কেৰালাৰ সংগীত

কেৰালা ৰাজ্যৰ এক অতি ব্যাপক আৰু চহকী সংগীত পৰম্পৰা আছে। ইয়াৰ গীতসমূহৰ মাজত নৱম শতিকাৰ মালয়ালম সাহিত্যৰ সমল পোৱা যায়। মালয়ালম ভাষাৰ মাজেৰে লোক-কবিতা আৰু সংগীতৰ গুৰুত্ব প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল।

এই অঞ্চলৰ সংগীত কেইবাটাও বেলেগ বেলেগ দিশত বিকশিত হৈছিল। এই শাখাবোৰৰ ভিতৰত শাস্ত্ৰীয় কৰ্ণাটকী সংগীতৰ লগতে এলবাম, চলচ্চিত্ৰ আৰু অন্যান্য ধাৰাৰ জনপ্ৰিয় সংগীত অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। চেন্দা মেলাম ইয়াৰ সংগীতৰ বাবে বিখ্যাত।^১

কেৰালা সংগীতৰ এক জটিল ইতিহাস আছে। ই প্ৰায়ে মালয়ালম কবিতাৰ সৈতে জড়িত, কিন্তু ইয়াৰ ইতিহাস তাৰপৰা পৃথক। যদিও ই প্ৰায়ে কবিতাৰদ্বাৰা পৰিচালিত হয়, কেৰালা সংগীতৰ শিপা কৰ্ণাটকী সংগীতৰ সৈতেও সংযোজিত। এই গীতসমূহ নৱম শতিকাৰ পুৰণি মালয়ালম সাহিত্যৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আছিল।^২ গদ্য সৃষ্টি হোৱাৰ বহু আগতেই মালয়ালম ভাষাত সাংগীতিক কবিতা গঢ়ি উঠিছিল। ইয়াৰপৰাই কেৰালাৰ সংস্কৃতিত সংগীতৰ গুৰুত্ব বুজিব পাৰি। এই অঞ্চলত সংগীতৰ বিকাশ ঘটাৰ লগে লগে ইয়াৰপৰা বিভিন্ন শাখাৰ সৃষ্টি হয়।

ইতিহাস

মালয়ালম ভাষাৰ আটাইতকৈ পুৰণি লিখিত অভিলেখ হৈছে 'এডাক্কাল-৫' শিলালিপি। এইটো অনুমাণিক চতুৰ্থ শতিকাৰ। প্ৰাৰম্ভিক মালয়ালম সাহিত্যত তিনি ধৰণৰ ৰচনা আছিল:

• শাস্ত্ৰীয় গীত (নাদান পাত্তু)।
• সংস্কৃত পৰম্পৰাৰ মণিপ্ৰবালম। ইয়াত তামিল ভাষাৰ সৈতে সংস্কৃতৰ প্ৰচুৰ ব্যৱহাৰ হৈছিল।
• থলুৱা সমলেৰে চহকী লোকগীত।

বিংশ শতিকাৰ শেষৰ ফাললৈকে মালয়ালম কবিতাত এই তিনিটা ধাৰাৰ মিশ্ৰণ দেখা গৈছিল। পাত্তু বা শাস্ত্ৰীয় গীতৰ আটাইতকৈ পুৰণি উদাহৰণ হৈছে ৰামচৰিতম আৰু 'বৈশিকতন্ত্ৰম'। এই দুয়োখন গ্ৰন্থ দ্বাদশ শতিকাৰ হয়। এই কামবোৰে কেৰালাৰ সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যক সংজ্ঞায়িত কৰাত ডাঙৰ ভূমিকা পালন কৰে।

শাস্ত্ৰীয় সংগীত

কেৰালা ইয়াৰ সোপানা সংগীতমৰ বাবে বিখ্যাত। এইটো এই অঞ্চলৰ মন্দিৰৰপৰা উৎপত্তি হোৱা এক শাস্ত্ৰীয় সংগীতৰ ৰূপ। ইয়াৰ আগৰ ৰূপ 'সোপানাম'ৰ ধৰ্মীয় শিপা আছে। প্ৰথমতে কালীৰ কালাম বা পূজাত আৱাহন গীত গোৱা হৈছিল। পিছলৈ ই মন্দিৰৰ ভিতৰৰ প্ৰদৰ্শনলৈ বিস্তাৰিত হয়। জয়দেৱৰ গীত গোবিন্দম বা অষ্টপদীৰ জনপ্ৰিয়তা বৃদ্ধিৰ লগে লগে ইয়াৰ আদৰ বাঢ়ি যায়। সোপানা সংগীতমৰ অৰ্থ হৈছে "খোপাৰ বা খট‌খটীৰ সংগীত।" মন্দিৰৰ গৰ্ভগৃহলৈ যোৱা পৱিত্ৰ খট‌খটীৰ (সোপানাম) কাষত সাধাৰণতে এই গীত গোৱা হয়। ইয়াক সৰল সুৰত গোৱা হয়। গীতৰ লগত এক সৰু ডম্বৰু আকৃতিৰ ঢোল 'ইডাক্কা' আৰু তালৰ বাবে ধাতুৰ কাঁহী 'চেংগিলা' বজোৱা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে মাৰাৰ আৰু পথুৱাল সম্প্ৰদায়ৰ পুৰুষসকলে সোপানাম প্ৰদৰ্শন কৰে। তেওঁলোক আম্বালবাসী (অৰ্ধ-ব্ৰাহ্মণ) জাতিৰ লোক। তেওঁলোকে এই চৰ্চাটোক নিজৰ বৃত্তি হিচাপে উত্তৰাধিকাৰী সূত্ৰে লাভ কৰিছে। প্ৰখ্যাত সোপানাম গায়কসকলৰ ভিতৰত নেল্লাত্তু ৰাম পদুৱাল, জনাৰ্দনন নেদুংগাড়ী আৰু দামোদৰ মাৰাৰ অন্যতম।^৩

