ৰাধাৰমণ দত্ত

ৰাধাৰমণ দত্ত (Radharaman Dutta; ১৮৩৪ – ১৯১৫) এগৰাকী প্ৰভাৱশালী বঙালী সংগীতজ্ঞ আৰু কবি আছিল। বাউলৰ এগৰাকী বিশিষ্ট সদস্য, দত্তৰ কৰ্মৰাজিৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে তেওঁক "ধামাইল গীতৰ পিতৃ" হিচাপে গণ্য কৰা হয়।^১ তেওঁৰ গীতসমূহ সমসাময়িক বঙালী সংগীতজ্ঞ^২ আৰু গীতিকাৰসকলে বহুলভাৱে প্ৰচাৰিত কৰিছে।^৩

বংশাৱলী

৬৪০ চনত, ত্ৰিপুৰাৰ ৰজা ধৰ্ম ফা-ই অনুষ্ঠান এখনৰ পৰিকল্পনা কৰি ইটাৱা, মিথিলা আৰু কন্নৌজৰপৰা পাঁচজন ব্ৰাহ্মণক আমন্ত্ৰণ জনাইছিল। তেওঁলোকৰ দীঘলীয়া যাত্ৰাৰ ক্ষতিপূৰণ দিবলৈ ৰজাই ব্ৰাহ্মণসকলক এনে এখন ঠাইত মাটি দিছিল যিখন ঠাই পিছলৈ পঞ্চখণ্ড (অৰ্থাৎ পাঁচ অংশ) নামেৰে জনাজাত হ’ল। পাঁচজন ব্ৰাহ্মণৰ ভিতৰত এজন আছিল মিথিলাৰ আনন্দ শাস্ত্ৰী নিধিপতি শাস্ত্ৰীৰ পূৰ্বপুৰুষ। ১১৯৫ চনত, ত্ৰিপুৰাৰ ৰজাই নিধিপতিক ইটাত কিছু মাটি প্ৰদান কৰিছিল। ইটা ত্ৰিপূৰা ৰাজ্য আৰু ইয়াৰ মনুকুল প্ৰদেশৰ অংশৰ প্ৰতি সামন্তীয় আছিল।^৪ নিধিপতি ইটা বংশৰ প্ৰতিষ্ঠাপক হয়; যিয়ে পিছলৈ তেওঁৰ বংশধৰ ভানু নাৰায়ণৰ জৰিয়তে ৰাজৰ মৰ্যাদা লাভ কৰে। ভানু নাৰায়ণৰ পুত্ৰ ৰামচন্দ্ৰ ব্ৰহ্ম নাৰায়ণৰ প্ৰভাকৰ দত্ত নামৰ এজন পুত্ৰ আছিল। ১৬১২ চনত, খাজা উছমানে শেষৰজন ইটা ৰজা সুবিদ নাৰায়ণৰ বিৰুদ্ধে সফল যুদ্ধৰ পিছত ৰাজ পৰিয়ালটো চিলেট অঞ্চলৰ ওচৰৰ ৰাজ্যলৈ পলায়ন কৰে। জগন্নাথপুৰ ৰাজ্যত আশ্ৰয় লোৱাৰ পূৰ্বে প্ৰভাকৰে আলিছাৰকুল (শ্ৰীমংগলৰ এখন গাঁও)লৈ পলায়ন কৰে। জগন্নাথপুৰৰ ৰজা ৰাজা বিজয় সিঙে প্ৰভাকৰক কেশৱপুৰ গাঁৱত থাকিবলৈ অনুমতি দিছিল। পৰৱৰ্তীকালত প্ৰভাকৰৰ পুত্ৰ শম্ভু দাস দত্তক বিজয় সিঙৰ অধীনত মন্ত্ৰীৰ বাব দিয়া হয়। বানিয়াচং ৰাজা হাবিব খানৰ হাতত জগন্নাথপুৰ ৰাজ্য পৰাজিত হোৱাৰ পিছত দত্ত পৰিয়ালে নিজকে ৰক্ষাৰ স্বাৰ্থত ৰাজনীতিৰপৰা আঁতৰি থকাৰ সিদ্ধান্ত লয়। শম্ভুৰ পুত্ৰ ৰাধা মাধব দত্তই সংস্কৃত আৰু বঙালী সাহিত্যত নিয়োজিত হৈছিল। তেওঁ জয়দেৱৰ গীত গোবিন্দক বঙালী ভাষালৈ অনুবাদ কৰাৰ উপৰি বিখ্যাত গীত আৰু কবিতা ৰচনা আৰু ৰচনা কৰিছিল।^৪

