নাৰীবাদ
১০৬ প্ৰবন্ধ
-
নাৰীবাদ
নাৰীবাদ (feminism) বিংশ শতাব্দীত উদ্ভূত এটি দৰ্শন যি সভ্যতাৰ মানুহ হিচাপে পুৰুষৰ তুলনাত সকলো ক্ষেত্ৰতে নাৰীৰ সমতা আৰু স্বাধীনতাত বিশ্বাস কৰে। নাৰীবাদ সমাজত নাৰীৰ সমতা অৰ্জন, বিশেষকৈ পুৰুষৰ সমান অধিকাৰ আদায়ৰ যৌক্তিকতাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে।
-
নাৰীৰ অধিকাৰ
নাৰীৰ অধিকাৰ (Women's rights) হৈছে বিশ্বজুৰি মহিলা আৰু ছোৱালীৰ বাবে দাবী কৰা অধিকাৰ আৰু প্ৰাপ্য। এই দাবী আৰু অধিকাৰে ১৯ শতিকাত নাৰী অধিকাৰ আন্দোলন আৰু ২০ আৰু একবিংশ শতিকাৰ সময়ছোৱাত নাৰীবাদী আন্দোলনৰ ভিত্তি গঠন কৰিছিল।
-
নাৰী সবলীকৰণ
নাৰী সবলীকৰণ (Women's empowerment) হ'ল নাৰী ক্ষমতায়নৰ প্ৰক্ৰিয়া। সবলীকৰণক বিভিন্ন উপায়ত সংজ্ঞায়িত কৰিব পৰা যায়, কিন্তু, নাৰীৰ সবলীকৰণৰ কথা কওতে ক্ষমতায়নৰ অৰ্থ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ প্ৰক্ৰিয়াৰ বাহিৰৰ মানুহ (মহিলাসকল) ইয়াক গ্ৰহণ কৰা আৰু তেওঁলোকক অনুমতি দিয়া।
-
লিংগ বৈষম্য
লিংগৰ ভিত্তিত মানুহক সম-ব্যৱহাৰ নকৰা সামাজিক পৰিঘটনাটোৱেই হৈছে লিংগ বৈষম্য (Gender inequality)। জীৱবিজ্ঞান, মনোবিজ্ঞান বা সমাজত প্ৰচলিত সাংস্কৃতিক নীতি-নিয়মৰ সম্পৰ্কীয় পাৰ্থক্যৰ পৰাই এই বৈষম্যৰ নিৰ্মূল হ’ব পাৰে।
-
দ্বিতীয় ঢৌৰ নাৰীবাদ
দ্বিতীয় ঢৌৰ নাৰীবাদ (Second-wave Feminism) আছিল ১৯৬০ চনৰ আৰম্ভণিৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা নাৰীবাদী কাৰ্যকলাপৰ সময় আৰু ই প্ৰায় দুটা দশক ধৰি চলিছিল। ই সমগ্ৰ পশ্চিমীয়া বিশ্বতে সংঘটিত হৈছিল, আৰু ইয়াৰ লক্ষ্য আছিল পূৰ্বৰ নাৰীবাদী প্ৰাপ্তিৰ ওপৰত মনোনিৱেশ কৰি নাৰীৰ সমতা বৃদ্ধি কৰা।
-
নাৰীবাদী তত্ত্ব
নাৰীবাদী তত্ত্ব (Feminist Theory) হৈছে নাৰীবাদৰ তাত্ত্বিক, কাল্পনিক বা দাৰ্শনিক বক্তৃতাৰ সম্প্ৰসাৰণ। ইয়াৰ লক্ষ্য লিংগ বৈষম্যৰ স্বৰূপ বুজি পোৱা। ইয়াত নাৰী আৰু পুৰুষৰ সামাজিক ভূমিকা, অভিজ্ঞতা, আগ্ৰহ, কাম-কাজ আৰু নাৰীবাদী ৰাজনীতি বিভিন্ন ক্ষেত্ৰত পৰীক্ষা কৰা হয়৷ তাৰে ভিতৰত নৃতত্ত্ব আৰু সমাজবিজ্ঞান,…
-
ইথিঅ’পিয়াৰ নাৰী
