প্ৰস্ৰাৱ

প্ৰস্ৰাৱ হৈছে মেৰুদণ্ডী প্ৰাণীৰ বৃক্কই তেজত হোৱা অতিৰিক্ত পানী আৰু ইউৰিয়া ইউৰিক এচিড, ক্ৰিয়েটিনিনকে ধৰি বিপাকীয় উপজাত পদাৰ্থ পৰিষ্কাৰ কৰিবলৈ নিৰ্গত কৰা তৰল পদাৰ্থ।

স্তন্যপায়ী প্ৰাণীৰ প্ৰস্ৰাৱ বৃক্কৰপৰা মূত্ৰনলীৰ যোগেদি মূত্ৰাশয়ত প্ৰস্ৰাৱ বাহিৰ নোহোৱালৈকে জমা হয়। প্লেচেণ্টাৰ স্তন্যপায়ী প্ৰাণীয়ে মূত্ৰাশয়ৰপৰা মূত্ৰনলীৰ জৰিয়তে প্ৰস্ৰাৱ বাহিৰ কৰে, আনহাতে আন মেৰুদণ্ডী প্ৰাণীয়ে পায়ুছিদ্ৰৰ দ্বাৰা প্ৰস্ৰাৱ কৰে।^১

পৃথিৱীৰ নাইট্ৰ'জেন চক্ৰত প্ৰস্ৰাৱৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা। সুষম পৰিৱেশ তন্ত্ৰত প্ৰস্ৰাৱে মাটিক সাৰ দিয়ে আৰু এইদৰে গছ-গছনিৰ বৃদ্ধিত সহায় কৰে। গতিকে প্ৰস্ৰাৱ সাৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি। কিছুমান প্ৰাণীয়ে নিজৰ বসতিস্থল প্ৰস্ৰাৱৰদ্বাৰা চিহ্নিত কৰে।^২৩ ঐতিহাসিকভাৱে বয়সীয়াল বা কিম্বন হোৱা প্ৰস্ৰাৱ (লাণ্ট নামেৰে জনাজাত) বাৰুদ উৎপাদন, ঘৰুৱা চাফাই, চামৰা টেনিং, বস্ত্ৰ ৰং আদিতো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।

আৱৰ্জনা বা মল বুলি কোৱা মানুহৰ প্ৰস্ৰাৱ আৰু গু বা পাইখানা অনাময় ব্যৱস্থাৰ জৰিয়তে পৰিচালনা কৰা হয়। পশুধনৰ জনসংখ্যাৰ ঘনত্ব বেছি হ’লে পশুধনৰ প্ৰস্ৰাৱ আৰু মলৰো সঠিক ব্যৱস্থাপনাৰ প্ৰয়োজন হয়।

শৰীৰবিজ্ঞান

বেছিভাগ প্ৰাণীৰে দ্ৰৱণীয় বিষাক্ত আৱৰ্জনা নিৰ্মূলৰ বাবে শৰীৰত নিষ্কাশন ব্যৱস্থা থাকে। মানুহৰ ক্ষেত্ৰত দ্ৰৱণীয় আৱৰ্জনাসমূহ প্ৰধানকৈ প্ৰস্ৰাৱ ব্যৱস্থাৰ দ্বাৰা নিৰ্গত হয় আৰু কম পৰিমাণে ইউৰিয়াৰ ক্ষেত্ৰত ঘামৰ দ্বাৰা আঁতৰোৱা হয়।^৪ প্লেচেণ্টেল স্তন্যপায়ী প্ৰাণীত প্ৰস্ৰাৱ তন্ত্ৰ বৃক্ক, মূত্ৰনলী, প্ৰস্ৰাৱৰ মূত্ৰাশয় আৰু মূত্ৰনলীৰে গঠিত। এই ব্যৱস্থাই পৰিশোধন, পুনৰ শোষণ আৰু নলীৰ দৰে নিঃসৰণ প্ৰক্ৰিয়াৰ দ্বাৰা প্ৰস্ৰাৱ উৎপন্ন কৰে। বৃক্কই তেজৰ পৰা দ্ৰৱণীয় আৱৰ্জনাসমূহৰ লগতে অতিৰিক্ত পানী, চেনি আৰু অন্যান্য বিভিন্ন যৌগ উলিয়াই আনে। ফলত উৎপন্ন হোৱা প্ৰস্ৰাৱত ইউৰিয়া আৰু বিষাক্ত পদাৰ্থকে ধৰি অন্যান্য পদাৰ্থৰ অধিক ঘনত্ব থাকে। বৃক্কৰ পৰা প্ৰস্ৰাৱ প্ৰস্ৰাৱ হৈ ওলাই যোৱাৰ আগতে মূত্ৰনলী, মূত্ৰাশয় আৰু শেষত মূত্ৰ নিষ্কাশন ছিদ্ৰৰ মাজেৰে ওলাই যায়।

