ভৰতন

ভৰতন পৰমেশ্বৰ মেনন পালিছেৰী (১৪ নৱেম্বৰ ১৯৪৬ ৩০ জুলাই ১৯৯৮) সাধাৰণতে কেৱল ভৰতন নামেৰে জনাজাত এগৰাকী ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা, শিল্পী আৰু কলা নিৰ্দেশক আছিল। ১৯৮০ৰ দশকত পদ্মৰাজন আৰু কে জি জৰ্জৰ সৈতে মালয়ালম চলচ্চিত্ৰত এক নতুন ধাৰাৰ চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাণশৈলীৰ সূচনা কৰাৰ বাবে ভৰতন বিশেষভাৱে পৰিচিত। তেওঁলোকৰ এই ধাৰাৰ ছবিসমূহে একাধাৰে দৰ্শকৰ বিপুল সঁহাৰি লাভ কৰাৰ লগতে সমালোচকৰদ্বাৰাও প্ৰশংসিত হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত ১৯৯০ৰ দশকলৈকে চিবি মালায়িল, কামালুদ্দিন মহম্মদ, লোহিতদাস আৰু জয়ৰাজ আদিকে ধৰি এক বৃহৎ পৰিচালক তথা চিত্ৰনাট্যকাৰৰ দলে এই ধাৰাটো অনুসৰণ কৰিছিল।

প্ৰাৰম্ভিক জীৱন

তেওঁৰ জন্ম হৈছিল ভাৰতৰ কেৰালাৰ বৰ্তমানৰ ত্ৰিচুৰ জিলাৰ ৱাডাক্কানচেৰীৰ সমীপৱৰ্তী এনকাংকাডত। তেওঁ পৰমেশ্বৰ মেনন পালিছেৰী আৰু কাৰ্তিক্যায়িনী আম্মাৰ পুত্ৰ আছিল।

কেৰিয়াৰ

কলা নিৰ্দেশনা

ত্ৰিচুৰৰ কলেজ অৱ ফাইন আৰ্টছৰপৰা ডিপ্লমা সম্পূৰ্ণ কৰাৰ পাছত ভৰতনে এ ভিঞ্চেণ্টৰ পৰিচালনাত নিৰ্মিত গন্ধৰ্বক্ষেত্ৰম (১৯৭২) নামৰ মালয়ালম চলচ্চিত্ৰখনৰ জৰিয়তে কলা নিৰ্দেশক হিচাপে চলচ্চিত্ৰ জগতত প্ৰৱেশ কৰে। এই ছবিখন অভিনেতা তিলকনৰ কেৰিয়াৰৰ প্ৰথম পৰ্যায়ৰ এক উল্লেখনীয় ছবি আছিল। তেওঁ তেওঁৰ খুৰাক তথা প্ৰতিষ্ঠিত পৰিচালক পি এন মেননৰদ্বাৰা অনুপ্ৰাণিত হৈছিল। কেইখনমান চলচ্চিত্ৰত কলা নিৰ্দেশক আৰু সহকাৰী পৰিচালক হিচাপে কাম কৰাৰ পাছত ১৯৭৫ চনত তেওঁ পদ্মৰাজনৰ চিত্ৰনাট্যৰ ওপৰত আধাৰিত প্ৰয়াণম চলচ্চিত্ৰখনেৰে পৰিচালক হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে। ইয়াৰ সৈতে মালয়ালম মধ্যম ধাৰাৰ চিনেমাৰ দুজন প্ৰাৰম্ভিক পথ-প্ৰদৰ্শকৰ উত্থান ঘটিছিল।^১

চলচ্চিত্ৰ পৰিচালনা

ভৰতনে মালয়ালম, তামিল আৰু তেলুগু ভাষাত ৪০খনতকৈও অধিক চলচ্চিত্ৰ পৰিচালনা কৰিছিল। ১৯৭৫ চনত প্ৰয়াণম ছবিৰে কেৰিয়াৰ আৰম্ভ কৰি ভৰতনে তেওঁৰ ব্যতিক্ৰমী ছবি ঠাকৰাৰ জৰিয়তে বিপুল জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে। ছবিখন গাঁৱৰ এগৰাকী সুন্দৰীৰ প্ৰেমত পৰা এজন মানসিকভাৱে দুৰ্বল চৰিত্ৰৰ ওপৰত আধাৰিত আছিল। তেওঁৰ আন কেইখনমান স্মৰণীয় চলচ্চিত্ৰৰ প্ৰাকক্ষণত ৰথীনিৰ্বেদম, চামৰম, পালংগল, অমৰম আৰু বৈশালী অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।^২

