অসমত নাৰীবাদ

অসমত নাৰীবাদ অসমৰ সামাজিক, ঐতিহাসিক, সাংস্কৃতিক আৰু ৰাজনৈতিক পৰিপ্ৰেক্ষিতত বিকশিত হোৱা নাৰী-অধিকাৰ আৰু লিংগ-সমতাৰ এক বহুমাত্ৰিক আন্দোলন। ই কেৱল পুৰুষ আৰু নাৰীৰ সমান অধিকাৰৰ দাবীত সীমাবদ্ধ নহয়; বৰং সামাজিক ন্যায়, সাংস্কৃতিক স্বীকৃতি, শিক্ষাৰ সুযোগ, ৰাজনৈতিক অংশগ্ৰহণ আৰু আৰ্থ-সামাজিক সমতাৰ ক্ষেত্ৰত নাৰীৰ স্বায়ত্তশাসনৰ দাবীকো অন্তৰ্ভুক্ত কৰে।^১

অসমত নাৰীবাদৰ বিকাশ একক সময়ছোৱাৰ ফল নহয়; ই ১৯শ শতিকাৰ সামাজিক সংস্কাৰ আন্দোলন, ঔপনিৱেশিক আধুনিকীকৰণ, জাতীয়তাবাদী ৰাজনীতি, ভাষা-আন্দোলন, জনজাতীয় সমাজ-গাঁথনি আৰু স্বাধীনতা-উত্তৰ নাগৰিক সমাজৰ আন্দোলনৰ সৈতে আন্তঃসম্পৰ্কিত এক ধাৰাবাহিক ঐতিহাসিক প্ৰক্ৰিয়া।^২

অসমৰ সমাজ ঐতিহ্যগতভাৱে পিতৃতান্ত্ৰিক গাঁথনিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল আছিল যদিও বিভিন্ন জনজাতীয় সমাজত নাৰীৰ তুলনামূলক স্বাধীনতা আৰু সম্পত্তিৰ অধিকাৰ দেখা যায়।^৩

এই দ্বৈত সামাজিক বাস্তৱতাই অসমত নাৰীবাদী চিন্তাধাৰাৰ এক স্বকীয় ৰূপ গঢ়ি তোলে। ঔপনিৱেশিক সময়ছোৱাত শিক্ষাৰ বিস্তাৰ আৰু ছপা-সংস্কৃতিৰ বিকাশে নাৰী-শিক্ষা আৰু সামাজিক অধিকাৰৰ বিষয়ে প্ৰাথমিক আলোচনা সূচনা কৰে। পাছলৈ সংগঠিত নাৰী-সংগঠন, বিশেষকৈ অসম প্ৰাদেশিক মহিলা সমিতিৰ প্ৰতিষ্ঠাই নাৰী-অধিকাৰ আন্দোলনক প্ৰাতিষ্ঠানিক ৰূপ দিয়ে।^৪

২০শ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত আৰু বিশেষকৈ ১৯৭০ দশকৰ পাছত সমগ্ৰ ভাৰতবৰ্ষৰ দৰে অসমতো নাৰীবাদ নতুন বৌদ্ধিক আৰু ৰাজনৈতিক ৰূপত আত্মপ্ৰকাশ কৰে। গাৰ্হস্থ্য হিংসা, সম্পত্তিৰ অধিকাৰ, ৰাজনৈতিক প্ৰতিনিধিত্ব, শিক্ষাৰ অসম সুযোগ আৰু লিংগ-ভিত্তিক বৈষম্যৰ দৰে বিষয়সমূহ অধিক স্পষ্টভাৱে আলোচিত হয়। বিশ্ববিদ্যালয়সমূহত লিংগ-অধ্যয়ন আৰু নাৰী-অধিকাৰ বিষয়ক গৱেষণাই আন্দোলনটোক তাত্ত্বিক ভিত্তি প্ৰদান কৰে।^১

২১শ শতিকাত নাগৰিক সমাজ, স্ব-সহায়ক গোট, ছাত্ৰ-সংগঠন আৰু ডিজিটেল মাধ্যমৰ জৰিয়তে অসমত নাৰীবাদ এক নতুন পৰ্যায়ত উপনীত হৈছে। আধুনিকীকৰণ, নগৰায়ণ, স্থানান্তৰণ আৰু আঞ্চলিক ৰাজনৈতিক অস্থিৰতাৰ মাজতো নাৰী-অধিকাৰ আৰু লিংগ-সমতাৰ প্ৰশ্ন কেন্দ্ৰীয় সামাজিক আলোচ্য বিষয় হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰিছে। এইদৰে অসমত নাৰীবাদ এক গতিশীল, পৰিৱৰ্তনশীল আৰু ঐতিহাসিকভাৱে স্তৰবিন্যস্ত আন্দোলন হিচাপে চিহ্নিত হয়।^৩

ঐতিহাসিক পটভূমি (১৯শ শতিকা)

