লোনিয়া

লোনিয়াসকল হৈছে হিন্দু অন্য পিছপৰা জাতি। তেওঁলোকে মূলতঃ উত্তৰ প্ৰদেশ আৰু বিহাৰৰ কাষৰীয়া অঞ্চলত বসবাস কৰে। তেওঁলোক পৰম্পৰাগতভাৱে নিমখ খন্দা^১ আৰু নিমখ নিৰ্মাণৰ কামত জড়িত আছিল।^২ ৰাজ্য চৰকাৰে মাল্লা, বিন্দ আৰু বেলদাৰ সম্প্ৰদায়ৰ সৈতে লোনিয়াসকলক অতি পিছপৰা জাতি হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰে।^৩৪ সম্প্ৰদায়ৰ নেতাসকলে সামাজিকভাৱে বঞ্চিত সম্প্ৰদায়ৰ বাবে অনুসূচিত জনজাতিৰ মৰ্যাদা বিচাৰি আছে।^৫৬ লোনিয়া বানান কেতিয়াবা লুনিয়া বা নোনিয়া বুলিও লিখা হয়।

উপাধি

এই জাতিৰ লোকসকলে ‘চৌহান’, ‘প্ৰসাদ’, ‘মেহতো’, ‘নুনিয়া’, ‘সিং চৌহান’, ‘জামেদৰ’, ‘লোনিয়া’, ‘বেলদাৰ’ আদি উপাধি ব্যৱহাৰ কৰে। সাধাৰণতে মহিলাসকলৰ স্বামীৰ উপাধি ব্যৱহাৰ নকৰিলে উপাধি হিচাপে ‘দেৱী’ ব্যৱহাৰ কৰে।

ভাৰতীয় স্বাধীনতা আন্দোলনত ভূমিকা

ভাৰতীয় স্বাধীনতা আন্দোলনত নোনিয়া জাতিৰ সদস্য মুকুটধাৰী প্ৰসাদ চৌহানে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। চম্পাৰণ সত্যগ্ৰহ, ১৯৩০ চনৰ নিমখ সত্যগ্ৰহ, ১৯৪২ চনৰ ভাৰত ত্যাগ আন্দোলনৰ লগত জড়িত আছিল।

ইংৰাজে জাপি দিয়া অন্যায় নিমখ কৰ আইন বিৰোধিতা কৰি মহাত্মা গান্ধীয়ে অত্যাচাৰী নিমখ আইন ভংগ কৰি সাবৰমতী পৰা ৩৯০ কিলোমিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ দণ্ডি মাৰ্চ হাতত লৈছিল। ইয়াৰ পিছতে গান্ধীৰ আহ্বানৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনাই সমগ্ৰ দেশতে নিমখ সত্যগ্ৰহ আন্দোলন বিয়পি পৰিছিল, যাৰ ফলত আইনৰ ব্যাপক অৱজ্ঞাৰ সৃষ্টি হৈছিল।

বিহাৰৰ গড়পুৰাত মহান স্বাধীনতা সংগ্ৰামী "বিহাৰ কেছাৰী" ড° শ্ৰীকৃষ্ণ সিনহা (শ্ৰীবাবু)ৰ নেতৃত্বত তেতিয়াৰ মুংগেৰ জিলাৰ অংশ বেগুছৰাই মহকুমাৰ গড়পুৰা গাঁৱত নিমখ আইন ভংগ কৰা হয়। এই আন্দোলনত বিন্দেশ্বৰী সিং আৰু বেনাৰসী সিঙে অগ্ৰণী ভূমিকা পালন কৰিছিল। স্থানীয় শিপিনী বুদ্ধু নোনিয়া আৰু আন কিছুমান নোনিয়া শিল্পীয়ে নিমখ তৈয়াৰ কৰাত সহায় কৰিছিল।

দণ্ডি আৰু গড়পুৰা উভয়ৰে ঐতিহাসিক আৰু গৌৰৱময় উত্তৰাধিকাৰ সংৰক্ষণৰ প্ৰচেষ্টা অব্যাহত আছে।