ইথিঅ’পিয়াৰ নাৰীক (Women in Ethiopia) লৈ কেইবাটাও অধ্যয়ন এতিয়ালৈকে কৰা হৈছে। ঐতিহাসিকভাৱে ইথিঅ’পিয়াৰ অভিজাত মহিলাসকলক প্ৰশাসক আৰু যোদ্ধা হিচাপে দেখিবলৈ পোৱা গৈছে৷ অৱশ্যে ইয়াৰ ফলত নাৰীৰ অধিকাৰ অধিক উন্নত হোৱা বুলি ক'ব নোৱাৰি৷ মহিলাসকলে উত্তৰাধিকাৰী সূত্ৰে সম্পত্তিৰ মালিক হোৱা আৰু গুৰুত্বপূৰ্ণ…
-
লিংগভিত্তিক অধ্যয়ন
লিংগভিত্তিক অধ্যয়ন (Gender studies) লিংগ পৰিচয় তথা লিংগ প্ৰতিনিধিত্ব বিশ্লেষণৰ বাবে নিবেদিত এটি আন্তঃশৃঙ্খলা শিক্ষামূলক ক্ষেত্ৰ। ইয়াৰ অন্তৰ্গত বিষয় সমূহ হৈছে মহিলাসকলৰ অধ্যয়ন (নাৰী, নাৰীবাদ, লিংগ তথা ৰাজনীতি সম্পৰ্কিত), পুৰুষ অধ্যয়ন আৰু কুইয়াৰ অধ্যয়ন।
-
তৃতীয় ঢৌৰ নাৰীবাদ
তৃতীয় ঢৌৰ নাৰীবাদ (Third-wave feminism) হৈছে নবৈৰ দশকৰ প্ৰাৰম্ভতে উত্থান ঘটা এক নাৰীবাদী আন্দোলন, যি চতুৰ্থ ঢৌৰ আগৰ দশকবোৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ হিচাপে বিবেচিত হৈছিল।
-
উগ্ৰ নাৰীবাদ
উগ্ৰ নাৰীবাদ (Radical feminism) হৈছে নাৰীবাদৰ এক দৃষ্টিভংগী যিয়ে সমাজৰ আমূল পুনৰ্শৃংখলাৰ আহ্বান জনায় য'ত সকলো সামাজিক আৰু অৰ্থনৈতিক প্ৰেক্ষাপটতে পুৰুষৰ আধিপত্য নাইকিয়া কৰা হয়।
-
কৃষ্ণাংগ নাৰীবাদ
কৃষ্ণাংগ নাৰীবাদক (Black feminism) আমেৰিকাৰ বাহিৰত আফ্ৰিকান-নাৰীবাদ(Afro-feminism) বুলি কোৱা হয়৷ কৃষ্ণাংগ নাৰীবাদ নাৰীবাদৰ এনে এটা শাখা যি আফ্ৰিকান-আমেৰিকীয় মহিলাৰ অভিজ্ঞতাত কেন্দ্ৰীভূত আৰু বৰ্ণবাদ তথা যৌনতাবাদৰ আন্তঃবিভাজনক স্বীকৃতি দিয়ে।
-
চম্পাৱতী
চম্পাৱতী ( Champavati) অসমীয়া সমাজ জীৱনৰ এটি চিনাকি নাম৷ সাধুকথা, নাটক, কবিতা, মালিতা, কথাছবি সকলোতে চম্পাৱতী নামৰ এক চৰিত্ৰই স্থান লাভ কৰি আহিছে৷ চম্পাৱতী লোককথাৰ নায়িকা৷ চম্পাৱতীৰ প্ৰকৃত অৱস্থিতি কোনেও নাজানে৷ অসমীয়া লোককথাৰ নাৰী “চম্পাৱতী’’ক পোনতে লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱাই সংগ্ৰহ কৰি ছপাৰূপত…
-
দলিত নাৰীবাদ
দলিত নাৰীবাদ (Dalit Feminism) হৈছে এক নাৰীবাদী দৃষ্টিভংগী; যিয়ে দলিত জনসমষ্টি, নাৰীবাদ তথা বৃহত্তৰ নাৰী আন্দোলনৰ মাজত থকা জাতি তথা লিংগৰ ভূমিকাক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰে। দলিত মহিলাসকল মূলতঃ দক্ষিণ এছিয়াত, বাংলাদেশ, ভাৰত, নেপাল আৰু পাকিস্তানত বাস কৰে।