সময়কাল

স্তন্যপায়ী প্ৰাণীৰ প্ৰজাতিৰ প্ৰস্ৰাৱৰ সময়সীমা চাই গৱেষণাৰপৰা দেখা গৈছে যে, শৰীৰৰ আকাৰ নিৰ্বিশেষে নটা ডাঙৰ প্ৰজাতিয়ে ২১ ± ১৩ ছেকেণ্ড প্ৰস্ৰাৱ কৰে।^৫ ৰোডেণ্ট আৰু বাদুলীকে ধৰি সৰু প্ৰজাতিয়ে প্ৰস্ৰাৱৰ অবিৰত ধাৰা উৎপন্ন কৰিব নোৱাৰে আৰু ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে চিৰিক চিৰিককৈ সঘনাই প্ৰস্ৰাৱ কৰে।^৫

বৈশিষ্ট্যসমূহ

পৰিমাণ

প্ৰাপ্তবয়স্ক মানুহৰ মূত্ৰাশয়ত সাধাৰণতে প্ৰস্ৰাৱ কৰাৰ আগলৈ ৩০০ৰপৰা ৫০০ মিলিলিটাৰ (১০ আৰু ১৭ ফ্ল'জ) প্ৰস্ৰাৱ ৰখা হয় যদিও ই ইয়াতকৈ যথেষ্ট বেছি প্ৰস্ৰাৱ ৰাখিব পাৰে।^৬৭ প্ৰাপ্তবয়স্ক মানুহৰ গড় প্ৰস্ৰাৱ উৎপাদন প্ৰতিদিনে প্ৰতিজন ব্যক্তিৰ বাবে প্ৰায় ১.৪ লিটাৰ (০.৩১ ইম্প গেল; ০.৩৭ ইউ এছ গেল) আৰু স্বাভাৱিক পৰিসৰ প্ৰতিজন ব্যক্তিৰ বাবে ০.৬ৰপৰা ২.৬ লিটাৰ (০.১৩ৰপৰা ০.৫৭ ইম্প গেল; ০.১৬ৰপৰা ০.৬৯ ইউ এছ গেল চাওক), প্ৰতিদিনে প্ৰায় ৬ৰপৰা ৮বাৰ প্ৰস্ৰাৱ উৎপন্ন হয়, যিটো হাইড্ৰেচনৰ অৱস্থা, বতৰৰ অৱস্থা, ওজন আৰু ব্যক্তিৰ স্বাস্থ্যৰ কাৰ্য্যকলাপৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে।^৮ প্ৰস্ৰাৱৰ পৰিমাণ বেছি বা কম উৎপাদন হ’লে চিকিৎসাৰ প্ৰয়োজন হয়। পলিউৰিয়া হৈছে প্ৰস্ৰাৱৰ অত্যধিক উৎপাদন (> ২.৫ লিটাৰ/দিন), < ৪০০ মিলিলিটাৰ উৎপাদন হ’লে অলিগুৰিয়া আৰু প্ৰতিদিনে < ১০০ মিলিলিটাৰ এনুৰিয়া হোৱা অৱস্থা।