অসমত নাৰীবাদী চিন্তাধাৰাৰ সূত্ৰপাত ১৯শ শতিকাৰ সামাজিক সংস্কাৰ আন্দোলনৰ সৈতে গভীৰভাৱে সম্পৰ্কিত। ১৮২৬ চনৰ ইয়াণ্ডাবুৰ চুক্তিৰ পাছত অসম ব্ৰিটিছ শাসনৰ অধীনলৈ আহে, আৰু এই ঔপনিৱেশিক শাসন-ব্যৱস্থাই সমাজত এক নতুন প্ৰশাসনিক, শিক্ষাগত আৰু সাংস্কৃতিক পৰিৱেশ সৃষ্টি কৰে। ইংৰাজী শিক্ষাৰ প্ৰচলন, মিছনাৰী বিদ্যালয় স্থাপন আৰু ছপা-সংস্কৃতিৰ বিকাশে অসমীয়া সমাজত আধুনিক চিন্তাধাৰাৰ সূচনা কৰে। এই পৰিৱৰ্তনে পুৰণি সামাজিক প্ৰথা আৰু লিংগ-সম্পৰ্কীয় গাঁথনিৰ ওপৰত প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।

১৯শ শতিকাৰ মধ্যভাগত শিক্ষিত মধ্যবিত্ত সমাজ গঢ়ি উঠাৰ লগে লগে নাৰী-শিক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তা আৰু সামাজিক সংস্কাৰৰ প্ৰশ্ন আলোচিত হ’বলৈ আৰম্ভ কৰে। এই সময়ছোৱাত আনন্দৰাম ঢেকিয়াল ফুকনে তেওঁৰ লেখনিত নাৰী-শিক্ষাৰ গুৰুত্ব উল্লেখ কৰে আৰু অসমীয়া সমাজৰ আধুনিকীকৰণৰ বাবে কন্যা-শিক্ষাক আৱশ্যক বুলি অভিহিত কৰে। তদুপৰি গুণাভিৰাম বৰুৱাই বিধৱা-বিবাহৰ সমৰ্থনত মত প্ৰকাশ কৰি সমাজত চলি থকা কঠোৰ পিতৃতান্ত্ৰিক নিয়ম-নীতিক সমালোচনা কৰে।^৫

এই সংস্কাৰমূলক চিন্তাধাৰাসমূহ আধুনিক অৰ্থত নাৰীবাদী আন্দোলন নাছিল যদিও, ই নাৰী-অধিকাৰ আৰু লিংগ-সমতাৰ প্ৰাথমিক ভিত্তি স্থাপন কৰে। বিশেষকৈ কন্যা-শিক্ষা, বিধৱা-বিবাহ আৰু বাল্য-বিবাহৰ দৰে সামাজিক প্ৰথাসমূহৰ বিষয়ে আলোচনা আৰম্ভ হোৱাটো এক উল্লেখযোগ্য পৰিৱৰ্তন আছিল। সমাজত নাৰীৰ ভূমিকা কেৱল গৃহস্থালি পৰিসৰত সীমাবদ্ধ নহয়, বৰং শিক্ষিত নাগৰিক হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ প্ৰয়োজনীয়তা স্বীকাৰ কৰা হৈছিল।

ঔপনিৱেশিক আধুনিকীকৰণৰ ফলস্বৰূপে ছপা সংবাদ-পত্ৰ আৰু সাহিত্য-সাময়িকীৰ বিকাশে নাৰী-প্ৰশ্নক ৰাজহুৱা আলোচনাৰ অংশ কৰি তোলে। সংবাদ-পত্ৰসমূহত সামাজিক সংস্কাৰ, শিক্ষা আৰু নৈতিকতা বিষয়ক প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ পায়, যাৰ জৰিয়তে নাৰী-চেতনাৰ এক নতুন স্তৰ সৃষ্টি হয়। ইয়াৰ ফলত নাৰী-অধিকাৰ বিষয়ক আলোচনাই এক বৌদ্ধিক ভিত্তি লাভ কৰে, যি পাছলৈ ২০শ শতিকাত সংগঠিত নাৰী-আন্দোলনৰ ৰূপ লয়।

এইদৰে ১৯শ শতিকাৰ সামাজিক সংস্কাৰ আন্দোলন, শিক্ষাৰ বিস্তাৰ আৰু ঔপনিৱেশিক আধুনিকীকৰণে অসমত নাৰীবাদৰ বীজ ৰোপণ কৰে। যদিও এই সময়ছোৱাত নাৰীসকলৰ ৰাজনৈতিক সংগঠন দেখা নাযায়, তথাপি চিন্তাধাৰাগত আৰু শিক্ষাগত পৰিৱৰ্তনে নাৰী-অধিকাৰৰ ভৱিষ্যৎ আন্দোলনৰ বাবে এক দৃঢ় ভিত্তি প্ৰস্তুত কৰে।