কেৰালা কৰ্ণাটকী সংগীতলৈ আগবঢ়োৱা অৱদানৰ বাবেও প্ৰখ্যাত। এই অঞ্চলৰপৰা বহুতো প্ৰখ্যাত সংগীতজ্ঞ ওলাইছে। তেওঁলোকৰ ভিতৰত স্বাতী তিৰুনাল ৰাম বৰ্মা, ইৰায়িম্মান থাম্পী, ষড়কাল গোবিন্দ মাৰাৰ, চেম্বাই বৈদ্যনাথ ভাগৱতৰ, ভি. দক্ষিণামূৰ্তি, পি লীলা, কে. জে. য়েছুদাস]], কে.জি জয়ান (জয়বিজয়), পালঘাট মণি আয়াৰ, বিদ্বান গোপাল পিল্লাই, চেৰতালা গোপালন নায়াৰ, এম. ডি. ৰামনাথন, টি. ভি. গোপালকৃষ্ণন, এম. কে. শংকৰন নাম্বুথিৰী, মাভেলিকাৰা কৃষ্ণনকুট্টী নায়াৰ, নেইয়াত্তিনকাৰা মোহনচন্দ্ৰন, নেইয়াত্তিনকাৰা বাসুদেৱন, টি. এন. কৃষ্ণন আৰু টি. এছ. নন্দকুমাৰ অন্যতম।^৩ নতুন প্ৰজন্মৰ মাজত ল’ৰা অলিভিয়া কৃষ্ণন (বেহেলা বাদক) আৰু পি. উন্নীকৃষ্ণন (কৰ্ণাটকী কণ্ঠশিল্পী) আদি শিল্পীয়ে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত স্বীকৃতি লাভ কৰিছে। তেওঁলোকে কৰ্ণাটকী সংগীতৰ চহকী পৰম্পৰাটোক আগুৱাই নিয়াত বৰঙনি যোগাইছে।

কেৰালাত হিন্দুস্তানী সংগীতৰো এক উল্লেখনীয় উপস্থিতি আছে।^৪ ট্ৰাভংকোৰৰ ৰজা স্বাতী তিৰুনাল ৰাম বৰ্মা কেৰালাৰ সংগীত ঐতিহ্যৰ পৃষ্ঠপোষকতা আৰু বিকাশত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল।

জনপ্ৰিয় সংগীত

কেৰালাৰ জনপ্ৰিয় সংগীত ইয়াৰ শাস্ত্ৰীয় সংগীত পৰম্পৰাৰ সৈতে সমান্তৰালভাৱে বিকশিত হৈছিল। পিছলৈ এই দুই ধাৰা পৃথক হৈ পৰে। চলচ্চিত্ৰ সংগীেত কেৰালাৰ জনপ্ৰিয় সংগীতৰ জগতখনক চহকী কৰাত ডাঙৰ ভূমিকা পালন কৰিছে। জনপ্ৰিয় সংগীতৰ অন্যান্য ৰূপবোৰৰ ভিতৰত লঘু সংগীত, পপ সংগীত আৰু ভক্তিমূলক গীত অন্যতম।

কথাকলি সংগীত

কথাকলি প্ৰদৰ্শনত ব্যৱহাৰ কৰা গীতসমূহ সাধাৰণতে মালয়ালম আৰু সংস্কৃতৰ মিশ্ৰণ মণিপ্ৰবালম ভাষাত লিখা হয়। বেছিভাগ গীতেই কৰ্ণাটকী সংগীতৰ ৰাগৰ ওপৰত আধাৰিত। কিন্তু এইবোৰ এক সুকীয়া শৈলীত পৰিৱেশন কৰা হয়, যাক সোপানাম শৈলী বোলা হয়। এই শৈলীটো কেৰালাৰ মন্দিৰৰ গায়ন পৰম্পৰাৰপৰা অহা। কলা মণ্ডলম কৃষ্ণন নায়াৰ আছিল এই ক্ষেত্ৰৰ এজন আগশাৰীৰ শিল্পী। থ্ৰিচূৰৰ শৰণূৰৰ ওচৰৰ বল্লথল নগৰত অৱস্থিত কলামণ্ডলম হৈছে কথাকলিৰ এক প্ৰধান প্ৰশিক্ষণ কেন্দ্ৰ। প্ৰথম অৱস্থাত মন্দিৰৰ কলা হোৱাৰ বাবে ইয়াৰ কিছু প্ৰতিৰোধ হৈছিল। কিন্তু পিছলৈ কথাকলিয়ে ব্যাপক জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে। হাইদৰ আলীৰ দৰে শিল্পীয়ে ইয়াৰ সাংস্কৃতিক বাধা অতিক্ৰম কৰাত সহায় কৰিছিল। অৱশ্যে হাইদৰ আলীৰ ব্যাখ্যোৱে এই কলাৰ আদিম 'অসুৰ' স্বভাৱটোক কিছু কোমল কৰি তুলিছিল। কলামণ্ডলম গংগাধৰণ আছিল এই পৰম্পৰাগত শৈলীৰ অন্যতম শেষ প্ৰবক্তা। তেওঁ এতিয়া সক্ৰিয় প্ৰদৰ্শনৰপৰা বহু পৰিমাণে অৱসৰ লৈছে।

মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ সংগীত

ভাৰতীয় সংগীতত নেপথ্য গায়ন বা চলচ্চিত্ৰ সংগীতৰ এক সুকীয়া সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব আছে। কেৰালাত চলচ্চিত্ৰ সংগীত আটাইতকৈ বেছি আদৰণীয় সংগীতৰ ৰূপ। ই ৰাজ্যখনৰ জনসাধাৰণৰ মাজত ব্যাপক জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰিছে।^৫ মালয়ালম চিনেমা আৰু ইয়াৰ সুকীয়া সংগীতৰ সৃষ্টি হোৱাৰ আগতে কেৰালাৰ মানুহে তামিল আৰু হিন্দী চলচ্চিত্ৰৰ গীত অনুৰাগেৰে শুনিছিল। এই অভ্যাস আজিও চলি আছে। মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ গীতৰ ইতিহাস ১৯৪৮ চনৰ নিৰ্মলা চিনেমাখনৰপৰা আৰম্ভ হয়। এইখন শিল্পী পি. জে. চেৰিয়ানে নিৰ্মাণ কৰিছিল। এই চিনেমাখনৰ জৰিয়তে মালয়ালম চিনামাত নেপথ্য গায়নৰ আৰম্ভণি ঘটিছিল। চিনেমাখনৰ সংগীত পৰিচালক আছিল পি. এছ. দিৱাকৰ। গীতসমূহ গাইছিল পি। লীলা, টি. কে. গোবিন্দ ৰাও, বাসুদেৱ কুৰুপ, চি. কে. ৰাঘৱন, সৰোজিনী মেনন আৰু বিমলা বি. বৰ্মাই। বিমলা বি. বৰ্মাক মালয়ালম চিনেমাৰ প্ৰথমগৰাকী নেপথ্য গায়িকা বুলি গণ্য কৰা হয়।^৬

