অসমৰ ভাষা আৰু লিপি
৫৬ প্ৰবন্ধ
-
অসমীয়া লিপিৰ বুৰঞ্জী
অসমীয়া ভাষা অসমীয়া লিপিত লিখা হয়। লিপিবিদসকলে অসমীয়া লিপিৰ ক্ৰমবিকাশৰ ধাৰা সম্পৰ্কে দুইধৰণৰ মত পোষণ কৰে। সেই দুটা হ’ল- * প্ৰথম মত অনুসৰি: ব্ৰাহ্মী লিপি → গুপ্ত লিপি → কুটিল বা সূক্ষ্মকোণী বা সিদ্ধমাতৃকা লিপি → পুৰণি অসমীয়া লিপি হৈ বৰ্তমানৰ অসমীয়া লিপি (সৰ্বেশ্বৰ কটকী, ড॰ মহেশ্বৰ নেওগ, ড॰…
-
ইউনিক'ডত অসমীয়া–বঙালী লিপি
বঙালী আৰু অসমীয়া ইউনিক'ড ব্লকত অসমীয়া, বঙালী, বিষ্ণুপ্ৰিয়া মণিপুৰী, গাৰো, হাল্লাম, খাছী, মুণ্ডা, মিজো, নগা, ৰিয়ান, ডফলা আৰু চাঁওতালি ভাষাত বঙালী আৰু অসমীয়া লিপিৰ চিহ্ন ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে।
-
উমাচল শিলালিপি
উমাচল শিলালিপি অসমত বৰ্তমানলৈ উদ্ধাৰ হোৱা দ্বিতীয়খন পুৰণি শিলালেখ, সময় পঞ্চম শতিকাৰ শেষভাগ। লিপি খন ১৯৫৫ চনত উদ্ধাৰ হৈছে। গুৱাহাটীৰ নীলাচল পাহাৰৰ উত্তৰ-পূৱ কোনত পোৱা গৈছে। এজোপা পুৰণি বট গছ উভলী পৰাত এই লিপিখন দৃষ্টিগোচৰ হৈছিল।
-
খামটি ভাষা
টাই-খামটি ভাষা (খামটি:တဲးၵံးတီႈ) উত্তৰ-পূব ভাৰত আৰু মানদেশত বসবাস কৰা খামটি জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলৰ দ্বাৰা ব্যৱহৃত এটা দক্ষিণ-পশ্চিমীয় টাই ভাষা। উত্তৰ পূব ভাৰতৰ অসম আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশত খামটি ভাষী লোকসকলে বাস কৰে।
-
নগাজৰী-খনিকৰগাঁৱৰ শিলালিপি
নগাজৰী-খনিকৰগাঁৱৰ শিলালিপি (Nagajari-Khanikargaon rock inscription) অসমৰ গোলাঘাট জিলাৰ নগাজৰী-খনিকৰ গাঁও অঞ্চলত উদ্ধাৰ কৰা পঞ্চম শতিকাৰ শিলালিপি। ভূমি অনুদান হিচাপে খোদিত শিলালিপিখন খণ্ডিত ৰূপত পোৱা গৈছে। এইখন পূৰ্ব প্ৰকাৰৰ ব্ৰাহ্মী লিপিৰে সংস্কৃত ভাষাত লিখা হৈছে।
-
হাফলং হিন্দী
হাফলং হিন্দী (हफ़लौंग हिन्दी) অসমৰ ডিমা হাছাও জিলাত (পূৰ্বৰ উত্তৰ কাছাৰ) বহুল প্ৰচলিত এটা সংযোগী ভাষা (lingua franca)। হিন্দীৰ পৰা উদ্ভূত এই সংমিশ্ৰিত ভাষা বা ক্ৰে'য়ল ভাষা(creole language)টোৰ শব্দাৱলী অন্য কেইবাটাও ভাষাৰ শব্দেৰে গঠিত হৈছে।
-
টাই-আহোম সংখ্যা পদ্ধতি