সংগঠিত নাৰী আন্দোলনৰ উদ্ভৱ (২০শ শতিকাৰ প্ৰথমভাগ)

২০শ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে অসমত নাৰী-অধিকাৰ আৰু সামাজিক সংস্কাৰমূলক চিন্তাধাৰাই এক সংগঠিত ৰূপ লাভ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ১৯শ শতিকাৰ সামাজিক সংস্কাৰ আন্দোলনে যি বৌদ্ধিক ভিত্তি স্থাপন কৰিছিল, তাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি শিক্ষিত নাৰীসমাজ আৰু সমাজসংস্কাৰকসকলে সংগঠিত উদ্যোগ গ্ৰহণ কৰে। এই সময়ছোৱাত ভাৰতবৰ্ষজুৰি জাতীয়তাবাদী আন্দোলন জোৰদাৰ হোৱাৰ লগে লগে অসমৰ সমাজতো ৰাজনৈতিক সচেতনতা বৃদ্ধি পায়, আৰু নাৰীসকলেও এই প্ৰক্ৰিয়াত সক্ৰিয়ভাৱে অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।

১৯২৬ চনত অসম প্ৰাদেশিক মহিলা সমিতিৰ প্ৰতিষ্ঠা অসমত সংগঠিত নাৰী আন্দোলনৰ এক ঐতিহাসিক মাইলফলক হিচাপে স্বীকৃত। সংগঠনটোৰ মুখ্য লক্ষ্য আছিল নাৰী-শিক্ষাৰ প্ৰসাৰ, মাতৃ আৰু শিশুৰ স্বাস্থ্যৰ উন্নতি, বাল্য-বিবাহ আৰু অশিক্ষাৰ বিৰুদ্ধে সচেতনতা বৃদ্ধি, লগতে গ্ৰামাঞ্চলত সামাজিক সংস্কাৰমূলক কাৰ্যসূচী ৰূপায়ণ। সংগঠনটোৱে শাখা-প্ৰশাখাৰ জৰিয়তে অসমৰ বিভিন্ন জিলাত কাৰ্যকলাপ বিস্তাৰ কৰে, যাৰ ফলত নাৰীসকল প্ৰথমবাৰৰ বাবে বৃহৎ পৰিসৰত সংগঠিতভাৱে ৰাজহুৱা ক্ষেত্ৰত আত্মপ্ৰকাশ কৰে।

এই সময়ছোৱাত নাৰী-আন্দোলন কেৱল সামাজিক কল্যাণমূলক কামত সীমাবদ্ধ নাছিল; ই ৰাজনৈতিক চেতনাৰ সৈতে গভীৰভাৱে সংযুক্ত আছিল। জাতীয়তাবাদী আন্দোলনৰ সৈতে সম্পৰ্কৰ ফলত নাৰীসকল সভা-সমিতি, শোভাযাত্ৰা আৰু অসহযোগ আন্দোলনত অংশগ্ৰহণ কৰে। ইয়াৰ জৰিয়তে নাৰীসকল গৃহস্থালি পৰিসৰৰপৰা ওলাই ৰাজহুৱা ৰাজনৈতিক পৰিসৰত নিজৰ উপস্থিতি নিশ্চিত কৰিবলৈ সক্ষম হয়। এই পৰিৱৰ্তনে পিতৃতান্ত্ৰিক সমাজত নাৰীৰ ভূমিকা আৰু সক্ষমতাৰ বিষয়ে নতুন বোধ সৃষ্টি কৰে।

শিক্ষাৰ বিস্তাৰ এই পৰ্যায়ৰ আন্দোলনৰ এক মুখ্য ভিত্তি আছিল। বিদ্যালয়, সাহিত্য-সাময়িকী আৰু সামাজিক আলোচনাৰ জৰিয়তে শিক্ষিত নাৰীসকল নেতৃত্বৰ ভূমিকাত অৱতীৰ্ণ হয়। সংগঠিত নাৰী আন্দোলনে সমাজৰ ৰক্ষণশীল মনোভাবৰ সৈতে মোকাবিলা কৰিবলগীয়া হৈছিল যদিও, ধীৰে ধীৰে ই সামাজিক স্বীকৃতি লাভ কৰে।

এইদৰে ২০শ শতিকাৰ প্ৰথমভাগত সংগঠিত নাৰী আন্দোলনৰ উদ্ভৱে অসমত নাৰীবাদক সামাজিক সংস্কাৰৰ ধাপৰপৰা সংগঠিত সামাজিক আৰু ৰাজনৈতিক আন্দোলনলৈ উত্তৰণ ঘটায়। ইয়াৰ ফলত পাছলৈ স্বাধীনতা আন্দোলন আৰু স্বাধিকাৰোত্তৰ সময়ছোৱাত নাৰী-অধিকাৰৰ বিস্তৃত দাবীৰ বাবে এক শক্তিশালী ভিত্তি প্ৰস্তুত হয়।