প্ৰাৰম্ভিক বছৰবোৰত মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ সংগীতত প্ৰায়ে জনপ্ৰিয় হিন্দী বা তামিল গানৰ সুৰ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। অৱশ্যে ১৯৫০ চনৰ আৰম্ভণিতে মালয়ালম সংগীত জগতত কেইবাজনো কবি আৰু সংগীতজ্ঞৰ আগমন ঘটে। ইয়াৰ ফলত এক পৰিৱৰ্তন আহে। ১৯৫০ চনৰ মাজভাগলৈ মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ সংগীত উদ্যোগে নিজৰ এক সুকীয়া পৰিচয় গঢ়ি তুলিবলৈ সক্ষম হয়। ব্ৰদাৰ লক্ষ্মণন, জি. দেৱৰাজন, ভি. দক্ষিণামূৰ্তি, এম এছ বাবূৰাজ আৰু কে. ৰাঘৱনৰ দৰে সংগীত পৰিচালকসকলে এই পৰিৱৰ্তনৰ নেতৃত্ব দিছিল। তেওঁলোকৰ সৈতে ৱায়লাৰ ৰামা বৰ্মা, পি. ভাস্কৰন, অ'. এন. ভি. কুৰুপ আৰু শ্ৰীকুমাৰন থাম্পীৰ দৰে গীতিকাৰ আছিল।^৭ ১৯৬০ ৰপৰা ১৯৭০ চনৰ সময়ছোৱাক মালয়ালম সংগীতৰ সোণালী যুগ বুলি কোৱা হয়। এই সময়ৰ প্ৰধান নেপথ্য গায়কসকল আছিল কামুকাৰা পুৰুষোত্তমন, কে. পি. উদয়ভানু, এ. এম. ৰাজা, পি. লীলা, শান্তা পি. নায়াৰ, পি. সুশীলা, পি. মাধুৰী আৰু এছ. জানকী। এই গায়কসকলে সমগ্ৰ কেৰালাতে ব্যাপক জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰিছিল। পিছৰ বছৰবোৰত মন্না দে, তালাত महमূদ, লতা মংগেশকাৰ, আশা ভোছলে, হেমলতা আৰু এছ. পি. বালাসুব্ৰহ্মণ্যমৰ দৰে বহু অনা-মালয়ালী গায়কেও মালয়ালম চলচ্চিত্ৰলৈ অৱদান আগবঢ়াইছিল। একেদৰে নওশাদ আলী, উষা খান্না, এম. বি. শ্ৰীনিবাসন, বোম্বে ৰবি, শ্যাম, বাপ্পী লাহিড়ী, লক্ষ্মীকান্ত-প্যাৰেলাল, সলিল চৌধুৰী, ইলাইয়াৰাজা, বিশাল ভাৰদ্বাজ আৰু এ. আৰ. ৰহমানৰ দৰে অন্যান্য ভাষাৰ সংগীত পৰিচালকসকলেও মালয়ালম চলচ্চিত্ৰত সংগীত দিছিল।^৭ ১৯৫০ চনৰ শেষৰফালৰপৰা ১৯৭০ চনৰ মাজভাগলৈকে সময়ছোৱাক মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ সংগীতৰ আটাইতকৈ সোণালী সময় হিচাপে গণ্য কৰা হয়। এই সময়ছোৱাত এম. বি. শ্ৰীনিবাসন, এম. কে. অৰ্জুনন, পুকেঝেন্তি ৱেল্লাপ্পন নায়াৰ, এম. এছ. বিশ্বনাথন, এ. টি. উম্মৰ, আৰ. কে. শেখৰ আৰু সলিল চৌধুৰীৰ দৰে প্ৰখ্যাত সংগীত পৰিচালকসকলে কাম কৰিছিল। তেওঁলোকৰ সৈতে তিৰুনাইনাৰ কুৰিচি মাধৱন নায়াৰ, মানকোম্বু গোপালকৃষ্ণন আৰু ভৰণিকাভু শিৱকুমাৰৰ দৰে গীতিকাৰসকলে বহুতো চিৰসেউজ গান সৃষ্টি কৰিছিল। এই গীতসমূহ ইয়াৰ কোমল সুৰ আৰু উচ্চ মানদণ্ডৰ কথাৰ বাবে জনাজাত আছিল। ই সংগীতপ্ৰেমীসকলক আকৰ্ষণ কৰিছিল।

কে. জে. য়েছুদাস ১৯৬১ চনত সংগীত জগতত প্ৰৱেশ কৰে। তেওঁ আৰু পি. জয়চন্দ্ৰনে মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ সংগীত উদ্যোগক গভীৰভাৱে প্ৰভাবিত কৰিছিল। পিছলৈ তেওঁলোক কে. এছ. চিত্ৰাৰ সৈতে সমানে প্ৰশংসিত হয়। ৱায়লাৰ, জি. দেৱৰাজন আৰু য়েছুদাসৰ ত্ৰিমূৰ্তিয়ে বহুতো পাহৰিব নোৱাৰা গান উপহাৰ দিছিল। য়েছুদাসে কেৱল চলচ্চিত্ৰ সংগীতপ্ৰেমীৰ মাজতেই নহয়, শাস্ত্ৰীয় সংগীতৰ শ্ৰোতাৰ মাজতো জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰিছিল।^৮ তেওঁ আৰু পি. জয়চন্দ্ৰনে ১৯৬০ আৰু ১৯৭০ চনৰ সময়ছোৱাত মালয়ালম নেপথ্য গায়নৰ বিকাশত ডাঙৰ বৰঙনি যোগাইছিল। কে. এছ. চিত্ৰাই ১৯৭৯ চনত আত্মপ্ৰকাশ কৰে। তেওঁ আশীৰ দশকৰ মাজভাগলৈ অতি প্ৰখ্যাত হৈ পৰে। তেওঁ দক্ষিণ ভাৰতৰ অন্যতম চহকী আৰু চাহিদাপূৰ্ণ মহিলা গায়িকা হৈ পৰিছিল।