গান্ধীৰ নেতৃত্বত নিমখ আন্দোলনে ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল, মুকুটধাৰী চৌহান নোনিয়া সম্প্ৰদায়ৰ দৰে স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু অন্যান্য ভাৰতীয় নিমখ কৰ্মীসকলে উল্লেখযোগ্য অৱদান আগবঢ়াইছিল।

উৎপত্তি আৰু মৰ্যদা

ইহঁতৰ জনসংখ্যা উত্তৰ প্ৰদেশৰ পূব অংশ যেনে গাজীপুৰ, আজমগড়, মৌ জিলা আৰু কিছু কাষৰীয়া অঞ্চলত কেন্দ্ৰীভূত হৈ আছে। আন সম্প্ৰদায়ৰ দৰেই লোনিয়া বা নোনিয়াও ঔপনিৱেশিক অত্যাচাৰৰ বলি হৈছিল, যাৰ ফলত বিদ্ৰোহৰ সৃষ্টি হৈছিল আৰু তেওঁলোকে স্বাধীনতাৰ যুঁজত অৰিহণা যোগাইছিল। শেহতীয়াকৈ তেওঁলোকে চৌহানক উপাধি হিচাপে লিখি নিজকে ৰাজপুত বুলি ক'বলৈ আৰম্ভ কৰিছে, যাৰ কোনো ঐতিহাসিক ভিত্তি^৭৮ বা প্ৰমাণ নাই, কিয়নো পণ্ডিতসকলে শূদ্ৰৰ^৯১০ উৎপত্তিস্থলৰ সমগ্ৰ সম্প্ৰদায়সমূহ ৰাজপুত "হোৱাৰ" উদাহৰণ দিছে, যাক ৰাজপুতীকৰণ বুলি কোৱা হয়। উইলিয়াম ৰ'ৱে তেওঁৰ "The new Chauhans: A caste mobility movement in North India"ত মধ্য প্ৰদেশ, উত্তৰ প্ৰদেশ আৰু বিহাৰৰ পৰা অহা শূদ্ৰ জাতিৰ এটা বৃহৎ অংশক নোনিয়া বা লোনিয়া হিচাপে আলোচনা কৰিছে, যিয়ে ৰাজ যুগত তিনিটা প্ৰজন্ম ধৰি ৰাজপুত "হ'বলৈ" চেষ্টা কৰিছিল যাতে তেওঁলোকৰ ৰীতি-নীতি আৰু পৰম্পৰা অনুকৰণ কৰি সামাজিক স্তৰত উচ্চ গতিশীলতা বিচাৰিছিল।^১১

বৰ্তমানৰ পৰিস্থিতি

লোনিয়া বা নোনিয়াসকল সামাজিক, শৈক্ষিক আৰু অৰ্থনৈতিকভাৱে আটাইতকৈ বঞ্চিত সম্প্ৰদায়সমূহৰ ভিতৰত অন্যতম। যদিওবা ৰাজ্য চৰকাৰে তেওঁলোকক অ’বিচি হিচাপে স্বীকৃতি দিছে, তেওঁলোকে তেওঁলোকৰ উত্থানৰ বাবে অনুসূচিত জনজাতিৰ মৰ্যাদা বিচাৰি আছে।^১২১৩

উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি

• কৈলাশ পুৰিয়াগ, মৰিছাছৰ পঞ্চম সভাপতি।^১৪
• ফাগু চৌহান, মেঘালয়ৰ ৰাজ্যপাল।^১৫
• ভাৰত জগদেও, গায়ানাৰ প্ৰাক্তন সভাপতি।^১৬
• ৰেণু দেৱী, বিহাৰৰ প্ৰাক্তন উপ মুখ্যমন্ত্ৰী।

উৎস

• Lloyd Rudolph. (1967). The Modernity of Tradition: Political Development in India. University of Chicago Press. ISBN 978-0-226-73137-7