স্বাধীনতা আন্দোলনত নাৰীৰ ৰাজনৈতিক ভূমিকা

ভাৰতীয় স্বাধীনতা আন্দোলনৰ সময়ছোৱাত অসমৰ নাৰীসকলে ৰাজনৈতিক ক্ষেত্ৰত যি সক্ৰিয় অংশগ্ৰহণ কৰিছিল, সেয়া অসমত নাৰীবাদী চেতনাৰ বিকাশত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰ্ব হিচাপে বিবেচিত। ২০শ শতিকাৰ ত্ৰিছ আৰু চল্লিছৰ দশকত জাতীয়তাবাদী আন্দোলনে গতি লাভ কৰাৰ লগে লগে অসমৰ নাৰীসকলেও ৰাজনৈতিক আন্দোলনত সক্ৰিয়ভাৱে অংশগ্ৰহণ কৰে।^৬ ই কেৱল প্ৰতীকী উপস্থিতি নাছিল; বৰং সংগঠন, নেতৃত্ব আৰু আত্মবলিদানৰ ক্ষেত্ৰতো তেওঁলোকে উল্লেখযোগ্য অৱদান আগবঢ়ায়।

বিশেষকৈ ১৯২০ চনৰ অসহযোগ আন্দোলন আৰু ১৯৩০ চনৰ চিভিল অবিডিয়েন্স আন্দোলনৰ সময়ছোৱাত অসমৰ নাৰীসকলে ব্ৰিটিছ শাসনৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ, শোভাযাত্ৰা আৰু সভাত অংশগ্ৰহণ কৰে। এই প্ৰক্ৰিয়াত তেওঁলোকে পুলিচী দমন-পীড়ন আৰু সামাজিক সমালোচনাৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। তথাপি, তেওঁলোকৰ অংশগ্ৰহণে ৰাজনৈতিক ক্ষেত্ৰত নাৰীৰ সক্ষমতা আৰু নেতৃত্বৰ সম্ভাৱনাক প্ৰমাণ কৰে।^৭

১৯৪২ চনৰ ভাৰত ত্যাগ আন্দোলনৰ সময়ত অসমৰ নাৰীসকলৰ ভূমিকাই এক বিশেষ তাৎপৰ্য লাভ কৰে। কনকলতা বৰুৱা আৰু ভোগেশ্বৰী ফুকননীৰ দৰে ব্যক্তিত্বই আত্মবলিদানৰ জৰিয়তে স্বাধীনতা আন্দোলনত নাৰীৰ সাহস আৰু দেশপ্ৰেমৰ এক ঐতিহাসিক নিদৰ্শন স্থাপন কৰে। কনকলতা বৰুৱাই গোহপুৰত ত্ৰিৰঙ্গ পতাকা উত্তোলনৰ চেষ্টা কৰোঁতে গুলীচালনাত শ্বহীদ হয়; ^৮ এই ঘটনা অসমৰ ৰাজনৈতিক ইতিহাসত এক গভীৰ প্ৰভাৱ বিস্তাৰ কৰে। ভোগেশ্বৰী ফুকননীয়েও আন্দোলনৰ সময়ত ব্ৰিটিছ পুলিচৰ গুলীত নিহত হয়, যাৰ ফলত তেওঁ নাৰীৰ প্ৰতিবাদী চেতনাৰ প্ৰতীক হিচাপে পৰিগণিত হয়।^৯

স্বাধীনতা আন্দোলনত নাৰীসকলৰ অংশগ্ৰহণে সমাজত লিংগ-ভিত্তিক ভূমিকা সম্বন্ধীয় ধাৰণাসমূহক সলনি কৰিবলৈ সহায় কৰে। আগতে গৃহস্থালি পৰিসৰত সীমাবদ্ধ বুলি গণ্য কৰা নাৰীসকল ৰাজহুৱা ৰাজনৈতিক ক্ষেত্ৰত সক্ৰিয় নাগৰিক হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে। এই পৰিৱৰ্তনে নাৰীৰ ৰাজনৈতিক অধিকাৰ, ভোটাধিকাৰ আৰু সামাজিক সমতাৰ দাবীক অধিক শক্তিশালী কৰে।^১০

এইদৰে স্বাধীনতা আন্দোলনত অসমৰ নাৰীসকলৰ ৰাজনৈতিক ভূমিকা নাৰীবাদী চিন্তাধাৰাৰ বিকাশৰ সৈতে গভীৰভাৱে জড়িত। ই দেখুৱাই যে নাৰীবাদ কেৱল সামাজিক সংস্কাৰৰ বিষয় নাছিল; বৰং ৰাজনৈতিক স্বাধীনতা আৰু নাগৰিক অধিকাৰৰ সৈতে ওতপ্ৰোতভাৱে সংযুক্ত আছিল।

স্বাধীনতা-উত্তৰ অসমত নাৰী আন্দোলন (১৯৪৭–১৯৮০)