টাই-আহোম সংখ্যা পদ্ধতি হৈছে টাই-আহোম ভাষাত ব্যৱহাৰ হোৱা এক দশমিক (decimal) সংখ্যা পদ্ধতি। বুৰঞ্জী আৰু শিলালিপিত এই সংখ্যা পদ্ধতি দেখা যায়। এই সংখ্যা পদ্ধতি অন্যান্য টাই ভাষাসমূহৰ সৈতে সাদৃশ্যপূৰ্ণ আৰু ইয়াৰ মূল উৎস হৈছে বৃহত্তৰ টাই ভাষা পৰিয়াল।
-
তৎসম
তৎসম (तत्सम অৰ্থাৎ 'তাৰ সমান') হৈছে আধুনিক ভাৰত-আৰ্য ভাষা পৰিয়ালৰ অসমীয়া, বঙালী, মাৰাঠী, ওড়িয়া, হিন্দী, গুজৰাটী, সিংহল আৰু দ্ৰাবিড় ভাষা পৰিয়ালৰ মালায়ালম, কানাড়া, তেলুগু আৰু তামিল ভাষাসমূহত ব্যৱহাৰ সংস্কৃত ভাষাৰ পৰা ঋণকৃত শব্দ।
-
দেওধাই লিপি
দেওধাই লিপি বৰ্তমানে এক বিলুপ্ত লিপি, যিটো কিছু বিশেষজ্ঞৰ অনুসৰি কছাৰী জনগোষ্ঠীৰ মাজত প্ৰচলিত আছিল। বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভাই ডিমাপুৰ অঞ্চলৰ পৰা অন্য কোনো লিপিৰ সৈতে মিল নথকা এক লিপিৰ কিছু নমুনা উদ্ধাৰ কৰিছিল আৰু ইয়াক দেওধাই লিপিৰ নামাকৰণ কৰিছিল।
-
প্ৰাচীন কামৰূপী লিপি
কামৰূপী লিপি বা পুৰণি অসমীয়া লিপি অসমীয়া লিপিৰ বিকাশত এই পৰ্যায়ৰ পিছত মধ্যযুগীয় আৰু তাৰ পিছত আধুনিক অসমীয়া লিপিৰ পৰ্যায় লাভ কৰিছিল। যদিও এই লিপিৰ বিকাশ বংগ আৰু বিহাৰৰ বিকাশৰ সৈতে একেলগে হৈছিল, ইয়াৰ কিছুমান স্থানীয় বিশেষত্ব আছিল।
-
অসমীয়া গালি-গালাজ
অসমীয়া গালি-গালাজ, শাও-শপনি লোকভাষাৰ এক অংগ। এইসমূহ সাধাৰণতে অসমৰ গাঁওসমূহত সহজ-সৰল মানুহৰ মাজত প্ৰথমে সৃষ্টি হৈছিল। এইসমূহ সমাজত মুকলিকৈ ব্যৱহাৰ কৰাটো অবাঞ্ছনীয় বুলি ধৰা হয়। লোকসকলে খং-ৰাগ, সুখ-দুখ ইত্যাদি আৱেগসমূহ প্ৰকাশৰ বাবে এনে শব্দৰ ব্যৱহাৰ কৰিছিল।
-
গছতল স্তম্ভলিপি
গছতল স্তম্ভলিপি হৈছে নগাঁৱৰ ডবকাৰ পৰা প্ৰায় দুই মাইলমান পশ্চিম দিশৰ গছতল নামেৰে ঠাইত অৱস্থিত এটা পুৰণি শিৱ মন্দিৰৰ ধ্বংসস্তূপৰ পৰা উদ্ধাৰ হোৱা অষ্টকোণী শৈলস্তম্ভত খোদিত এখন শৈললিপি।।অধ্যাপক বিৰিঞ্চি কুমাৰ বৰুৱাই উদ্ধাৰ কৰা এই লিপিখন অঞ্চলটোৰ নামানুসৰি 'গছতল স্তম্ভলিপি' ৰখা হয়।
-
গড়গঞা লিপি