পদ্মৰাজনৰ সৈতে তেওঁ কৰা কামৰ জৰিয়তে ৰথীনিৰ্বেদম আৰু ঠাকৰাৰ দৰে চলচ্চিত্ৰই জন্ম লৈছিল। ৰথীনিৰ্বেদম আছিল কিশোৰ অৱস্থাৰ যৌন মানসিকতাৰ এক সুন্দৰ উপস্থাপন। আনহাতে ঠাকৰাত তেওঁ এজন বুদ্ধিহীন যুৱকৰ জীৱন, আকাংক্ষা আৰু সমাজৰ সৈতে তেওঁৰ সম্পৰ্কক দাঙি ধৰিছিল।

১৯৮০ৰ দশকৰ আৰম্ভণিতে তেওঁ চামৰম, মৰ্মৰম, পালংগল, অৰ্মক্কায়ী, কাত্তথে কিলিক্কুডু, কাথোডু কাথোৰম আদিকে ধৰি কেইবাখনো উল্লেখনীয় চিনেমা নিৰ্মাণ কৰে। এই ছবিসমূহে ছবিগৃহত সুন্দৰ প্ৰদৰ্শন কৰাৰ লগতে অৰ্থপূৰ্ণ মূল ধাৰাৰ চিনেমাৰ এক নতুন ধাৰা সৃষ্টি কৰিছিল। আন বহু প্ৰতিষ্ঠিত পৰিচালকেও এই ধাৰা অনুসৰণ কৰিছিল। এই সময়ছোৱাক মালয়ালম চলচ্চিত্ৰৰ ৰোমাণ্টিক যুগ বুলি কোৱা হয়।

ভৰতনৰ সকলো চলচ্চিত্ৰই কেৱল সাহসী বিষয়-বস্তু বা বিতৰ্কৰ ওপৰত আধাৰিত নাছিল। ওৰু মিন্নাামিনুঙিন্তে নুৰুংগুভেট্টম (১৯৮৭) ছবিত তেওঁ এহাল নিঃসন্তান দম্পতীৰ অৱসৰৰ পৰৱৰ্তী জীৱনৰ কৰুণ কাহিনী বৰ্ণনা কৰিছে। ইয়াত বাৰ্ধক্যৰ সৈতে অহা নিঃসংগতাৰ কথা ফুটাই তোলা হৈছে। এই ছবিখন ভৰতনৰ স্বাভাৱিক শৈলীতকৈ ব্যতিক্ৰম আছিল আৰু ই ব্যাৱসায়িকভাৱে সফল হোৱাৰ লগতে সমালোচকৰদ্বাৰাও প্ৰশংসিত হৈছিল।

তেওঁৰ বৈশালী (১৯৮৮) ছবিখনক মালয়ালম চলচ্চিত্ৰৰ এক আধুনিক যুগৰ শ্ৰেষ্ঠ কৃতি হিচাপে গণ্য কৰা হয়। বিশিষ্ট মালয়ালম ঔপন্যাসিক এম টি বাসুদেৱন নায়াৰৰ চিত্ৰনাট্যেৰে নিৰ্মিত এই ছবিখন মহাকাব্য মহাভাৰতত বৰ্ণিত এটা উপ-কাহিনীৰ ওপৰত আধাৰিত আছিল। তেওঁলোকৰ যুটিৰপৰা জন্ম হোৱা আন এখন ছবি আছিল থাজভাৰম। ইয়াৰ বিষয়-বস্তু আছিল প্ৰতিশোধ, যিটো ভৰতনৰ ছবিৰ ক্ষেত্ৰত স্বাভাৱিক নাছিল। ইয়াৰ শৈলী ক্লাছিক ৱেষ্টাৰ্ণ ছবিৰদ্বাৰা অনুপ্ৰাণিত আছিল। ইয়াৰ পিছৰ আন এখন গুৰুত্বপূৰ্ণ ছবি আছিল অমৰম, যিখন এ কে লোহিতদাসে ৰচনা কৰিছিল আৰু মামুটীয়ে মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল। এই ছবিখন ১৯৯০ৰ দশকৰ মালয়ালম চিনেমাৰ এক মাইলৰ খুঁটি হিচাপে পৰিগণিত হয়।