১৯৪৭ চনত ভাৰত স্বাধীন হোৱাৰ পাছত অসমৰ সামাজিক আৰু ৰাজনৈতিক পৰিসৰত এক নতুন অধ্যায়ৰ সূচনা হয়। স্বাধীনতাৰ লগে লগে সংবিধানিকভাৱে নাৰী আৰু পুৰুষৰ সমান অধিকাৰ স্বীকৃত হ’লেও বাস্তৱ সমাজজীৱনত লিংগ-অসমতা, শিক্ষাৰ অভাৱ, আৰ্থ-সামাজিক পশ্চাদপদতা আৰু পিতৃতান্ত্ৰিক মনোভাব অটল হৈ আছিল। এই পৰিস্থিতিত স্বাধীনতাত্তৰ সময়ছোৱাত অসমৰ নাৰী আন্দোলনে সামাজিক ন্যায়, শিক্ষা-বিস্তাৰ, স্বাস্থ্য-সচেতনতা আৰু ৰাজনৈতিক অধিকাৰৰ ক্ষেত্ৰত নতুন ধৰণৰ সংগঠিত কাৰ্যসূচী গ্ৰহণ কৰে।^১১

স্বাধীনতাৰ পাছতো অসম প্ৰাদেশিক মহিলা সমিতিয়ে নাৰী-শিক্ষা, মাতৃ-স্বাস্থ্য, গাঁও-উন্নয়ন আৰু স্বনিৰ্ভৰতা বিষয়ক কাৰ্যসূচী আগবঢ়াই ৰাখে। ১৯৫০ আৰু ১৯৬০-ৰ দশকত সংগঠনটোৱে গ্ৰামাঞ্চলত সাক্ষৰতা অভিযান, দৰিদ্ৰ নাৰীসকলৰ বাবে হস্তশিল্প প্ৰশিক্ষণ, আৰু স্বাস্থ্য-সচেতনতা শিবিৰ আয়োজন কৰে। ইয়াৰ ফলত নাৰী-আন্দোলন কেৱল ৰাজনৈতিক প্ৰতিবাদত সীমাবদ্ধ নাথাকি সামাজিক উন্নয়নমুখী এক ধাৰা ৰূপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে।^১২

এই সময়ছোৱাত উচ্চশিক্ষিত নাৰীসকলৰ সংখ্যা বৃদ্ধি পোৱাৰ লগে লগে চৰকাৰী চাকৰি, শিক্ষা-প্ৰতিষ্ঠান আৰু সাহিত্য-সংস্কৃতি ক্ষেত্ৰত নাৰীসকলৰ অংশগ্ৰহণ বৃদ্ধি পায়। ১৯৬০-ৰ দশকৰপৰা নাৰীসকল ৰাজনৈতিক দল আৰু স্থানীয় স্বশাসন প্ৰতিষ্ঠানসমূহত অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। যদিও নেতৃত্বৰ স্তৰত নাৰীসকলৰ সংখ্যা সীমিত আছিল, তথাপি ই ৰাজনৈতিক ক্ষেত্ৰত নাৰীৰ উপস্থিতিৰ এক নতুন পৰিসৰ সৃষ্টি কৰে।^১৩

১৯৭০-ৰ দশকত সমগ্ৰ ভাৰতবৰ্ষত দ্বিতীয় ঢৌ নাৰীবাদী আন্দোলনৰ প্ৰভাৱ দেখা যায়, যাৰ প্ৰতিফলন অসমৰ ক্ষেত্ৰতো পৰিলক্ষিত হয়। এই সময়ছোৱাত যৌতুক-প্ৰথা, গৃহ-হিংসা, মজুৰি-বৈষম্য আৰু কৰ্মক্ষেত্ৰত বৈষম্যৰ দৰে বিষয়সমূহক লৈ সচেতনতা বৃদ্ধি পায়। অসমৰ নাৰী-সংগঠনসমূহে আইনগত অধিকাৰ, সম্পত্তিৰ অধিকাৰ আৰু কৰ্মক্ষেত্ৰত সমান মজুৰিৰ দাবীত আলোচনা আৰু সভা-সমিতি আয়োজন কৰে। যদিও এই আন্দোলনসমূহ মেট্ৰোপলিটান কেন্দ্ৰসমূহৰ দৰে তীব্ৰ নাছিল, তথাপি ই বৌদ্ধিক আৰু সামাজিক পৰিৱেশত লিংগ-সমতাৰ প্ৰশ্নক অধিক স্পষ্ট কৰি তোলে।^১৪

