোণত সংলগ্ন হৈ আছে। খান আৰ্ছলান গিৰায়ে ১৭৫০ চনত নিৰ্মাণ কৰোৱা এখন মাদ্ৰাছা পূব দেৱালৰ সৈতে সংলগ্ন আছিল বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। মছজিদটো উত্তৰমুখী এটা প্ৰৱেশদ্বাৰৰ মাজেৰে প্ৰৱেশ কৰিব পাৰি। ভিতৰত চাৰিখন দেৱালৰ ভিতৰত তিনিখনৰ সৈতে এটা বাৰাণ্ডা সংলগ্ন আছে আৰু ইয়াৰ এটা অংশ খানৰ আসনৰ বাবে পৃথক কৰা হৈছে। পণ্ডিতসকলৰ মতে মছজিদটো প্ৰথমে বিভিন্ন আকাৰৰ গম্বুজেৰে আবৃত আছিল।^১২

১৭৩৬ চনত ৰুছ-তুৰ্কী যুদ্ধৰ সময়ত জুই লাগি মছজিদটো ক্ষতিগ্ৰস্ত হয় আৰু পিছত খান ছেলামেত দ্বিতীয় গিৰাইৰ (১৭৪০–১৭৪৩) শাসনকালত পুনৰুদ্ধাৰ কৰা হয়।

সৰু খান মছজিদ

সৰু খান মছজিদ (Kiçik Han Cami) মূল অট্টালিকাত অৱস্থিত আৰু খানৰ পৰিয়ালৰ সদস্য আৰু গুৰুত্বপূৰ্ণ বিশিষ্ট ব্যক্তিসকলৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। সৰু মছজিদটোৰ নিৰ্মাণ ১৬শ শতিকাৰ আৰু ইয়াৰ ভিতৰৰ চিত্ৰসমূহ ১৭শ আৰু ১৮শ শতিকাৰ।

দক্ষিণ দেৱালত মিহৰাব আছে। ইয়াৰ ওপৰৰ অংশত সাতখন অলংকৃত ফিতা কাটি সজোৱা হৈছে, যিবোৰে স্বৰ্গৰ সাতটা স্তৰৰ প্ৰতীক বহন কৰে। মিহৰাবৰ ওপৰত এখন ৰঙীন কাঁচৰ খিৰিকী আছে, য'ত ছুলেইমানৰ মোহৰ (ষড়ভুজ) দেখা যায়। সৰু মছজিদৰ দেৱালসমূহত পাল তোলা নাও, ঘোঁৰা আৰু অশ্বাৰোহীৰ খোদিত ছবি আছে।

চিত্ৰসম্ভাৰ

বাহিৰৰ দৃশ্য আৰু নক্সাঅভ্যন্তৰীণ দৃশ্যশিল্প

বাহ্যিক সংযোগ

• প্ৰাসাদৰ চৰকাৰী ৱেবছাইট
• ArchNet.org - প্ৰাসাদৰ ছবি
• পুশ্কিন আৰু ছোভিয়েট যুগৰ সুৰকাৰসকল
• বাখচিছাৰাই প্ৰাসাদ