মিথিলাত ৰামৰ যাত্ৰা

মিথিলাত ৰামৰ যাত্ৰা হৈছে ৰামায়ণ মহাকাব্যৰ সেই অংশ, য’ত ঋষি বিশ্বামিত্ৰৰ আশ্ৰমৰপৰা আৰম্ভ কৰি মিথিলা ৰাজ্যলৈকে শ্ৰীৰামৰ যাত্ৰাৰ বৰ্ণনা পোৱা যায়। এই যাত্ৰাত অযোধ্যাৰ ৰাজকুমাৰ ৰাম আৰু লক্ষ্মণে গুৰু বিশ্বামিত্ৰৰ সৈতে বহু পৱিত্ৰ স্থান অতিক্ৰম কৰি শেষত মিথিলাৰ ৰাজধানী জনকপুৰত উপস্থিত হৈছিল।

পটভূমি

কোৱা হয় যে যেতিয়া ৰাম গুৰু বশিষ্ঠৰ পৰা বৈদিক শিক্ষা সমাপ্ত কৰিছিল তেতিয়া তেওঁ অযোধ্যাৰ ৰাজপ্ৰসাদলৈ আহিছিল৷ কিছুসময়ৰ পাছত বিশ্বমিত্ৰ ঋষিয়ে ৰাজপ্ৰসাদলৈ আহি তেওঁৰ আশ্ৰমত যজ্ঞৰ সুৰক্ষাৰ বাবে ৰজা দশৰথৰ সৈতে ৰাজকুমাৰ ৰাম আৰু লক্ষ্মণক দাবী জনায়। ইয়াৰ পিছত ৰাজকুমাৰ ৰাম আৰু লক্ষ্মণক গুৰু বিশ্বমিত্ৰৰ সৈতে তেওঁৰ আশ্ৰমলৈ পঠিওৱা হয়।

ঋষিসকলৰ যজ্ঞ ৰক্ষাৰ বাবে ৰাম আৰু লক্ষ্মণ বিশ্বমিত্ৰ সিদ্ধাশ্ৰমলৈ আহিছিল। তাতে যজ্ঞৰ সময়ত নক্ষত্ৰ, সুবাহুৰ দৰে অনেক অসুৰক বধ কৰিছিল। বুৰঞ্জীবিদসকলৰ মতে ৰামক কেৱল যজ্ঞৰ ৰক্ষাৰ বাবে অনা হোৱাই নহয়, মহৰ্ষি বিশ্বমিত্ৰৰ গুৰুকুলত বেদৰ বাহিৰেও তেওঁলোকক অস্ত্ৰৰ বহু পাঠ শিকোৱা হৈছিল। কোৱা হয় যে আশ্ৰমত যজ্ঞ সমাপ্ত হোৱাৰ পিছত বিশ্বমিত্ৰক মিথিল ৰাজ্যৰ ৰজা শ্ৰীধ্বজ জনক তেওঁৰ দৰবাৰত সীতা সয়ম্বৰত অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ আমন্ত্ৰণ জনাইছিল। ইয়াৰ পিছত বিশ্বমিত্ৰই শিষ্য ৰাম আৰু লক্ষ্মণক লৈ মিথিল ৰাজ্যলৈ যাত্ৰাত নামি পৰে।^১

মিথিলাত যাত্ৰা

ৰামচৌড়া মন্দিৰ, হাজিপুৰ

কিংবদন্তি অনুসৰি, নাৱেৰে গংগা নদী পাৰ হোৱাৰ পিছত সীতা স্বয়ংবৰৰ বাবে জনকপুৰলৈ যোৱাৰ সময়ত প্ৰথমে বৈশালীৰ ৰামচৌৰা মন্দিৰলৈ আহিছিল৷ এই ঠাইখন বৰ্তমানৰ বিহাৰ ৰাজ্যৰ মিথিলা অঞ্চলৰ বৈশালী জিলাৰ হাজীপুৰত অৱস্থিত৷ কোৱা হয় যে তেওঁলোকক ইয়াত বিশাল নগৰীৰ ৰজা সুমতিয়ে আদৰণি জনাইছিল৷ বিশ্বাস কৰা হয় যে ইয়াত ৰাম, লক্ষ্মণ আৰু বিশ্বমিত্ৰই গংগা নদীৰ পাৰৰ এটা টিলাত এৰাতি জিৰণি লৈছিল। এই ঠাইখন বৰ্তমান ৰামচৌৰা নামেৰে জনাজাত।^২৩

