চকমক

চকমক (হিন্দী ভাষা: चकमक) হৈছে হিন্দী ভাষা ভাষাত প্ৰকাশিত এখন শিশুৰ উপযোগী বিজ্ঞান আলোচনী, য'ত সমালোচনাত্মক আৰু সৃষ্টিশীল চিন্তাধাৰাক সমৰ্থন কৰা হয়। এই আলোচনীখন একলব্য ফাউণ্ডেচনৰদ্বাৰা প্ৰকাশিত হয়।

ইতিহাস

১৯৮৫ চনৰ জুলাই মাহত চকমক আলোচনীখনৰ প্ৰকাশ আৰম্ভ কৰা হয়।^১ চকমক আৰম্ভ কৰাৰ প্ৰেৰণাদায়ক শক্তি আছিল বিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰা শিশুসকলক বিজ্ঞানৰ পৰিপূৰক পঠন সামগ্ৰী প্ৰদান কৰা যাতে তেওঁলোকৰ বিদ্যালয়ৰ শিক্ষাক উপযুক্তভাৱে শক্তিশালী কৰিব পৰা যায়।

২০০৭ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত শিশু চিত্ৰকাৰ অতনু ৰায়ে চকমকক নতুন ৰঙীন ৰূপত সজাই তুলিছিল। জয়ন্ত নাৰ্লিকাৰ, গুলজাৰ, নিদা ফাজলী, অশোক বাজপেয়ী, দিলীপ চিঞ্চলকাৰ, আছগৰ ৱাজাহাট শ্বাহ, অবিদ সূৰ্তি আৰু বহুতো বিশিষ্ট সাহিত্যিক, বিজ্ঞানী আৰু চিত্ৰকৰৰ লগতে উদীয়মান লেখকৰ বহু স্তম্ভৰে ইয়াৰ অব্যাহত আছে। চকমকৰ ২০১১ চনৰ অক্টোবৰ সংখ্যাটো ইয়াৰ ৩০০সংখ্যক সংখ্যা আছিল, যি আছিল ভাৰতৰ এটা অলাভজনক সংস্থাই আৰম্ভ কৰা এক ল্যাণ্ডমাৰ্ক প্ৰচেষ্টা। চকমকৰ প্ৰভাৱ হাজাৰ হাজাৰ গল্প, কবিতা, চিত্ৰকল্পৰ ৰূপত দেখা যায়।^২

উদ্দেশ্য

চকমকৰ উন্মোচনৰ সময়ৰপৰাই এটা বহল উদ্দেশ্য আছিল, মধ্য আৰু উত্তৰ ভাৰতৰ হিন্দী ভাষী বেল্টত বিজ্ঞানৰ প্ৰতি প্ৰচণ্ড পক্ষপাতিত্বশীল এখন নিৰ্দিষ্ট শিশু আলোচনী হিচাপে হাত আগবঢ়োৱা, যিয়ে কিশোৰ বয়সত প্ৰৱেশ কৰা শিশুসকলৰ সৃষ্টিশীলতা আৰু কৌতূহল জগাই তুলিব পাৰে, তেওঁলোকৰ মাজত পঢ়াৰ অভ্যাসক উৎসাহিত আৰু জন্ম দিব পাৰে আৰু শিক্ষণ আৰু জ্ঞান আহৰণক এক মজাৰ প্ৰক্ৰিয়া কৰি তুলিব পাৰে। বিজ্ঞান আৰু ‘বৈজ্ঞানিক চিন্তাধাৰা’ আছিল সেই অট্টালিকা যাৰ চাৰিওফালে বিষয়-বস্তুৰ গঠন আছিল। গতিকে বিজ্ঞানৰ ওপৰত আৰু বিজ্ঞানৰ ইতিহাসৰ ওপৰত প্ৰবন্ধ আছিল, এই সকলোবোৰে বিজ্ঞানক বিষয় হিচাপে শিশুৰ ধাৰণা সলনি কৰিব বিচাৰিছিল। ইয়াৰ উপৰি শিশুৱে নিজৰ চৌপাশৰপৰা সংগ্ৰহ কৰা উপলব্ধ সামগ্ৰীৰে ঘৰতে কৰিব পৰা বহুতো পৰীক্ষাও প্ৰকাশ কৰা হৈছিল পৰীক্ষাভিত্তিক শিক্ষণ গ্ৰহণ কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰাৰ আশাত। একেটা ধাৰাতেই আছিল প্ৰহেলিকা আৰু ব্ৰেইন টিজাৰ আৰু খেলনা আৰু গেজেট, অৰিগামি আৰু শিল্প নিৰ্মাণৰ বাবে বহুতো নিজেই কৰিব পৰা স্তম্ভ, আকৌ ঘৰতে বনোৱা ৰং আৰু সামগ্ৰীৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি। এনে বিষয়-বস্তুৱে শিশুৰ সৃষ্টিশীলতা আৰু সমস্যা সমাধানৰ ক্ষমতাক জাগ্ৰত কৰিব বুলি অনুভৱ কৰা হৈছিল। শিশুসকলকো তেওঁলোকৰ কবিতা, লেখা আৰু অংকন পঠিয়াবলৈ উৎসাহিত কৰা হৈছিল আৰু কেইবাটাও পৃষ্ঠা তেওঁলোকৰ অৱদান প্ৰকাশৰ বাবে উছৰ্গা কৰা হৈছিল, পুনৰ লেখা আৰু শিল্পৰ ক্ষেত্ৰত সৃষ্টিশীলতাক উৎসাহিত কৰাৰ লগতে আলোচনীখনৰ সৈতে তেওঁলোকৰ মালিকীস্বত্ব আৰু ঘনিষ্ঠতাৰ অনুভূতি প্ৰদান কৰা হৈছিল।