-
নাৰী মুক্তি আন্দোলন
নাৰী মুক্তি আন্দোলন (WLM) (Women's liberation movement)নাৰী আৰু নাৰীবাদী বৌদ্ধিকতাবাদৰ ৰাজনৈতিক একত্ৰীকৰণ আছিল, যি ১৯৬০ চনৰ শেষৰ ফালে গঢ় লৈ উঠিছিল আৰু ১৯৮০ চন পৰ্যন্ত পশ্চিমীয়া বিশ্বৰ ঔদ্যোগিক ৰাষ্ট্ৰসমূহত অব্যাহত আছিল।
-
নাৰীবাদী দৰ্শন
নাৰীবাদী দৰ্শন (Feminist Philosophy) হ'ল নাৰীবাদী দৃষ্টিকোণৰ পৰা দৰ্শনৰ এক দৃষ্টিভংগী। ইয়াৰ উপৰিও ই নাৰীবাদী বিষয় আৰু প্ৰশ্নৰ ক্ষেত্ৰত দাৰ্শনিক পদ্ধতিৰ ব্যৱহাৰ।
-
প্ৰথম ঢৌৰ নাৰীবাদ
প্ৰথম ঢৌৰ নাৰীবাদ (First-wave Feminism) আছিল ১৯ শতিকাৰ আৰু ২০ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে সমগ্ৰ পশ্চিমীয়া বিশ্বতে সংঘটিত হোৱা নাৰীবাদী কাৰ্যকলাপ আৰু চিন্তাৰ সময়ছোৱা। ইয়াত আইনী বিষয়ৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হৈছিল আৰু ইয়াৰ মূল ভিত্তি আছিল মহিলাৰ ভোটাধিকাৰ নিশ্চিত কৰা।
-
লিংগ দৃঢ়বদ্ধতা
লিংগ দৃৃৃঢ়বদ্ধতাৰ (Gender stereotypes) 'দৃঢ়তা' বা ‘নিৰ্দিষ্ট' ধাৰণাটো ব্যক্তিক কোনো এক দল বা উপদলত শ্ৰেণীভুক্ত কৰাক সূচায়। ই এক সাধাৰণ সামাজিক সমস্যা।কোনো নিৰ্দিষ্ট বিশ্বাসৰ অন্তৰ্গত ব্যক্তিসকলক বিশেষত ঋণাত্মক শ্ৰেণীৰ অন্তৰ্ভুক্ত ব্যক্তিক সূচাবলৈ এই ‘দৃঢ়বদ্ধতা' শব্দৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
-
চতুৰ্থ ঢৌৰ নাৰীবাদ
চতুৰ্থ ঢৌৰ নাৰীবাদ (Fourth-Wave Feminism) হৈছে ২০১২ চনৰ আশে-পাশে আৰম্ভ হোৱা এক নাৰীবাদী আন্দোলন আৰু ইয়াৰ বৈশিষ্ট্য হৈছে নাৰী সৱলীকৰণ,ইণ্টাৰনেট সঁজুলিৰ ব্যৱহাৰ, আৰু আন্তঃবিভাজন। চতুৰ্থ ঢৌৱে লিংগভিত্তিক নীতি-নিয়ম আৰু সমাজত নাৰীক প্ৰান্তীয়কৰণৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰি অধিক লিংগ সমতা বিচাৰিছে।
-
মহিলাৰ কাম
মহিলাৰ কাম(Women's work) হৈছে কেৱল নাৰীৰ ক্ষেত্ৰ বুলি ধৰা আৰু ইতিহাসৰ সময়ছোৱাত এককভাৱে নাৰীসুলভ বা ঘৰুৱা কৰ্তব্য হিচাপে গণ্য কৰা নিৰ্দিষ্ট সংস্কাৰপূৰ্ণ চাকৰিৰ সৈতে জড়িত শ্ৰমৰ ক্ষেত্ৰ। ঘৰ আৰু পৰিয়ালত মাতৃ বা পত্নীয়ে বিনা বেতনে কৰা শ্ৰমৰ কথা উল্লেখ কৰি ইয়াক বেছিকৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