মধ্যযুগৰ অসমীয়া লিপিত গঢ় লৈ উঠা তিনিটা বিশেষ শৈলী হল ক্ৰমে গড়গঞা, কাইথেলী বা লহকৰী আৰু বামুণীয়া। এই তিনিটা শৈলীৰ প্ৰকাৰভেদৰ কথা মুখ বাগৰি আহি পণ্ডিত হেমচন্দ্ৰ গোস্বামী সম্পাদিত Descriptive Catalogue of Assamese Manuscripts গ্ৰন্থৰ যোগেদি সাহিত্যিক মৰ্যদা পায়হি।
-
গোৱালপৰীয়া লোকভাষা
লোক সাহিত্যত ব্যৱহৃত ভাষা উপাদান মাত্ৰেই 'লোকভাষা' (Folk speech) বুলি আমি ক'ব পাৰি যদিও লোকভাষাৰ আয়তন বহু পৰিমাণে সংকীৰ্ণ। ইংৰাজী ভাষাৰ Folk Speech ৰ প্ৰতিশব্দ হিচাপে অসমীয়া ভাষাত লোক শব্দটো প্ৰয়োগ কৰা হয়।
-
ডুবি তাম্ৰলিপি আৰু ছীল
ডুবি তাম্ৰলিপি আৰু ছীল সপ্তম শতিকাৰ কামৰূপ ৰাজ্যৰ ৰজা কুমাৰ ভাস্কৰ বৰ্মাৰ ৰাজত্বকালত জাৰি কৰা তামৰ ফলিত খোদিত তাম্ৰলিপি বা তাম্ৰশাসন আৰু ছীল। উদ্ধাৰিত ছয়খন তামৰ ফলিসমূহ ভূমিৰ অনুদান সংক্ৰান্তিয়।
-
দেৱান উপভাষা
দেৱান, দেহান, বা কাছাৰী উপভাষা হৈছে অসমীয়া ভাষাৰ এটা আঞ্চলিক প্ৰকাৰ, যাক ঘাইকৈ বৰাক উপত্যকা কাছাৰ জিলাত কোৱা হয়। দেৱান উপভাষা কোৱা লোকসকল ঘাইকৈ বৰাক নৈৰ পূব অংশৰ দহখন গাঁৱত পোৱা যায় যিকেইখন হ’ল হৰিনগৰ, জাপিৰবন, লেবুৰবন, গৰৰবন, দেৱান (লাবক) বা দেৱান বস্তি, নাৰায়ণপুৰ, লাৰ্চিংপাৰ, থালিগ্ৰাম,…
-
বড়ো–গাৰো ভাষা
বড়ো–গাৰো ভাষাসমূহ হৈছে চীনা-তিব্বতীয় ভাষাৰ এটা শাখা, যি প্ৰধানকৈ উত্তৰ-পূব ভাৰত আৰু বাংলাদেশৰ কিছু অংশত কোৱা হয়। বড়ো–গাৰো ভাষাসমূহ মুঠ চাৰিটা ভাগত বিভক্ত: বড়ো, গাৰো, কোচ আৰু দেউৰী।
-
বৰ্মন ভাষা
বৰ্মন ঠাৰ বা বৰ্মন ভাষা হ'ল অতি সংকটাপন্ন ভাষা। ‘‘ঠাৰ’’ শব্দৰ অৰ্থ হ'ল ভাষা। ই বড়ো-গাৰো শাখাৰ অন্তৰ্গত। বৰ্মন কছাৰী জনগোষ্ঠীৰ জনসংখ্যা ২০১৭ চনৰ জনগণনা অনুসৰি ২৪,২৩৭ জন, কিন্তু ইয়াৰে অতি স্বল্পসংখ্যক লোকহে এই ভাষাত কথা কয়।
-
অসমীয়া ভাষাৰ শব্দসম্ভাৰ
ভাষাৰ প্ৰকাশিকা শক্তি প্ৰধানকৈ শব্দসম্ভাৰৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। যি ভাষাৰ শব্দসম্ভাৰ চহকী সেই ভাষাৰ প্ৰকাশিকা শক্তিও বেছি। অসমীয়া ভাষা সংস্কৃত ভাষাৰ পৰা উৎপত্তি হোৱা বাবে ইয়াত প্ৰয়োগ হোৱা অধিকাংশ শব্দই সংস্কৃতমূলীয়।
-
অসমীয়া ভাষাৰ ৰোমানীকৰণ