গঠন

প্ৰস্ৰাৱ প্ৰায় ৯১–৯৬% পানীৰে গঠিত।^৮ বাকীখিনিক বহলভাৱে অজৈৱিক লৱণ, ইউৰিয়া, জৈৱিক যৌগ আৰু জৈৱিক এমোনিয়াম লৱণ হিচাপে ভাগ কৰিব পাৰি।^৮৯ প্ৰস্ৰাৱত মাংসসাৰ, হৰম'ন আৰু বহুতো বিপাকীয় পদাৰ্থও থাকে,^১০ শৰীৰত কি প্ৰৱেশ কৰে হয় তাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি ভিন্ন হয়।

প্ৰস্ৰাৱত থকা মুঠ কঠিন পদাৰ্থ প্ৰতিজন ব্যক্তিৰ বাবে প্ৰতিদিনে গড়ে ৫৯ গ্ৰাম (২.১ অ’জ) হয়।^১০ ইউৰিয়া কঠিন পদাৰ্থৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ উপাদান, ই মুঠৰ ৫০%তকৈ অধিক গঠন কৰে। শাৰীৰিক পৰিশ্ৰমৰ পৰিমাণ, পৰিৱেশৰ অৱস্থাৰ লগতে পানী, নিমখ আৰু প্ৰটিন গ্ৰহণৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি প্ৰতিজন ব্যক্তিৰ বাবে প্ৰস্ৰাৱৰ দৈনিক আয়তন আৰু গঠন ভিন্ন হয়।^৮ সুস্থ ব্যক্তিৰ প্ৰস্ৰাৱত প্ৰটিন অতি কম থাকে আৰু অতিৰিক্ততাই ৰোগ হোৱাৰ ইংগিত দিয়ে, যেনে চেনিৰ ক্ষেত্ৰত।^১০ জৈৱিক পদাৰ্থও, সুস্থ ব্যক্তিৰ ক্ষেত্ৰত, খনিজ পদাৰ্থতকৈ সৰ্বাধিক ১.৭ গুণ বেছি পদাৰ্থ বুলি কোৱা হৈছে।^৯ কিন্তু ইয়াতকৈ বেছি হ’লে অসুস্থতাৰ ইংগিত পোৱা যায়।^৯

কম পৰিমাণ আৰু ঘনত্বৰ অন্যান্য যৌগ আৰু আয়নৰ উপস্থিতি মানুহৰ প্ৰস্ৰাৱত প্ৰায়ে দেখা যায়।^১০

ৰং

• এইটোও চাওক: প্ৰস্ৰাৱৰ অস্বাভাৱিক ৰং

প্ৰস্ৰাৱৰ ৰূপ ভিন্ন হয়, ই মূলতঃ শৰীৰে পোৱা পানীৰ মাত্ৰা, ঔষধৰ সৈতে পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া, খাদ্য, বা ৰোগৰ পৰা পোৱা যৌগ আৰু ৰঞ্জক চূৰ্ণ বা ৰঙৰ দ্বাৰা হয়।^১০ সাধাৰণতে প্ৰস্ৰাৱ ৰংহীনৰ পৰা জাংফাই বৰণলৈকে স্বচ্ছ দ্ৰৱ, কিন্তু সাধাৰণতে শেঁতা হালধীয়া।^১০ সাধাৰণতে প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং প্ৰধানকৈ ইউৰোবিলিনৰ উপস্থিতিৰ পৰা আহে।^১৩ ইউৰোবিলিন হৈছে বয়সীয়াল ৰক্তকণিকা ধ্বংসৰ সময়ত হিম’গ্লবিনৰ পৰা হিম বিভাজনৰ ফলত হোৱা চূড়ান্ত আৱৰ্জনা।^১৪১৫

ৰংহীন প্ৰস্ৰাৱে শৰীৰে অতিমাত্ৰা পানী পোৱাৰ ইংগিত দিয়ে। ড্ৰাগছ পৰীক্ষাত ৰংহীন প্ৰস্ৰাৱৰ দ্বাৰা অতিমাত্ৰা হাইড্ৰেচনৰ জৰিয়তে তেজত অবৈধ ড্ৰাগছ ধৰা পৰাৰ পৰা হাত সাৰিবলৈ চেষ্টা কৰা হ’ব পাৰে।