১৯৭০ চনৰ শেষৰফালে সংগীতৰ ধাৰা কিছু সলনি হয়। শ্যাম, কে. জে. জয় আৰু জেৰী আমলদেৱৰ দৰে সংগীত পৰিচালকে পশ্চিমীয়া প্ৰভাৱ থকা বেছি তাল-প্ৰধান গান তৈয়াৰ কৰিবলৈ লয়। এই সময়ছোৱাত গীতিকাৰসকলে প্ৰায়ে সুৰৰ সৈতে মিলাই গান লিখিবলগীয়া হৈছিল। ইয়াৰ বাবে গীতৰ মানদণ্ডক লৈ কিছু সমালোচনাও হৈছিল। অৱশ্যে ১৯৭৯-১৯৮০ চনৰপৰা ৰবীন্দ্ৰন, জনছন আৰু এম. জি. ৰাধাকৃষ্ণনৰ দৰে সংগীত পৰিচালকসকলে মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ সংগীতৰ দ্বিতীয়টো সংস্কাৰ আৰম্ভ কৰে। তেওঁলোকে কেৰালাৰ সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ সৈতে জড়িত সুমধুৰ আৰু শাস্ত্ৰীয় সংগীত ভিত্তিক ৰচনা সৃষ্টি কৰে। ১৯৮০ চনৰ গাড়ীত পুৱাচল খাদেৰ, কাভালাম নাৰায়ণ পণিকাৰ আৰু বিচূ তিৰুমালাৰ দৰে গীতিকাৰে ডাঙৰ ভূমিকা লৈছিল। ১৯৯০ চনৰ গাড়ীত কৈথাপ্ৰম দামোদৰন নাম্বুথিৰী আৰু গিৰীশ পুথেনচেৰীয়ে এই পৰিৱৰ্তন আগুৱাই নিয়ে। এই সময়ছোৱাত কান্নুৰ ৰাজন, বোম্বে ৰবি, এছ. পি. ভেংকটেশ, মোহন সিতাৰা, আউচেপ্পাচন, শৰত, বিদ্যাপুৰন, ৰঘুকুমাৰ আৰু বিদ্যাসাগৰৰ দৰে কম্পজাৰৰ অৱদানো উল্লেখনীয় আছিল। কে. জে. য়েছুদাস, কে. এছ. চিত্ৰা, এম. জি. শ্ৰীকুমাৰ, জি. বেণুগোপাল, উন্নী মেনন আৰু সুজাতা মোহনৰ দৰে গায়কসকল এই সময়ত সক্ৰিয় আছিল। ১৯৮০ আৰু ১৯৯০ চনৰ বহুতো চলচ্চিত্ৰৰ গানত শাস্ত্ৰীয় কৰ্ণাটকী সংগীতৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। 'চিত্ৰম' (১৯৮৮), 'হিছ হাইনেছ আব্দুল্লাহ' (১৯৯০), 'ভৰথম' (১৯৯১), 'সৰগম' (১৯regular) আৰু 'সোপানাম' (১৯৯৩) আদি চিনেমা ইয়াৰ অন্যতম উদাহৰণ।

বৰ্তমান মালয়ালম সংগীত জগতৰ প্ৰধান ব্যক্তিসকলৰ ভিতৰত এম. জয়চন্দ্ৰন, বিজী বাল, ৰেক্স বিজয়ন, ৰাহুল ৰাজ, প্ৰশান্ত পিল্লাই, শান ৰহমান, সুশীন শ্যাম, জেকছ বেজয়, গোপী সুন্দৰ, আলফনচ আৰু ৰাজেশ মুৰুগেশানৰ দৰে সংগীত পৰিচালক অন্যতম। প্ৰখ্যাত গীতিকাৰসকলৰ ভিতৰত ৰফিক আহমেদ, আনৱাৰ আলী, বি. কে. হৰিনাৰায়ণন, বিনায়ক শশীকুমাৰ আৰু ৱায়লাৰ শৰত অন্যতম। ইয়াৰ উপৰি বিনীত শ্ৰীনিবাসন, বিজয় য়েছুদাস, শ্বেতা মোহন, মঞ্জৰী আৰু জ্যোতিষ্ণা ৰাধাকৃষ্ণনৰ দৰে গায়কে এই উদ্যোগলৈ বিশেষ অৱদান আগবঢ়াইছে।

মালয়ালম চিনেমাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা বিজয়ী সংগীত পৰিচালকসকলৰ ভিতৰত জনছন (১৯৯৪, ১৯৯৫), বোম্বে ৰবি (১৯৯৫), আউচেপ্পাচন (২০০৮), ইলাইয়াৰাজা (২০১০), ইছাক থমাছ কোট্টুকাপল্লী (২০১১), বিজী বাল (২০১২) আৰু এম. জয়চন্দ্ৰন (২০১৫) অন্যতম। ১৯৯৫ চনত 'সুকৃতম' (১৯৯৪) ছবিৰ বেকগ্ৰাউণ্ড স্কোৰৰ বাবে জনছনে লাভ কৰা বঁটাটো গানৰ পৰিৱৰ্তে স্কোৰৰ বাবে দিয়া প্ৰথমটো ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা আছিল। একেখন ছবিৰ গান ৰচনাৰ বাবে বোম্বে ৰবিয়েও বঁটা লাভ কৰিছিল। ২০১০ আৰু ২০১১ চনত বিশেষভাৱে ফিল্ম স্কোৰৰ বাবে বঁটা প্ৰদান কৰা হৈছিল। এই দুয়ো বছৰতে মালয়ালম ছবিয়ে বঁটা লাভ কৰিছিল। সেই ছবি দুখন আছিল 'পঝাছি ৰাজা' (২০১০, স্কোৰ: ইলাইয়াৰাজা) আৰু 'আদামিণ্টে মকান আবু' (২০১১, স্কোৰ: ইছাক থমাছ কোট্টুকাপল্লী)। ১৯৯২ চনত 'ভৰথম' ছবিৰ গীত ৰচনাৰ বাবে ৰবীন্দ্ৰনে জুৰীৰ বিশেষ বঁটা লাভ কৰিছিল।

ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা লাভ কৰা গীতিকাৰসকলৰ ভিতৰত ৱায়লাৰ ৰামবৰ্মা (১৯৭৩), অ'. এন. ভি. কুৰুপ (১৯৮৯) আৰু ইউছুফ আলী কেচেৰী (২০০১) অন্যতম। পুৰুষ গায়কসকলৰ ভিতৰত কে. জে. য়েছুদাসে কেইবাবাৰো (১৯৭২, ১৯৭৩, ১৯৮৭, १९९১, ১৯৯৩, ২০১৭) এই বঁটা লাভ কৰিছে। ইয়াৰ উপৰি পি. জয়চন্দ্ৰন (১৯৮৬) আৰু এম. জি. শ্ৰীকুমাৰে (১৯৯১, ২০০০) বঁটা লাভ কৰিছে। য়েছুদাসে হিন্দী (১৯৭৭) আৰু তেলুগু (১৯৮৩) ছবিৰ গীতৰ বাবেও আন দুটা ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা লাভ কৰিছিল। ইয়াৰ সৈতে তেওঁ মুঠ সাতটা বঁটাৰে আটাইতকৈ বেছি বঁটা পোৱা পুৰুষ নেপথ্য গায়ক। মহিলা গায়িকাসকলৰ ভিতৰত এছ. জানকী (১৯৮১) আৰু কে. এছ. চিত্ৰাই (১৯Check, ১৯৮৯) এই বঁটা লাভ কৰিছে। চিত্ৰাই তামিল (১৯৮৬, ১৯৯৭, ২০০৫) আৰু হিন্দী (১৯৯৮) ছবিৰ গীতৰ বাবেও ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা লাভ কৰিছে। ইয়াৰ সৈতে তেওঁ মুঠ ছটা বঁটাৰে আটাইতকৈ বেছি বঁটা লাভ কৰা মহিলা নেপথ্য গায়িকা।

মাপ্পিলা পাট্টু

কেৰালাৰ মালাবাৰ অঞ্চলত বহুসংখ্যক মুছলমান লোকে বাস কৰে। এই অঞ্চলত হিন্দুস্তানী সংগীতৰ প্ৰভাৱ থকা এক সুকীয়া সংগীত পৰম্পৰা গঢ়ি উঠিছে। এই পৰম্পৰাত গজল, মাপ্পিলা পাট্টু (Mappila pattu) আৰু কিছুমান পৰম্পৰাগত নৃত্যৰ সংগীত অন্তৰ্ভুক্ত। এই নৃত্যসমূহৰ ভিতৰত ওপ্পানা আৰু কলকলি অন্যতম। এই সংগীত ধাৰাত কবিতাৰ এক প্ৰধান ভূমিকা আছে। এই গীতসমূহ মূলতঃ মালয়ালম ভাষাত লিখা হয়। কিন্তু ইয়াত প্ৰচুৰ পৰিমাণে আৰবী শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। এই সংমিশ্ৰণক আৰবী-মালয়ালম ভাষা বুলি জনা যায়। মাপ্পিলা গীতসমূহৰ এক সুকীয়া আকৰ্ষণ আছে। ইয়াত কেৰালাৰ থলুৱা সংস্কৃতি আৰু পশ্চিম এছিয়াৰ প্ৰভাৱ একেলগে দেখা যায়। এই গীতসমূহত ধৰ্ম, প্ৰেম, ব্যংগ আৰু বীৰত্ব আদি বিভিন্ন বিষয় ফুটাই তোলা হয়।

ক্নানায়া লোকগীত

ক্নানায়া (Knanaya) হৈছে ছেইণ্ট থমাছ খ্ৰীষ্টানসকলৰ ভিতৰৰে এটা জনগোষ্ঠী। তেওঁলোকে নিজৰ কিছুমান পুৰণি লোকগীত আজিও সংৰক্ষিত কৰি ৰাখিছে। ১৯১০ চনত ক্নানায়া পণ্ডিত পি. ইউ. লুকে তেওঁৰ 'পুৰাতন পাত্তুকাল' (পুৰণি গীত) নামৰ গ্ৰন্থত এই গীতসমূহ প্ৰথমবাৰৰ বাবে লিপিবদ্ধ কৰিছিল। এই গীতবোৰৰ মূল উৎস এতিয়াও জনা হোৱা নাই। লুকে এই গীতসমূহ বিভিন্ন ক্নানায়া পৰিয়ালৰপৰা সংগ্ৰহ কৰিছিল। তেওঁলোকে এই গীতবোৰ তালপাতৰ পুথিত সাঁচি ৰাখিছিল। এই গীতসমূহ পুৰণি মালয়ালম ভাষাত লিখা হৈছে। ইয়াত সংস্কৃত, চিৰিয়াক আৰু তামিল ভাষাৰ প্ৰভাৱ দেখা যায়। ইয়াৰপৰাই গীতবোৰৰ প্ৰাচীনতা বুজিব পাৰি। এই গীতবোৰত সম্প্ৰদায়টোৰ ধৰ্মবিশ্বাস, ৰীতি-নীতি, থমাছ দ্য এপোষ্টলৰ ধৰ্মপ্ৰচাৰ আৰু ক্নানায়াসকলৰ ভাৰত প্ৰব্ৰজনৰ বুৰঞ্জী বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ইয়াৰ উপৰি বাইবেলৰ কাহিনী, গীৰ্জাৰ উদ্দেশ্যে উৎসৰ্গিত গীত আৰু সন্তসকলৰ জীৱনগাথা ইয়াত পোৱা যায়। এই গীতসমূহ কেৰালাৰ সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ বাবে অতি মূল্যৱান সম্পত্তি। পণ্ডিতসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে ক্নানায়াসকলৰ এই গীতবোৰৰ সৈতে কোচিন ইহুদীসকলৰ গীতৰ বহুত মিল আছে। দুয়োটা ধাৰাৰ কিছুমান গীতৰ কথা আৰু সুৰ প্ৰায় একেই হয়।