স্বাধীনতাত্তৰ ১৯৪৭–১৯৮০ সময়ছোৱাত অসমৰ নাৰী আন্দোলনে ধীৰে ধীৰে সামাজিক কল্যাণমূলক কাৰ্যসূচীৰপৰা অধিক অধিকাৰ-মুখী আৰু নীতি-প্ৰভাবিত দাবীৰ দিশে আগবাঢ়ে। এই পৰ্যায়ে সংগঠিত নাৰী-চেতনাক দৃঢ় ভিত্তি প্ৰদান কৰে, যি পাছলৈ ১৯৮০-ৰ দশকৰ ছাত্ৰ-আন্দোলন, গণ-আন্দোলন আৰু মানবাধিকাৰ-আন্দোলনৰ সৈতে সংযুক্ত হৈ অধিক ৰাজনৈতিক ৰূপ লাভ কৰে।

১৯৮০-ৰ দশকৰ পাছত অসমত নাৰীবাদৰ নতুন ধাৰা

১৯৮০-ৰ দশক অসম তথা সমগ্ৰ উত্তৰ-পূৰ্ব ভাৰতৰ ৰাজনৈতিক ইতিহাসত এক অতি আলোড়নময় সময়। এই সময়ছোৱাত অসম আন্দোলনে (১৯৭৯–১৯৮৫) সমাজৰ প্ৰায় সকলো স্তৰক প্ৰভাবিত কৰে, আৰু নাৰীসকলেও এই গণ-আন্দোলনত উল্লেখযোগ্যভাৱে অংশগ্ৰহণ কৰে। নাৰীসকলৰ এই সক্ৰিয় উপস্থিতিয়ে নাৰীবাদী চেতনাক এক নতুন ৰাজনৈতিক প্ৰেক্ষাপট প্ৰদান কৰে। যদিও আন্দোলনটো মূলতঃ বিদেশী-বিৰোধী আৰু জাতীয় সত্তা-ভিত্তিক দাবীৰ ওপৰত কেন্দ্ৰিত আছিল, তথাপি ইয়াৰ জৰিয়তে নাৰীসকল ৰাজহুৱা ৰাজনৈতিক ক্ষেত্ৰত অধিক দৃশ্যমান হয়।^১৫

এই সময়ছোৱাত অসমত সশস্ত্ৰ সংঘাত, ৰাজ্যিক দমন-পীড়ন আৰু মানৱাধিকাৰ লঙ্ঘনৰ অভিযোগ বৃদ্ধি পায়। এই প্ৰেক্ষাপটত ১৯৯০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিতে মণিৰাম দেৱান মহিলা সংঘ আৰু পিছলৈ মেইৰা পাইবি (যদিও মেইৰা পাইবি মূলতঃ মণিপুৰৰ সংগঠন) আদি সংগঠনসমূহে উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলত নাৰী-নেতৃত্বাধীন প্ৰতিবাদী ৰাজনীতিৰ এক নতুন ধাৰা প্ৰতিষ্ঠা কৰে। অসমত বিশেষকৈ মাতৃ-গোষ্ঠীভিত্তিক সংগঠনসমূহে মানবাধিকাৰ, বলপূৰ্বক নিখোঁজ আৰু যৌন-হিংসাৰ দৰে বিষয়সমূহত সোচ্চাৰ ভূমিকা গ্ৰহণ কৰে।^১৬

১৯৯০-ৰ দশক আৰু ২০০০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিতে অসমত নাৰীবাদী আলোচনা অধিক একাডেমিক আৰু নীতি-ভিত্তিক ৰূপ লাভ কৰে। বিশ্ববিদ্যালয়সমূহত মহিলা অধ্যয়ন কেন্দ্ৰ স্থাপন, লিংগ-সমতা বিষয়ক পাঠ্যক্ৰম প্ৰৱৰ্তন আৰু গৱেষণা প্ৰকাশন বৃদ্ধি পায়। গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয় আৰু ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ত নাৰী-অধ্যয়ন বিষয়ক আলোচনা-চক্ৰ আৰু গৱেষণা প্ৰকল্পে নাৰীবাদক বৌদ্ধিক ভিত্তি প্ৰদান কৰে।^১৭

এই সময়ছোৱাত নাৰী-সংগঠনসমূহে যৌতুক-প্ৰথা, গৃহ-হিংসা, যৌন-উৎপীড়ন আৰু কৰ্মক্ষেত্ৰত বৈষম্যৰ দৰে বিষয়সমূহত আইনগত সজাগতা বৃদ্ধি কৰে। ঘৰুৱা হিংসাৰপৰা মহিলাক সুৰক্ষা আইন, ২০০৫-ৰ দৰে কেন্দ্ৰীয় আইনসমূহৰ প্ৰয়োগ আৰু সচেতনতা অভিযানত অসমৰ নাৰী-সংগঠনসমূহ সক্ৰিয় ভূমিকা গ্ৰহণ কৰে। তদুপৰি স্বনিৰ্ভৰ গোট (Self-Help Groups) আন্দোলনে গ্ৰামাঞ্চলত নাৰীৰ আৰ্থিক স্বাৱলম্বিতাক শক্তিশালী কৰে।^১৮