• তেজ মিহলি প্ৰস্ৰাৱক হেমেচুৰিয়া বুলি কোৱা হয়, যিটো বিভিন্ন চিকিৎসাজনিত অৱস্থাৰ লক্ষণ।
• ৰঙা বা বাদামী ৰঙৰ প্ৰস্ৰাৱ পৰ্ফাইৰিয়াৰ ফলত হ’ব পাৰে (বিটুৰিয়াৰ ফলত হোৱা নিৰাপদ,^১০ অস্থায়ী গোলাপী বা ৰঙা ৰঙৰ টিণ্টৰ সৈতে খেলিমেলি কৰিব নালাগে)।
• বীট (বিটুৰিয়া) খোৱাৰ ফলত গোলাপী ৰঙৰ প্ৰস্ৰাৱ হ'ব পাৰে^১০
• গাঢ় হালধীয়া ৰঙৰ প্ৰস্ৰাৱ প্ৰায়ে শৰীৰত পানী কম হোৱাৰ ইংগিত দিয়ে।
• কমলা ৰঙৰ প্ৰস্ৰাৱে ৰিফাম্পিন আৰু ফেনাজ’পাইৰিডিন আদি কিছুমান ঔষধৰ বাবে হয়।
• গাঢ় কমলাৰ পৰা বাদামী ৰঙৰ প্ৰস্ৰাৱ জণ্ডিছ, ৰেবড’মাই’লাইছিছ বা গিলবাৰ্ট চিনড্ৰমৰ লক্ষণ হ’ব পাৰে।
• সেউজীয়া প্ৰস্ৰাৱ শতমূল বা খাদ্য, সেউজীয়া ৰংযুক্ত পানীয় খোৱাৰ ফলত বা প্ৰস্ৰাৱৰ সংক্ৰমণৰ ফলত হ’ব পাৰে।^১০
• নীলা প্ৰস্ৰাৱ মিথাইলিন ব্লু (যেনে ঔষধত) বা নীলা ৰং থকা খাদ্য বা পানীয় গ্ৰহণৰ ফলত হ’ব পাৰে।
• নীলা প্ৰস্ৰাৱৰ দাগ ব্লু ডায়েপাৰ চিনড্ৰমৰ ফলত হ’ব পাৰে।
• বেঙুনীয়া ৰঙৰ প্ৰস্ৰাৱ পাৰ্পল ইউৰিন বেগ চিনড্ৰমৰ বাবে হ’ব পাৰে।
• ক’লা বা গাঢ় ৰঙৰ প্ৰস্ৰাৱক মেলানুৰিয়া বুলি কোৱা হয় আৰু ইয়াৰ কাৰণ হ’ব পাৰে মেলানোমা বা নন-মেলানিন একিউট ইণ্টাৰমিটেণ্ট পৰ্ফাইৰিয়া।

গোন্ধ

শৰীৰৰপৰা ওলাই যোৱাৰ কিছুসময়ৰ পাছত প্ৰস্ৰাৱে বেক্টেৰিয়াৰ দ্বাৰা এমোনিয়ালৈ পচন হোৱাৰ বাবে এমোনিয়াৰ দৰে প্ৰবল গোন্ধ লাভ কৰিব পাৰে।^১৬ সুস্থ ব্যক্তিৰ সতেজ প্ৰস্ৰাৱত সাধাৰণতে মাত্ৰ মৃদু গোন্ধ থাকে। প্ৰস্ৰাৱৰ অস্বাভাৱিকভাৱে প্ৰবল বা অপ্ৰীতিকৰ গোন্ধ ডিহাইড্ৰেচন, খাদ্য বা প্ৰস্ৰাৱৰ সংক্ৰমণৰ কাৰণে হ'ব পাৰে।^১৭