প্ৰাৰম্ভিক জীৱন

১৮৩৩ চনৰ ২৬ মে’ তাৰিখে, বাংলাদেশৰ বৰ্তমানৰ সুনামগঞ্জ জিলাত অৱস্থিত জগন্নাথপুৰৰ কেশৱপুৰ গাঁৱত, এটি বঙালী কায়স্থ জমিদাৰ পৰিয়ালত, ৰাধাৰমণ দত্তৰ জন্ম হৈছিল। জন্ম-সূত্ৰে তেওঁৰ নাম আছিল ৰাধাৰমণ দত্ত পুৰকায়স্থ। বঙালী হিন্দু কবি ৰাধা মাধব দত্তৰ কনিষ্ঠ সন্তান হিচাপে দত্তই সৰুৰেপৰা সংগীতৰ স্বভাৱ প্ৰদৰ্শন কৰিছিল। পিতৃৰ মৃত্যুৰ পাছত দত্তই ৰঘুনাথ গোস্বামীৰ ওচৰত শিষ্যত্ব আৰু দীক্ষা লাভ কৰিছিল।^১ দত্তৰ বৈষ্ণৱ ধৰ্মই (কৃষ্ণৰ পূজা) তেওঁৰ সংগীত ৰচনাক গঢ় দিছিল আৰু তেওঁক তপস্যাৰ জীৱনলৈ লৈ গৈছিল; তেওঁ কিছুদিন সাত বৰ্গফুটৰ বোকাময় জুপুৰিতকৈ অলপ ডাঙৰ ঘৰ এটাত থাকিছিল। তেওঁ শাক্ত, বৈষ্ণৱ, শৈৱ আৰু সহজীয়া মতবাদ অধ্যয়ন কৰি সহজীয়া মতে সাধনা-ভজন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। দত্তই বাউল সংস্কৃতিৰ সৃষ্টি কৰা চুফীবাদৰদ্বাৰাও বহু পৰিমাণে প্ৰভাবিত হৈছিল আৰু সমসাময়িক বঙালী মুছলমান কবি হাছন ৰাজাৰ সৈতেও তেওঁৰ যোগাযোগ আছিল।^৫৬

সাংস্কৃতিক প্ৰভাৱ

ৰাধাৰমণ দত্তই ২০০০ৰো অধিক গীত লিখিছিল আৰু সুৰাৰোপণ কৰিছিল।^৬ তেওঁ বিশেষকৈ "ধামাইল" গীতক পৰম্পৰাগত নৃত্যৰ ৰূপ দিয়াৰ বাবে পৰিচিত আছিল। তেওঁক ধামাইল শিল্পৰূপৰ সৃষ্টিকৰ্তা হিচাপে উল্লেখ কৰা হয়।^৬ দত্তৰ ৰচিত গীত আজি-কালি সমগ্ৰ বাংলাদেশৰ বিয়া-সবাহ আদি অনুষ্ঠানত পৰিৱেশন কৰা হয়। বৰ্তমানৰ বহু জনপ্ৰিয় বঙালী গীত মূলতঃ ৰাধাৰমণে ৰচনা কৰিছিল আৰু তেওঁৰ ৰচিত গীতসমূহ বাংলাদেশ^৭ আৰু ভাৰতৰ পশ্চিমবংগত আধুনিক পেছাদাৰী সংগীতজ্ঞসকলে গায়।

ব্যক্তিগত জীৱন

১২৭৫ বঙ্গাব্দত (১৮৬৮-১৮৬৯ খ্ৰীষ্টাব্দ) তেওঁ গুণময়ী দেৱীক বিয়া কৰাইছিল। গুণময়ী দেৱী চৈতন্য মহাপ্ৰভুৰ শিষ্য শিৱানন্দ সেনৰ বংশধৰ নন্দকুমাৰ সেন অধিকাৰীৰ কন্যা। তেওঁৰ গৃহ-গাঁও আছিল মৌলভিবজাৰৰ আমটাইলৰ বৰ্তমানৰ ৮ নং ৱাৰ্ডৰ আদপাছা। দত্তৰ মৃত্যুৰ সময়ত বিপিন বিহাৰী দত্ত তেওঁলোকৰ একমাত্ৰ জীয়াই থকা সন্তান আছিল। তেওঁৰ আন তিনিটা সন্তান আৰু পত্নীৰ তেওঁৰ জীৱনকালতে মৃত্যু হৈছিল।

মৃত্যু আৰু উত্তৰাধিকাৰ

১৯১৫ চনৰ ১০ নৱেম্বৰ তাৰিখে, দত্তৰ নিজা বাসগৃহতে তেওঁৰ মৃত্যু হয় যিটো পিছলৈ তেওঁৰ সমাধিক্ষেত্ৰ হৈ পৰে। তেওঁৰ মৃত্যুৰ পাছত তেওঁৰ শিষ্যসকলে প্ৰতিদিনে মঠটোত মমবাতি জ্বলাইছিল। এই পৰম্পৰা আজিও বজাই ৰখা হৈছে।^৮৯

ৰাধাৰমণৰ কেইটামান উল্লেখযোগ্য বিখ্যাত গীত

• শ্যাম কালিয়া সোনা বন্ধু ৰে
• ভ্ৰমৰ কইয়ো গিয়া
• কাৰে দেখাবো মনেৰ দুখ গো
• শ্যাম চিকন কালিয়া
• বলো গো বলো গো সখী
• মনে নাই মনে নাই
• জলে যাইয়ো না গো ৰাই
• ও বাঁশি ৰে
• শাম না কি চোলি লা
• জলে গিয়া ছিলাম সই
• আমি ৰবো না ৰবো না গৃহে
• কালায় প্ৰাণটি নিলো (বাঁশিটি বাজাইয়া)
• আমাৰ বন্ধু দয়াময়
• যুগল মিলন হইলো গো
• পাপ আৰ পুণ্য, কৰি তাৰে মান্য
• কে তোৰে শিখাইলো ৰাধাৰ নামটি ৰে
• আমাৰ গলাৰ হাৰ খুলে নে ওগো ললিতে
• আমাৰে আসিবাৰ কথা কইয়া
• জলেৰ ঘাটে দেইখা আইলাম কি সুন্দৰ শ্যাম ৰাই