১৯৮০-ৰ দশকৰ পাছত অসমত নাৰীবাদী আন্দোলনে একাধিক ধাৰা গ্ৰহণ কৰে—(ক) জাতিগত-ৰাজনৈতিক পৰিচয়ৰ সৈতে জড়িত অংশগ্ৰহণমূলক নাৰীবাদ, (খ) মানবাধিকাৰ-ভিত্তিক প্ৰতিবাদী নাৰীবাদ, আৰু (গ) একাডেমিক তথা নীতি-প্ৰভাবিত নাৰীবাদ। এই বহুমুখী ধাৰাই অসমৰ নাৰী-আন্দোলনক কেৱল সামাজিক সংস্কাৰৰ পৰিসৰত সীমাবদ্ধ নাথাকি সংঘাত, উন্নয়ন আৰু অধিকাৰৰ জটিল প্ৰশ্নসমূহৰ সৈতে সংযুক্ত কৰে।

এইদৰে ১৯৮০-ৰ দশকৰ পাছত অসমত নাৰীবাদৰ নতুন ধাৰাই অধিক সংগঠিত, অধিক ৰাজনৈতিক আৰু অধিক আন্তঃবিষয়ক ৰূপ লাভ কৰে। ই উত্তৰ-পূৰ্ব ভাৰতৰ বিশেষ ৰাজনৈতিক বাস্তৱতা আৰু লিংগ-সমতাৰ দাবীক একেলগে ধৰি নাৰীবাদৰ এক স্বকীয় আঞ্চলিক পৰিচয় গঢ়ি তোলে।

নাৰীবাদী আন্দোলনত অসমীয়া মহিলা আলোচনীৰ ভূমিকা

অসমীয়া মহিলা আলোচনীয়ে নাৰী-অধিকাৰ আৰু লিংগ-সমতা আন্দোলনত এক কেন্দ্ৰীয় ভূমিকা পালন কৰিছে। ১৯২৬ চনত অসম মহিলা সমিতিৰ প্ৰতিষ্ঠাৰ লগে লগে চন্দ্ৰপ্ৰভা শইকীয়ানী, পুষ্পলতা দাস আদি মহিলা নেতৃত্বই গাঁও-ভিত্তিক শিক্ষা, স্বাস্থ্য আৰু সামাজিক উন্নয়ন কাৰ্যসূচী আগবঢ়াই নাৰীসকলক সক্ৰিয় নাগৰিক হিচাপে প্ৰশিক্ষিত কৰিছিল। এই নেতৃত্বই কেৱল স্থানীয় সমস্যা সমাধানেই নহয়, বৰঞ্চ নাৰীৰ আত্মপ্ৰতিষ্ঠা আৰু সামাজিক সচেতনতা বৃদ্ধি কৰিবলৈ এক মডেল স্থাপন কৰিছিল।

১৯৪৭–১৯৮০ সময়ছোৱাত, ড° অপৰ্ণা মহন্ত আৰু ড° অনিমা গুহৰ দৰে বৌদ্ধিক মহিলা আলোচনীয়ে নাৰীবাদী তত্ত্ব, সামাজিক সমালোচনা আৰু শিক্ষামূলক প্ৰচাৰসমূহত গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱদান আগবঢ়ায়। তেওঁলোকে লিংগ-সমতা, পিতৃতান্ত্ৰিক মানসিকতা, নাৰী-শৰীৰৰ ৰাজনীতি আৰু পৰিচয়-চৰ্চা বিষয়ে গভীৰ বিশ্লেষণ আগবঢ়াই অসমীয়াৰ সমাজ-সংস্কৃতিৰ ভিতৰত নাৰী-সচেতনতা বিস্তাৰ কৰে।^১৯

১৯৮০–ৰ পাছত, অসমীয়া মহিলা আলোচনীয়ে একাধিক ধাৰাত আগবাঢ়ি যায়। সাহিত্যিক ক্ষেত্ৰত মামণি ৰয়ছম গোস্বামী আৰু নিৰুপমা বৰগোহাঞিৰ ৰচনাই সমাজৰ অৱহেলিত নাৰীসকলৰ জীৱন-সংগ্ৰাম আৰু স্বতন্ত্ৰ্যক প্ৰকাশ কৰে। বিশ্ববিদ্যালয় আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানত মহিলা অধ্যয়ন কেন্দ্ৰ, লিংগ-অধ্যয়ন পাঠ্যক্ৰম আৰু প্ৰবন্ধ প্ৰকাশৰ জৰিয়তে বৌদ্ধিক নাৰী আলোচনীয়ে নতুন তত্ত্ব আৰু বিশ্লেষণসমূহ সমজলৈ আগবঢ়ায়।^২০