মানুহৰ স্বাভাৱিক প্ৰস্ৰাৱৰ গোন্ধে ব্যক্তিৰ খাদ্যাভাস বা নিৰ্দিষ্ট ৰোগ প্ৰতিফলিত কৰিব পাৰে।^১০ উদাহৰণস্বৰূপে, ডায়েবেটিছ মেলিটাছ ৰোগী এজন ব্যক্তিয়ে প্ৰস্ৰাৱৰ মিঠা গোন্ধ দেখা দিব পাৰে। বৃক্কৰ ৰোগৰ বাবেও ইয়াৰ কাৰণ হ’ব পাৰে, যেনে বৃক্কৰ পাথৰ।ইয়াৰ উপৰি প্ৰস্ৰাৱত এমিনো এচিডৰ উপস্থিতিৰ ফলত (মেপেল চিৰাপ প্ৰস্ৰাৱৰ ৰোগ বুলি ধৰা পৰে) ইয়াৰ ফলত মেপেল চিৰাপৰ গোন্ধ ওলাব পাৰে।^১৮

শতমূল খালে শৰীৰত শতমূলৰ এচিডৰ বিভাজনৰ ফলত হোৱা শাক-পাচলিৰ দৰে তীব্ৰ গোন্ধ ওলাব পাৰে।^১৯ একেদৰে কেশৰ, মদ, কফি, টুনা মাছ আৰু পিঁয়াজ সেৱন কৰিলেও টেলটেল গোন্ধ পোৱা যায়।^২০ বিশেষকৈ টেঙা খাদ্যয়ো একেধৰণৰ প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে, কাৰণ ইয়াৰ যৌগসমূহ শৰীৰৰপৰা ওলাই অহাৰ আগতে সম্পূৰ্ণৰূপে ভাঙি নোযোৱাকৈ বৃক্কৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যায়।^২১২২

পি এইচ

সাধাৰণতে পি এইচ ৫.৫ৰপৰা ৭ৰ ভিতৰত থাকে আৰু গড়ে ৬.২ হয়।^৮ হাইপাৰইউৰিকোছুৰিয়া ৰোগীৰ ক্ষেত্ৰত এচিডিক প্ৰস্ৰাহে বৃক্ক, মূত্ৰনলী বা মূত্ৰাশয়ত ইউৰিক এচিডৰ পাথৰ গঠনত অৰিহণা যোগাব পাৰে।^২৩ প্ৰস্ৰাৱৰ পি এইচ চিকিৎসকে বা ঘৰতে নিৰীক্ষণ কৰিব পাৰে।^২৪

মাংস আৰু দুগ্ধজাত সামগ্ৰীৰপৰা অধিক প্ৰটিনযুক্ত খাদ্যৰ লগতে মদ্যপানে প্ৰস্ৰাৱৰ পি এইচ হ্ৰাস কৰিব পাৰে, আনহাতে পটাছিয়াম আৰু জৈৱিক এচিডে যেনে ফল-মূল আৰু শাক-পাচলি অধিক খাদ্যৰপৰা পোৱা খাদ্যই পি এইচ বৃদ্ধি কৰিব পাৰে আৰু ইয়াক অধিক ক্ষাৰকীয় কৰি তুলিব পাৰে।^৮

জনপ্ৰিয়ভাৱে প্ৰস্ৰাৱৰ পি এইচ হ্ৰাস কৰা বুলি ভবা ক্ৰেনবেৰীয়ে প্ৰকৃততে প্ৰস্ৰাৱক এচিডিকৰণ নকৰা দেখা গৈছে।^২৫ প্ৰস্ৰাৱৰ পি এইচ হ্ৰাস কৰিব পৰা ঔষধসমূহৰ ভিতৰত এমোনিয়াম ক্লৰাইড, ক্ল'ৰ'থাইয়াজাইড প্ৰস্ৰাৱৰ ঔষধ আৰু মিথেনামাইন মেণ্ডেলেট আদি অন্তৰ্ভুক্ত।^২৬২৭

ঘনত্ব

মানুহৰ প্ৰস্ৰাৱৰ ১.০০৩–১.০৩৫ পৰিমাণৰ এটা নিৰ্দিষ্ট ওজন থাকে।^৮