-
লিংগ অনুসৰি মজুৰিৰ ব্যৱধান
লিংগ অনুসৰি দৰমহাৰ ব্যৱধান বা লিংগ অনুসৰি মজুৰিৰ ব্যৱধান (Gender pay gap) হ’ল কাম কৰা পুৰুষ আৰু মহিলাৰ পাৰিতোষিকৰ মাজৰ গড় পাৰ্থক্য। সাধাৰণতে মহিলাসকলক পুৰুষতকৈ কম দৰমহা পোৱা দেখা যায়। দৰমহাৰ ব্যৱধানৰ সন্দৰ্ভত দুটা সুকীয়া সংখ্যা আছে: অ-নিয়মিত (Non adjusted) বনাম নিয়মিত মজুৰিৰ (adjusted) ব্যৱধান।
-
ৰাজপথৰ হাৰাশাস্তি
thumb| এই কামত আমি মহিলালৈ হুইচেল নামাৰোঁ আৰু আমি ৰাজপথৰ হাৰাশাস্তিৰ বিৰোধী।’' ২০২০ চনত চেণ্টিয়াগো ডি চিলিৰ এটা নিৰ্মাণস্থানত পোষ্টাৰ। ৰাজপথত হাৰাশাস্তি (Street Harassment)হৈছে এনে এক প্ৰকাৰৰ হাৰাশাস্তি যাক অবাঞ্চিত যৌন উৎপীড়ন, উচটনিমূলক ইংগিত, হৰ্ণ বজোৱা, সুহুৰি বজোৱা, অশ্লীল উন্মোচন,…
-
কনকলতা মহিলা বেংক
কনকলতা মহিলা আৰবান কো-অ’পাৰেটিভ বেংক লিমিটেড বা চমুকৈ কনকলতা মহিলা বেংক (Konoklota Mahila Bank) অসম তথা উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ প্ৰথম মহিলা বেংক। ১৯৯৮ চনত যোৰহাটত এই বেংকটো স্থাপিত হৈছিল। সমবায় খণ্ডত স্থাপন কৰা এই বেংকটোৰ সকলো কৰ্মচাৰী আৰু বেছি অংশ গ্ৰাহকেই মহিলা।
-
দৃষ্টি
সমালোচনাত্মক তত্ত্ব, দৰ্শন, সমাজবিজ্ঞান আৰু মনোবিশ্লেষণত ৰূপক অৰ্থত দৃষ্টি (Gaze) হৈছে ব্যক্তিৰ (বা এটা গোটৰ) আন ব্যক্তি, অন্য গোট বা নিজৰ প্ৰতি সচেতনতা আৰু ধাৰণা। দৃষ্টিৰ ধাৰণা আৰু সামাজিক প্ৰয়োগসমূহ অস্তিত্ববাদী আৰু পৰিঘটনাবাদী দাৰ্শনিকসকলে সংজ্ঞায়িত আৰু ব্যাখ্যা কৰিছে।
-
নাৰীবাদী মনোবিজ্ঞান
নাৰীবাদী মনোবিজ্ঞান (Feminist Psychology) হৈছে সামাজিক গাঁথনি আৰু লিংগক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি উঠা মনোবিজ্ঞানৰ এক প্ৰকাৰ। নাৰীবাদী মনোবিজ্ঞানে পুৰুষৰ দৃষ্টিকোণৰ পৰা কৰা ঐতিহাসিক মানসিক গৱেষণাৰ সমালোচনা কৰে। নাৰীবাদী মনোবিজ্ঞান নাৰীবাদৰ মূল্যবোধ আৰু নীতিৰ ওপৰত কেন্দ্ৰীভূত।
-
ফ্ৰান্সৰ নাৰী