ওট্টামথুল্লাল গীত

ওট্টামথুল্লাল (Ottamthullal) নামৰ এক পৰম্পৰাগত কলা প্ৰদৰ্শনৰ বাবে এই গীতসমূহ ৰচনা কৰা হয়। এই কলা প্ৰদৰ্শন কৰা শিল্পীজনে নিজেই গীত গায় আৰু তাৰ তালে তালে নৃত্য কৰে। কথাকলিৰ দৰে ওট্টামথুল্লালৰ ভাষা গধুৰ বা সংস্কৃতপ্ৰধান নহয়। ইয়াৰ কথাবোৰ অতি সৰল মালয়ালম ভাষাত লিখা হয়। ইয়াৰ তাল আৰু ছন্দসমূহ অতি সহজ-সৰলৰপৰা জটিলতালৈকে হ’ব পাৰে। পৰম্পৰাগতভাৱে মন্দিৰৰ উৎসৱসমূহৰ সময়ত ওট্টামথুল্লাল প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছিল।

মালয়ালম পপ সংগীত

১৯৯০ চনৰ শেষৰফালে কেৰালাত পপ সংগীতৰ বিকাশ ঘটিছিল। ইষ্ট ক’ষ্ট বিজয়ন আৰু তেওঁৰ সংগীত কোম্পানী 'ইষ্ট ক’ষ্ট অডিঅ’জ'-এ ইয়াত ডাঙৰ ভূমিকা লৈছিল। বিজয়নক কেৰালাৰ অনা-চলচ্চিত্ৰ পপ এলবাম গীতৰ পথ-প্ৰদৰ্শক বুলি গণ্য কৰা হয়। তেওঁ নিজে এজন কবি আছিল। তেওঁ ১৯৯৮ চনত মুক্তি পোৱা মালয়ালম ভাষাৰ প্ৰথমটো অনা-চলচ্চিত্ৰ পপ এলবাম 'নিনাক্কাই'ৰ বাবে গান লিখিছিল।^৯ এই এলবামটোৰ সংগীত পৰিচালনা কৰিছিল বালভাস্কৰে। বিজু নাৰায়ণে গোৱা ইয়াৰ এটা গীত অতি জনপ্ৰিয় হৈ পৰিছিল। ১৯৯৯ চনত বিজয়ে তেওঁৰ দ্বিতীয়টো এলবাম 'আধ্যমাই' মুকলি কৰে। ইয়াৰ গানসমূহ কে. জে. য়েছুদাসে গাইছিল আৰু এইটোও বৰ সফল হৈছিল। ২০০১ চনত তেওঁলোকৰ 'অৰ্মাক্কাই' নামৰ এলবামটোৱে মালয়ালম পপ সংগীতৰ ইতিহাসত আটাইতকৈ ডাঙৰ সফলতা লাভ কৰে। এম. জয়চন্দ্ৰনে পৰিচালনা কৰা আৰু কে. জে. য়েছুদাস তথা কে. এছ. চিত্ৰাই গোৱা ইয়াৰ এটা গীত আজিও এক চিৰসেউজ হিট গীত হিচাপে গণ্য কৰা হয়।

এই সময়ছোৱাত পপ এলবামসমূহ কলেজীয়া ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ মাজত অতি জনপ্ৰিয় হৈ পৰিছিল। ইয়াৰ ফলত সংগীত জগতলৈ বহুতো নতুন প্ৰতিভাৰ আগমন ঘটিছিল। সেই সময়ত যুৱপ্ৰজন্মৰ মাজত 'ভেলেণ্টাইনছ ডে' নামৰ এটা এলবামে বৰ জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰিছিল। গিৰীশ পুথেনচেৰীয়ে লিখা ইয়াৰ এটা গীত ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ মুখত প্ৰায়েই শুনা গৈছিল। ইষ্ট ক’ষ্টৰ সমান্তৰালভাৱে জনি সাগৰিকা, সত্যম অডিঅ’জ, মেগনাম অডিঅ’জ আৰু অক্টেভ অডিঅ’জৰ দৰে আন বহুতো কোম্পানীয়ে পপ এলবাম বনাবলৈ আৰম্ভ কৰে। ই কেৰালাত পপ সংগীতৰ সংস্কৃতিক বহুত মজপুত কৰি তুলিছিল।

২০০৬ চনত সত্যম অডিঅ’জে 'চেম্পকামে' নামৰ এক অতি সফল এলবাম মুক্তি দিয়ে। এই এলবামটোৰ জৰিয়তে ফ্ৰেংকো নামৰ এজন নতুন গায়ক আৰু শ্যাম ধৰ্মন নামৰ এজন প্ৰতিভাৱান সংগীত পৰিচালকৰ আগমন ঘটিছিল। ইয়াৰ 'সুন্দৰীয়ে বা' আৰু 'চেম্পকামে' গীত দুটাই সকলো ৰেকৰ্ড ভংগ কৰিছিল। একেটা বছৰতে শান ৰহমানে আন দুজন সতীৰ্থৰ সৈতে মিলি 'ডেচিনইজ' (DESINOISE) নামৰ এটা বেণ্ড গঠন কৰে আৰু 'ৰেভলিউচন' নামৰ এটা এলবাম উলিয়ায়। ইয়াৰ গীতসমূহৰ সুকীয়া সংগীত আৰু দৃশ্যগ্ৰহণৰ শৈলীৰ বাবে মানুহে বৰ আদৰি লৈছিল। ২০০৮ চনত জনি সাগৰিকাই 'মোহম' নামৰ এটা এলবাম উলিয়ায়, য’ত স্বৰ্ণলতাই গোৱা এটা গীত বৰ জনপ্ৰিয় হৈছিল। ইয়াৰ পিছৰপৰাই মালয়ালী পপ সংগীতত বয় বেণ্ড বা যুৱকসকলৰ সংগীত দল গঠন কৰাৰ এক নতুন ধাৰা আৰম্ভ হয়।