নাৰী আলোচনীয়ে কেবল সাহিত্য আৰু শিক্ষা ক্ষেত্ৰত নহয়, বৰঞ্চ ৰাজনৈতিক আৰু সামাজিক আন্দোলনতো সক্ৰিয় ভূমিকা গ্ৰহণ কৰে। ১৯৭০-১৯৯০ দশকত গৃহ-হিংসা, যৌন-উৎপীড়ন আৰু কৰ্মক্ষেত্ৰত বৈষম্যৰ বিৰুদ্ধে তেওঁলোকে সচেতনতা অভিযান, সভা-সমিতি আৰু ৰাজনৈতিক চাপ সৃষ্টি কৰে। ইয়াৰ ফলত নাৰী-অধিকাৰ আন্দোলন সমাজৰ বহুমুখী পৰিসৰত দৃঢ়ভাৱে স্থাপন হয়।^২১

সাৰাংশস্বৰূপে, অসমীয়া মহিলা আলোচনীয়ে নাৰীবাদী আন্দোলনত নেতৃত্ব, সাহিত্যিক আৰু বৌদ্ধিক অৱদান, সামাজিক সচেতনতা আৰু ৰাজনৈতিক প্ৰভাৱৰ জৰিয়তে এক বহুমুখী প্ৰভাৱ বিস্তাৰ কৰিছে। এই ভূমিকা অসমৰ নাৰীসকলক কেবল সমাজত দৃশ্যমান কৰি তুলিছে নহয়, বৰঞ্চ নাৰীবাদৰ আঞ্চলিক পৰিচয় স্থাপন আৰু বৌদ্ধিক বিকাশত এক গভীৰ প্ৰভাৱ পেলাইছে।

নাৰীবাদী আন্দোলনত অসমীয়া চলচ্চিত্ৰৰ ভূমিকা

অসমীয়া চলচ্চিত্ৰই নাৰী-অধিকাৰ আৰু লিংগ-সমতা আন্দোলনত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ মাধ্যম হিচাপে কাম কৰিছে। ১৯৭০ আৰু ১৯৮০ দশকৰপৰা অসমীয়া চলচ্চিত্ৰে সমাজৰ নাৰী-অৱস্থান, পৰম্পৰাগত মানসিকতা আৰু পিতৃতান্ত্ৰিক নিয়মৰ সমালোচনা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। এই চলচ্চিত্ৰসমূহে নাৰীসকলৰ স্বাতন্ত্ৰ্য, শিক্ষা আৰু আত্ম-প্ৰতিষ্ঠাৰ বিষয়সমূহৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰে।^২২

১৯৮০ আৰু ১৯৯০ দশকৰ চলচ্চিত্ৰত নাৰী চৰিত্ৰসমূহ কেৱল সহায়ক বা পৰম্পৰাগত গৃহিণী হিচাপে নহয়, বৰঞ্চ সমাজৰ প্ৰতিবাদী আৰু স্বাৱলম্বী সদস্য হিচাপে প্ৰতিফলিত হয়। উদাহৰণস্বৰূপে, মামণি ৰয়ছম গোস্বামীৰ উপন্যাসসমূহৰ আধাৰত নিৰ্মিত চলচ্চিত্ৰসমূহে সামাজিক অবিচাৰ, বিধৱা-বঞ্চিত নাৰী আৰু নাৰী শিক্ষাৰ প্ৰসংগত দৃঢ় বাৰ্তা প্ৰদান কৰে।

বৰ্তমানৰ অসমীয়া চলচ্চিত্ৰত নাৰীবাদী চিন্তাধাৰাই বিভিন্ন আঙ্গিকত প্ৰকাশ পায় —

• সামাজিক সমালোচনা: গৃহ-হিংসা, যৌন-উৎপীড়ন, আৰু কৰ্মক্ষেত্ৰৰ বৈষম্য।
• নাৰী চৰিত্ৰৰ স্বাৱলম্বিতা: শিক্ষিত, কৰ্মজীৱী আৰু ৰাজনৈতিকভাৱে সক্ৰিয় নাৰী।
• সাংস্কৃতিক প্ৰতিফলন: পৰম্পৰাগত মানসিকতা আৰু ধৰ্মীয় নিয়মৰ সমালোচনা।

এই চলচ্চিত্ৰসমূহৰ প্ৰচাৰ আৰু প্ৰদৰ্শনে নাৰী-সচেতনতা বৃদ্ধি কৰিছে, বিশেষকৈ নগৰ আৰু বিশ্ববিদ্যালয় পৰিসৰত। ইয়াৰদ্বাৰা নাৰীবাদী আলোচনীয়ে বহুমুখী সমাজিক আৰু বৌদ্ধিক প্ৰভাৱ বিস্তাৰ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে।^২৩

উপসংহাৰত, অসমীয়া চলচ্চিত্ৰই নাৰী-অধিকাৰ আৰু লিংগ সমতা আন্দোলনত এক শক্তিশালী মাধ্যমৰ ভূমিকা পালন কৰিছে। ই নাৰী চৰিত্ৰক কেন্দ্ৰিয়ভাৱে প্ৰতিনিধিত্ব কৰি, সাহিত্য, সমাজ আৰু বৌদ্ধিক চেতনা একেলগে সমন্বয় কৰিছে।