অসমীয়া ভাষাৰ ৰোমানীকৰণ হৈছে অসমীয়া ভাষাক ৰোমান লিপিত উপস্থাপন কৰা। অসমীয়া ভাষাৰ বাবে বহুতো ধৰণৰ ৰোমানীকৰণ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
-
অসমীয়া সংখ্যা পদ্ধতি
অসমীয়া-বঙালী সংখ্যা পদ্ধতি হৈছে অসমীয়া, বঙালী, ছিলঠীয়া, মণিপুৰী আৰু বিষ্ণুপ্ৰিয়া মণিপুৰী ভাষাত ব্যৱহাৰ হোৱা সংখ্যা পদ্ধতি। অসমীয়া-বঙালী সংখ্যা পদ্ধতি অসমীয়া আৰু বঙালী ভাষাত বেছিকৈ ব্যৱহাৰ হয়, কিন্তু আন ভাষাত আৰৱী সংখ্যা পদ্ধতি বেছিকৈ ব্যৱহাৰ হয়।
-
কাইথেলী বা লহকৰী শৈলী
মধ্যযুগৰ অসমীয়া লিপিত গঢ় লৈ উঠা তিনিটা বিশেষ শৈলী হল ক্ৰমে গড়গঞা, কাইথেলী বা লহকৰী আৰু বামুণীয়া। এই তিনিটা শৈলীৰ প্ৰকাৰভেদৰ কথা মুখ বাগৰি আহি পণ্ডিত হেমচন্দ্ৰ গোস্বামী সম্পাদিত Descriptive Catalogue of Assamese Manuscripts গ্ৰন্থৰ যোগেদি সাহিত্যিক মৰ্যদা পায়হি।
-
কামৰূপী প্ৰাকৃত
কামৰূপী প্ৰাকৃত (Kamarupi Prakrit) প্ৰাচীন কামৰূপ ৰাজ্যত পঞ্চমৰ পৰা ত্ৰয়োদশ শতিকাত ব্যৱহৃত মধ্য ভাৰত-আৰ্য ভাষা পৰিয়ালৰ প্ৰাকৃত ভাষা। এই ভাষাটো কামতাপুৰী ভাষাসমূহ আৰু আধুনিক অসমীয়া ভাষাৰ ঐতিহাসিক পূৰ্বসূৰী। ই প্ৰায় ১২৫০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ আগতে প্ৰচলিত আছিল।
-
নলবৰীয়া উপভাষা
নলবাৰীয়া উপভাষা (Nalbariya dialect) হৈছে অসমৰ নলবাৰী জিলা আৰু ইয়াৰ দাঁতিকাষৰীয়া অঞ্চলসমূহত ঘাইকৈ প্ৰচলিত অসমীয়া ভাষাৰ এটি উপভাষা৷ ই কামৰূপী গোটৰ তিনিটা উপভাষাৰ ভিতৰত এটা। বাকীদুটাৰ ভিতৰত এটা হৈছে বৰপেটিয়া উপভাষা আৰু আনটো পলাশবাৰীয়া উপভাষা৷
-
বাৰেমতৰা
অসমীয়া ভাষাত ব্যঞ্জনবৰ্ণ আৰু স্বৰবৰ্ণৰ মাত্ৰা যোগ হৈ সৃষ্টি হোৱা আখৰৰ ক্ৰমক বাৰেমতৰা বোলা হয়। হিন্দী ভাষাত ইয়াক বাৰহখড়ী (बारहखड़ी) নামেৰে জনা যায়। তলত অসমীয়া বৰ্ণসমূহৰ বাৰেমতৰা তালিকা দিয়া হৈছে।
-
বৰপেটীয়া উপভাষা
বৰপেটীয়া উপভাষা (স্থানীয়: ব'ৰপেইটা) হৈছে আধুনিক কামৰূপীয়া উপভাষাৰ এটা আঞ্চলিক উপ-উপভাষা, যি অসমীয়া ভাষাৰ এটা উপভাষা। অসমৰ বৰ্তমানৰ বৰপেটা জিলাৰ নামত নামাঙ্কিত, এই উপভাষাটো কামৰূপীয়াৰ আটাইতকৈ পশ্চিম সীমাৰ উপভাষা। এই উপভাষাৰ ভিতৰতো সমাজভিত্তিক বিভিন্ন বৈচিত্ৰ্য আছে।