২০০৮ চনত জনি সাগৰিকাই 'মোহম' নামৰ এটা এলবাম উলিায়ায়। ইয়াৰ 'কুদাজাদিয়িল' গীতটো বৰ হিট হৈছিল। এই গীতটো স্বৰ্ণলতাই গাইছিল আৰু মনচুৰ আহমেদে ইয়াৰ সংগীত পৰিচালনা কৰিছিল। ইয়াৰ পিছৰপৰাই মালয়ালী পপ সংগীতত যুৱকসকলৰ সংগীত দল বা বয় বেণ্ড (boy bands) গঠন কৰাৰ এক নতুন ধাৰা আৰম্ভ হয়।

মালয়ালম পপ সংগীতৰ জগতত প্ৰথমটো উল্লেখনীয় বয় বেণ্ড আছিল 'কনফিউজন'। এই দলটো বালভাস্কৰ আৰু ইশান দেৱে মিলি গঠন কৰিছিল। ইহঁতৰ 'নো টেনচন প্লীজ' গীতটো বৰ হিট হৈছিল। ২০০৭ চনত 'টিম মালয়ালী' নামৰ এটা দলে আত্মপ্ৰকাশ কৰে। এই দলটোৱে মালয়ালম এলবাম উদ্যোগত এক ডাঙৰ প্ৰভাৱ পেলাইছিল। এই দলটোত চাৰিজন প্ৰতিভাৱান সংগীতজ্ঞ আছিল। তেওঁলোক হ’ল— বিনীত শ্ৰীনিবাসন, জেকছ বিজয়, শান ৰহমান আৰু অৰ্জুন শশী। 'মালয়ালী' নামৰ এলবামটোৰ 'ফ্ৰেণ্ডছ ফ’ৰ এভাৰ' আৰু 'মিন্নালাঝাকে' গীত দুটা বৰ সফল হৈছিল।^১০ ২০০৮ চনত বিনীত শ্ৰীনিবাসন আৰু শান ৰহমানে আকৌ একেলগে কাম কৰে। তেওঁলোকে 'কফি @ এমজি ৰোড' নামৰ এটা নতুন এলবাম উলিয়ায়। এই এলবামটোৱে বহুত সফলতা লাভ কৰিছিল। ইয়াৰ 'পালাবাত্তম' গীতটোত মালয়ালম অভিনেতা চেলিম কুমাৰে অভিনয় কৰিছিল। এই গীতটোক এক ক্লাছিক গীত বুলি গণ্য কৰা হয়। ২০০৯ চনত 'যুৱা' (YUVA) নামৰ এটা নতুন বয় বেণ্ডৰ আগমন ঘটে। ইহঁতৰ প্ৰথমটো এলবাম আছিল 'ড্ৰিমজ'। এই এলবামটোৱে সংগীত জগতত ভাল প্ৰভাৱ পেলাইছিল। এই দলটো বিনীত মোহনদাস, সন্তোষ কুমাৰ আৰু চিনু জাকাৰিয়াক লৈ গঠিত হৈছিল। তেওঁলোকে মালয়ালম সংগীত জগতলৈ নতুন সুৰ লৈ আনিছিল। সেই সময়ত মালয়ালম সংগীতত তামিল, হিন্দী আৰু পশ্চিমীয়া সংগীতৰ প্ৰভাৱ বহুত বেছি আছিল। ইহঁতৰ প্ৰথমটো ভিডিঅ’ গীত 'ৰাৱিন নিলাকায়ালিল' এক ডাঙৰ হিট গান আছিল। এই গীতটো ২০০৯ চনৰ মিউজিক চাৰ্টৰ একেবাৰে ওপৰত আছিল।^১১ ২০১০ চনত 'যুৱা' দলে তেওঁলোকৰ দ্বিতীয়টো মিউজিক ভিডিঅ’ 'পোভূকায়ানো' মুকলি কৰে। এই গীতটো বিধু প্ৰতাপে গাইছিল। এই গীতটোও যুৱ প্ৰজন্মৰ মাজত বৰ জনপ্ৰিয় হৈছিল। সেই একেটা বছৰতে 'এৰ’জ' (Arrows) নামৰ এটা নতুন বয় বেণ্ড গঠিত হয়। ইয়াৰ সদস্যসকল আছিল এছিয়ানেটৰ ৰিয়েলিটি শ্ব’ 'আইডিয়া ষ্টাৰ ছিংগাৰ'ৰ প্ৰতিযোগী। তেওঁলোক হ’ল— অৰুণ গোপাল, ৰৌচন এন.চি, উইলিয়াম ইছাক আৰু সুদৰ্শন আচাৰী।^১২ প্ৰায় ছয় বছৰৰ বিৰতিৰ পিছত ইষ্ট ক’ষ্ট কোম্পানীয়ে তেওঁলোকৰ বিখ্যাত এলবাম শৃংখলাৰ ষষ্ঠটো সংস্কৰণ 'এন্নেন্নুম' মুক্তি দিয়ে। এইটো এটা বহুত ডাঙৰ প্ৰকল্প আছিল। ইয়াক সমগ্ৰ ভাৰততে পাঁচটা বেলেগ বেলেগ ভাষাত মুকলি কৰা হৈছিল। ইয়াত ভাৰতৰ ৩০ গৰাকী আগশাৰীৰ গায়কে মুঠ ৬০টা গান গাইছিল। এই এলবামটোৰ সংগীত বিজয় কৰুণে দিছিল আৰু কথা আছিল ইষ্ট ক’ষ্ট বিজয়নৰ। ইয়াক কেৰালাৰ প্ৰথমটো অতি উচ্চ বাজেটৰ মিউজিক এলবাম বুলি গণ্য কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি ৰাছী, দিজো জোচ এণ্টনী, নিতিন আৰু মিথুন ৰাজৰ দৰে নতুন সংগীত পৰিচালকসকলেও মালয়ালম এলবাম জগতলৈ বিশেষ বৰঙনি যোগাইছিল। ২০১২ চনত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মিউজিক লেবেল ছনী মিউজিক এণ্টাৰটেইনমেণ্টে মালয়ালম সংগীত জগতত প্ৰৱেশ কৰে। তেওঁলোকে 'যুভ' (Yuvvh) নামৰ এটা এলবাম উলিয়ায়। ইয়াৰ জৰিয়তে শচীন আৰু শ্ৰীজিৎ নামৰ দুজন নতুন সংগীতজ্ঞৰ আগমন ঘটে।^১৩১৪ এই এলবামটোৰ প্ৰথমটো গান 'নেঞ্জডু চেৰথু' মুক্তিৰ মাত্ৰ তিনি দিনৰ ভিতৰতে ইউটিউবত ডেড় লাখতকৈও অধিক লোকে চাইছিল। ই কোনো নেতিবাচক প্ৰচাৰ নোহোৱাকৈয়ে প্ৰথমটো মালয়ালম ভাইৰেল হিট গীত হিচাপে পৰিগণিত হয়।^১৫ যোৱা দুটা দশকত কেৰালাৰ লোকসংগীতৰ এক ডাঙৰ উত্থান দেখা গৈছে। থাইকুডম ব্ৰীজ আৰু প্ৰসীথাৰ দৰে সংগীত দলে ইয়াত নতুন মাত্ৰা যোগ দিছে। প্ৰথম অৱস্থাত কাভালাম নাৰায়ণ পণিকাৰ আৰু পিছলৈ কালাভাৱন মণিৰ দৰে শিল্পীয়ে লোকসংগীতক জনপ্ৰিয় কৰি তুলিছিল। বৰ্তমান সময়ত যুৱপ্ৰজন্ম আৰু কিশোৰ-কিশোৰীসকলৰ মাজত এই লোকসংগীতৰ আদৰ বহুত বৃদ্ধি পাইছে।