প্ৰভাৱ

চকমক আলোচনীখনে মধ্য প্ৰদেশ, বিহাৰ, উত্তৰ প্ৰদেশ, হাৰিয়ানা, পঞ্জাব, মহাৰাষ্ট্ৰ, দিল্লী, ছত্তীসগঢ়, উত্তৰাখণ্ড আৰু ৰাজস্থানত নিজৰ প্ৰভাৱ বিস্তাৰ কৰিছে।

এনচিইআৰটি আৰু দিল্লী এছচিইআৰটিয়ে স্কুলৰ পাঠ্যপুথিত পিটাৰা, স্পেকট্ৰম, নৱদুনিয়া, দৈনিক হিন্দুস্তান, ইন্দ্ৰধনুশে নিয়মিতভাৱে চকমকৰপৰা বহু সামগ্ৰী পুনৰ উৎপাদন কৰিছিল। চকমকে শিশুৰ মৌলিক লেখা আৰু চিত্ৰকল্পক উৎসাহিত কৰে। শিশুৰ অৱদানৰপৰা চাৰিখন গ্ৰন্থ প্ৰকাশ পাইছিল আৰু ২,৫০,০০০ কপিতকৈও অধিক বিক্ৰী হৈছিল। শিশুৰ মাজত বিজ্ঞানক জনপ্ৰিয় কৰাৰ ক্ষেত্ৰত আগবঢ়োৱা অৱদানৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে চাকমেকে ৮০ৰ দশকৰ মাজভাগত নেচনেল কাউন্সিল ফৰ চাইন্স এণ্ড টেকন’লজি কমিউনিকেচনৰপৰা বঁটা লাভ কৰে।

সাতৰপৰা ১৫ বছৰ বয়সৰ শিশু, বিদ্যালয়ৰ শিক্ষক, শিক্ষাবিদ আৰু এন জি অ’, বি.এড., বি.এল. এড, ডি.এল. এড, এম এ আদিঢ়শিক্ষাৰ শিক্ষাৰ্থীসকলৰ মাজত এইখন আলোচনীয়ে বিশেষ প্ৰভাৱ বিস্তাৰ কৰে।

সম্পাদনামণ্ডলী

• সম্পাদক: সুশীল শুক্লা, শশী সবলক
• সহকাৰী সম্পাদক: মিতালী আহিৰ, কবিতা তিৱাৰী
• সম্পাদকীয় পৰামৰ্শদাতা: ৰেক্স ডি.ৰজাৰিয়া
• বিজ্ঞান পৰামৰ্শদাতা: সুশীল যোশী
• ডিজাইনাৰ: দিলীপ চিঞ্চলকাৰ
• প্ৰচলন: ঝাণক সাহু

বাহ্যিক সংযোগ

• চকমক আলোচনীৰ ব্লক
• একলব্য ফাউণ্ডেচনৰ ৱেবছাইট