ইতিহাসৰ পাতত ফ্ৰান্সৰ নাৰীৰ (Women in France) ভূমিকা পৰিৱৰ্তনশীল। ১৯৪৪ চনত ফৰাচী মহিলাই ভোটাধিকাৰ লাভ কৰিছিল। আন আন পশ্চিমীয়া দেশৰ দৰেই ১৯৬০ আৰু ১৯৭০ চনত নাৰীৰ ভূমিকাত বহু সামাজিক আৰু আইনী পৰিৱৰ্তন ঘটিছিল।
-
ভাৰতীয় সংবিধানৰ এশ ষষ্ঠ সংশোধনী
জনপ্ৰিয় ৰূপত মহিলা সংৰক্ষণ বিধেয়ক, ২০২৩ (Women's Reservation Bill, 2023) নামে জনাজাত ভাৰতীয় সংবিধানৰ এই আইনখন ২০২৩ চনৰ ১৯ ছেপ্টেম্বৰত সংসদৰ বিশেষ অধিৱেশনৰ সময়ত লোকসভাত উত্থাপন কৰা হয়। এই আইনখনৰ উদ্দেশ্য হৈছে লোকসভা আৰু ৰাজ্যিক বিধানসভাৰ ৩৩ শতাংশ আসন মহিলাৰ বাবে প্ৰত্যক্ষভাৱে সংৰক্ষিত কৰা।
-
আইচলেণ্ডৰ নাৰী
আইচলেণ্ডৰ নাৰীসকলে (Women in Iceland) উল্লেখযোগ্য লিংগ সমতা লাভ কৰি আহিছে। ২০১৮ চন পৰ্যন্ত আইচলেণ্ডত কৰ্মত নিয়োজিত ৮৮%, বিশ্ববিদ্যালয়ত পঢ়া ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ ৬৫%, আৰু সংসদৰ সদস্যৰ ৪১% মহিলা হিচাপে পৰিলক্ষিত হৈছে। কিন্তু আইচলেণ্ডত মহিলাসকলে এতিয়াও পুৰুষতকৈ প্ৰায় ১৪% কমকৈ উপাৰ্জন কৰে।
-
আন্তৰ্জাতিক মহিলা গণতান্ত্ৰিক সংস্থা
আন্তৰ্জাতিক মহিলা গণতান্ত্ৰিক সংস্থা (Women's International Democratic Federation) হৈছে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মহিলা অধিকাৰ সংগঠন। ১৯৪৫ চনত স্থাপিত এই সংস্থাটো শীতল যুদ্ধৰ সময়ত আটাইতকৈ সক্ৰিয় আছিল৷ ইতিহাসবিদ ফ্ৰান্সিস্কা ডি হানৰ মতে ই আছিল "১৯৪৫ চনৰ পিছৰ যুগৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ আৰু সম্ভৱতঃ আটাইতকৈ প্ৰভাৱশালী…
-
ঋতুস্ৰাৱৰ ছুটী
ঋতুস্ৰাৱৰ ছুটী (Menstrual leave) হ’ল ঋতুস্ৰাৱৰ সময়ত ল'ব পৰা ছুটী৷ ঋতুস্ৰাৱৰ সময়ছোৱাত মহিলাগৰাকীয়ে কামলৈ যাব নোৱাৰিলে তেওঁ নিজৰ কৰ্মসংস্থাপনৰ পৰা বৈতনিক বা অবৈতনিকভাৱে এনে ছুটী ল'ব পাৰে।
-
এণ্ড হু ৱিল মেইক দ্য চাপাতিচ?
এণ্ড হু ৱিল মেইক দ্য চাপাতিচ? ভাৰতৰ মহাৰাষ্ট্ৰত গঠন হোৱা সৰ্বমহিলা ৰাজনৈতিক পঞ্চায়তসমূহৰ এক আভাস, য'ত ২০ শতিকাৰ শেষৰ ফালে নীতি পৰিৱৰ্তনে মহিলাসকলৰ বাবে স্থানীয়, গ্ৰাম্য চৰকাৰত স্পষ্টভাৱে স্থান সৃষ্টি কৰিছিল আৰু তেওঁলোকৰ শাসকীয় সংস্থাসমূহক ধন আৰু কিছুমান স্থানীয় কামৰ তদাৰকীৰ দায়িত্ব দিছিল।