গৌতম আশ্ৰম, কামতৌল

তাৰ পাছত বিহাৰৰ বৰ্তমানৰ দৰভঙা জিলাৰ মিথিলা অঞ্চলৰ অহিয়াৰী গাঁৱৰ গৌতম আশ্ৰম অভিমুখে যাত্ৰা কৰে। গৌতম আশ্ৰম পোৱাৰ লগে লগে ৰাম আশ্ৰমৰ নিৰ্জন পৰিস্থিতি জানিবলৈ কৌতুহলী হৈ পৰিল গতিকে গুৰুজনক ইয়াৰ ইতিহাসৰ বিষয়ে সুধিলে। তাৰ পাছত গুৰু বিশ্বমিত্ৰই অহল্যাৰ অভিশাপৰ কাহিনী আৰু আশ্ৰমত অহল্য স্থানৰ ইতিহাস বৰ্ণিত কৰে। কোৱা হয় যে তাতেই ৰামে অহল্যাক অভিশাপৰ পৰা মুক্ত কৰিছিল।^৪

অমৰাৱতী নদী

এখন মৃত আৰু পবিত্ৰ পৌৰাণিক নদী অমৰাৱতীৰ কিংবদন্তি অনুসৰি, ৰাজকুমাৰ ৰাম যেতিয়া সীতা স্বয়ংভাৰত অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ জনকপুৰ অভিমুখে গৈ আছিল, তেতিয়া তেওঁ অমৰাৱতী নদীত পবিত্ৰ স্নান কৰিছিল পূৰ্বতে সিদ্ধাৰ্থ ক্ষেত্ৰ নামেৰেও জনাজাত সৰিসৱ পাহী গাঁৱত যাক মিথিল ৰাজ্যৰ অঞ্চলত সৰ্সো বুলিও কোৱা হয় আৰু তাৰ পিছত তেওঁ নিজৰ অধিক যাত্ৰা আৰম্ভ কৰে জনকপুৰৰ ফালে৷^৫ ভাৰতৰ বৰ্তমানৰ বিহাৰ ৰাজ্যৰ মধুবনী জিলাৰ পাণ্ডাউল ব্লকত অৱস্থিত সাৰিসব পাহি গাঁও।

বিশ্বামিত্ৰ আশ্ৰম, বিসৌল

ইয়াৰ পিছত তেওঁলোকে মিথিলাৰ জানকপুৰ চহৰৰ সমীপৰ বিসৌল গাঁৱলৈ যায়। কোৱা হয় যে বিসৌল গাঁৱত এখন ৰাজকীয় আম বাগিচা আছিল, য'ত ৰজা জনকে মিথিলাত বিশ্বমিত্ৰ ঋষিৰ বাসস্থানৰ বাবে আশ্ৰম নিৰ্মাণ কৰিছিল। এই ঠাইখনক বিশ্বমিত্ৰ আশ্ৰম, বিসৌল বুলি কোৱা হয়৷ ৰাম আৰু লক্ষ্মণ তেওঁৰ গুৰু বিশ্বমিত্ৰৰ সৈতে ইয়াতে থাকিল।^৬

ফুলহৰ

মূল প্ৰবন্ধ: ফুলহৰ

বিসৌলৰ ওচৰত অৱস্থিত ফুলহৰৰ ৰাজবাগিছা বাগ তাৰাগ পুষ্পৱাটিকাত ৰাম আৰু লক্ষ্মণে ফুল তুলিবলৈ গৈছিল। ইয়াৰ কাষতে অৱস্থিত গিৰিজা দেৱীৰ মন্দিৰত ৰাজকুমাৰী সীতা পূজা কৰিবলৈ আহিছিল। বিশ্বাস কৰা হয় যে এই বাগিছাতেই ৰাম আৰু সীতাৰ প্ৰথম সাক্ষাৎ হৈছিল।^৬

জনকপুৰ (মিথিলাৰ ৰাজধানী)

বিসৌলত বিশ্ৰাম লৈ ৰাম, লক্ষ্মণ আৰু বিশ্বামিত্ৰ জনকপুৰলৈ যায়। ইয়াতেই সীতাৰ স্বয়ংবৰ সভা অনুষ্ঠিত হয় আৰু শিৱধনু ভাঙি শ্ৰীৰামে স্বয়ংবৰ জয় কৰে।

মণিমণ্ডপ

কিংবদন্তি অনুসৰি মিথিলাত জনকৰ দৰবাৰত স্বয়ংভাৰ সভাত জয়ী হোৱাৰ পিছত আন তিনিজন ভাতৃৰ সৈতে ৰাম মণিমণ্ডপত বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়।^৭ ৰাজকুমাৰ ৰামে জনকৰ দৰবাৰত ধনু ভাঙি দিয়াৰ পিছত অযোধ্যাৰ পৰা বিয়াৰ শোভাযাত্ৰা আহিছিল। জনকপুৰত বিবাহৰ বাবে ৰত্নেৰে সজ্জিত বেদী আৰু বলি মণ্ডপ (যজ্ঞ মণ্ডপ) নিৰ্মাণ কৰা ঠাইখন ৰাণীবজাৰৰ ওচৰত মণিমণ্ডপ বুলি জনা যায়৷ মন্দিৰৰ চৌহদত এটা পুখুৰী আছে য’ত বিয়াৰ সময়ত চাৰিও ভাতৃৰ ভৰি ধুই দিয়া হৈছিল।