পু্ল্লুভান পাট্টু

কেৰালাৰ পুল্লুভাৰ (Pulluvar) সম্পৰ্কীয় লোকসকলৰ সাপ পূজা বা নাগ পূজাৰ সৈতে এক গভীৰ সম্পৰ্ক আছে। এই সম্পৰ্কীয় এটা গোটে নাগ দেৱতাক নিজৰ প্ৰধান দেৱতা হিচাপে গণ্য কৰে। তেওঁলোকে কিছুমান বিশেষ ধৰ্মীয় নীতি-নিয়ম পালন কৰে আৰু গান গায়। এই গীতসমূহক 'পু্ল্লুভান পাট্টু' বা পু্ল্লুভান গীত বুলি জনা যায়। বিভিন্ন জাতিৰ পৰিয়ালসমূহৰ ঘৰত আৰু সৰ্প মন্দিৰবোৰত এই পূজা কৰা হয়। সৰ্প মন্দিৰ আৰু পৱিত্ৰ হাবিবোৰত (snake groves) গোৱা এই গীতবোৰক সৰ্পপাট্টু, নাগম পাট্টু, সৰ্পম থুল্লাল, সৰ্পোৎসৱম বা পাম্বুম কালাম আদি বিভিন্ন নামেৰে জনা যায়। এই ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত মূলতঃ কলামেঝুথু (মেজি বা মাটিত আঁকা চক্ৰ) কৰা হয় আৰু তাৰ সৈতে গীত-নৃত্য পৰিৱেশন কৰা হয়।

মন্দিৰৰ সংগীত

কেৰালাত মন্দিৰৰ উৎসৱ আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানসমূহৰ সৈতে বিভিন্ন ধৰণৰ সংগীত ওতপ্ৰোতভাৱে জড়িত হৈ আছে। ইয়াৰ ভিতৰত পঞ্চাৰী মেলাম আৰু পাণ্ডী মেলাম অন্যতম। এয়া হৈছে একপ্ৰকাৰৰ সমবেত বা দলীয় বাদ্য প্ৰদৰ্শন। ইয়াত মূলতঃ চেন্দা ঢোল বজোৱা হয়। ইয়াৰ লগত তালৰ বাবে ইলাথালাম (তাল বা কাঁহী), কুঝাল আৰু কোম্বু আদি বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। থায়াম্বাকা হৈছে আন এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সংগীতৰ ৰূপ। ইয়াত এজন বা কেইজনমান চেন্দা বাদকে বাকী চেন্দা আৰু ইলাথালাম বাদকৰ সংগতত নিজাকৈ নতুন নতুন তাল তুলি বাদ্য বজায়। ইয়াৰ উপৰি ক্ষেত্ৰ বাদ্যম আৰু সোপানাম আদি বাদ্য ধৰ্মীয় নীতি-নিয়মৰ সময়ত সংগত কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। আন এক গুৰুত্বপূৰ্ণ দলীয় বাদ্য প্ৰদৰ্শন হৈছে পঞ্চবাদ্যম। ইয়াত পাঁচবিধ বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। সেইবোৰ হৈছে— মাদ্দলম, থিমিলী, কোম্বু, ইলাথালাম আৰু ইডাক্কা।

সোপানাম

কেৰালাত সোপানাম হৈছে আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় সংগীত শৈলী। সোপানা সংগীতম নামৰ শাস্ত্ৰীয় সংগীতৰ এই ৰূপটো কেৰালাৰ মন্দিৰসমূহৰপৰা আহিছে। প্ৰথমতে মন্দিৰৰ ভিতৰত কালীৰ কালাম বা পূজাত ধৰ্মীয় স্তোত্ৰ হিচাপে সোপানাম সৃষ্টি কৰা হৈছিল। জয়দেৱৰ গীত গোবিন্দম ৰচনা হোৱাৰ পিছত সোপানাম অধিক জনপ্ৰিয় হৈ পৰে।

মন্দিৰৰ গৰ্ভগৃহলৈ যোৱা পৱিত্ৰ খট‌খটীৰ কাষত এই সোপানা সংগীতম পৰিৱেশন কৰা হয়। এই গীতটো গোৱাৰ সময়ত ইডাক্কা নামৰ এটা পৰম্পৰাগত ডম্বৰু আকৃতিৰ ঢোল বজোৱা হয়। ইয়াৰ লগতে তাল ৰাখিবলৈ চেংগিলা নামৰ এবিধ ধাতুৰ কাঁহী ব্যৱহাৰ কৰা হয়।^১৬

তথ্যসূত্ৰ

• Chandran, VP. (2018). Mathrubhumi Yearbook Plus - 2019. P. V. Chandran, Managing Editor, Mathrubhumi Printing & Publishing Company Limited, Kozhikode