যদিও তেওঁ তাৰকা-কেন্দ্ৰিক ব্যৱস্থাত বিশ্বাসী নাছিল, তথাপি ভৰতনে তামিল চিনেমাৰ দুজন প্ৰসিদ্ধ তাৰকা শিৱাজী গণেশন আৰু কমল হাছানক একেলগে লৈ তামিল চলচ্চিত্ৰ থেভাৰ মগন পৰিচালনা কৰিছিল। কমল হাছানে ৰচনা কৰা এই ছবিখনে সমালোচকৰ উচ্চ প্ৰশংসা লাভ কৰাৰ লগতে তামিল চিনেমাৰ এক ব্লকবাষ্টাৰ হিট ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয়। শিৱাজী গণেশনে ইয়াত এক অত্যন্ত সংযত তথা দূৰদৰ্শী অভিনয় প্ৰদৰ্শন কৰিছিল। ছবিখনে কেইবাটাও ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা লাভ কৰে আৰু ইয়াক কেইবাটাও আঞ্চলিক ভাষাত ৰিমেক কৰা হয় (যেনে হিন্দীত বিৰাসত)।

তেওঁৰ অধিক পৰীক্ষামূলক চলচ্চিত্ৰসমূহৰ ভিতৰত আছিল আৰাৱম, যিখন ব্যাৱসায়িক সফলতাতকৈ কলাত্মক ছবি হিচাপেহে বেছি পৰিচিত আছিল। ইয়াৰ উপৰি এজন মানসিকভাৱে অসুস্থ পুৰুষৰ প্ৰেমত পৰা এগৰাকী মহিলাৰ দুৰ্দশাৰ ওপৰত আধাৰিত ছবি নিদ্ৰাও অন্যতম আছিল। তেওঁৰ নিদ্ৰা ছবিখন পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁৰ পুত্ৰ তথা চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক সিদ্ধাৰ্থ ভৰতনে পুনৰ নিৰ্মাণ কৰে। ভৰতনে মূলতঃ পৰিচালনা কৰা বিখ্যাত ছবি ৰথীনিৰ্বেদমকো আন এজন বিখ্যাত পৰিচালক টি কে ৰাজীৱ কুমাৰে শ্বেতা মেননক মুখ্য চৰিত্ৰত লৈ পুনৰ নিৰ্মাণ কৰিছিল।

চলচ্চিত্ৰ পৰিচালনাৰ উপৰি তেওঁ নিজৰ চলচ্চিত্ৰৰ বাবে গীত ৰচনা আৰু সুৰাৰোপো কৰিছিল। (যেনে, কেলি ছবিৰ "থাৰাম ভালকান্নাদী নোক্কী" আৰু চিলাম্বু ছবিৰ "থাৰুম থালিৰুম মিঝিপুট্টী" বা কাথোদু কাথোৰমৰ শীৰ্ষক গীতটো)। তেওঁ কেলি ছবিত লেখক পি আৰ নাথানৰ সৈতে একেলগে কাম কৰিছিল।

চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাণ শৈলী

ভৰতনৰ চলচ্চিত্ৰসমূহ কেৰালাৰ গ্ৰাম্য-জীৱনৰ বাস্তৱসন্মত চিত্ৰণৰ বাবে পৰিচিত আছিল। মেল'ড্ৰামা আৰু বাস্তৱৰপৰা পলায়নবাদী চিন্তা, যিবোৰ প্ৰায়েই ভাৰতৰ মূল ধাৰাৰ চিনেমাৰ অবিচ্ছেদ্য অংগ আছিল, সেইবোৰ সাধাৰণতে তেওঁৰ ছবিত অনুপস্থিত আছিল। তেওঁ সমগ্ৰ কেৰিয়াৰত ভাৰতীয় চিনামাত প্ৰচলিত 'তাৰকা-কেন্দ্ৰিক' সংস্কৃতিৰপৰাও আঁতৰি থাকিবলৈ সক্ষম হৈছিল। তেওঁৰ পৰৱৰ্তী ছবিসমূহত ডাঙৰ তাৰকাসকল জড়িত আছিল যদিও সাধাৰণতে কাহিনী বা আখ্যানৰ ক্ষেত্ৰত কোনো আপোচ কৰা হোৱা নাছিল। পদ্মৰাজন আৰু কে জি জৰ্জৰ সৈতে ভৰতনে অৰ্থপূৰ্ণ মূল ধাৰাৰ চিনেমাৰ এক নতুন ধাৰা প্ৰৱৰ্তনৰ বাবে মুখ্য ভূমিকা লৈছিল, যি প্ৰায়েই কলাত্মক চিনেমা আৰু ব্যাৱসায়িক চিনেমাৰ মধ্যম পথ অনুসৰণ কৰিছিল। এই আন্দোলনক প্ৰায়েই 'মিডল অৱ দ্য ৰোড চিনেমা' বুলি কোৱা হৈছিল। ভৰতনৰ ছবিসমূহ দৃশ্যগতভাৱে আকৰ্ষণীয় শ্বট কম্পজিশ্যনৰ বাবে জনাজাত আছিল। এজন চিত্ৰশিল্পী হিচাপে থকা তেওঁৰ পটভূমিয়ে তেওঁক এনে কিছুমান ফ্ৰেম সৃষ্টি কৰাত সহায় কৰিছিল যিবোৰ দৃশ্যগত সৌন্দৰ্যৰ বাবে প্ৰশংসিত হৈছিল। প্ৰাকৃতিক সামগ্ৰী আৰু প্ৰকৃতি নিজেই তেওঁৰ ছবিত গুৰুত্বপূৰ্ণ চৰিত্ৰ হৈ পৰিছিল (যেনে পালংগল ছবিত ৰেলপথ বা অমৰম ছবিত সাগৰ)। চিত্ৰগ্ৰহণৰ বাবে এক বিস্তৃত ষ্ট'ৰীবৰ্ড ব্যৱস্থা ব্যৱহাৰ কৰা কেইগৰাকীমান ভাৰতীয় পৰিচালকৰ ভিতৰত ভৰতন অন্যতম আছিল। তেওঁ প্ৰায়েই নিজৰ ছবিৰ পোষ্টাৰবোৰো নিজেই ডিজাইন কৰিছিল।

তেওঁৰ কেইবাখনো প্ৰাৰম্ভিক ছবি যৌন বিষয়-বস্তুৰ সাহসী চিত্ৰণৰ বাবে পৰিচিত আছিল। তেওঁৰ ছবিসমূহে প্ৰায়েই পুৰুষ-মহিলাৰ সম্পৰ্কৰ সামাজিক ৰীতি-নীতি আৰু নিয়মক প্ৰত্যাহ্বান জনাইছিল। ৰথীনিৰ্বেদম আছিল এজন কিশোৰ আৰু এগৰাকী বয়স্ক মহিলাৰ সম্পৰ্কৰ কাহিনী, আনহাতে চামৰম ছবিত এজন ছাত্ৰ আৰু তেওঁৰ কলেজৰ শিক্ষয়িত্ৰীৰ মাজৰ এক উত্তাল প্ৰেমৰ কাহিনী দাঙি ধৰা হৈছিল। কাত্তথে কিলিক্কুডু ছবিত এজন আদহীয়া বিবাহিত প্ৰফেচৰ তেওঁৰ ছাত্ৰীৰ প্ৰেমত পৰে। কাথোডু কাথোৰম আছিল পৰস্ত্ৰী বা পৰপুৰুষৰ সৈতে সম্পৰ্ক থকা এগৰাকী মহিলাক সমাজে কৰা বৰ্জনৰ বিষয়ৰ ওপৰত আধাৰিত।

ভৰতনৰ কেৰিয়াৰৰ দ্বিতীয় অৰ্ধেকত চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাণ শৈলীত এক স্পষ্ট পৰিৱৰ্তন দেখা গৈছিল যিটো এক বিশাল কেনভাচ, সবিশেষ তথ্যৰ প্ৰতি অধিক মনোযোগ আৰু আখ্যান শৈলীৰ ওপৰত অধিক স্পষ্ট গুৰুত্বৰদ্বাৰা প্ৰতিফলিত হৈছিল (যেনে বৈশালী, অমৰম, থাজভাৰম আৰু থেভাৰ মগন)। একাংশ সমালোচকে যুক্তি আগবঢ়ায় যে কাৰিকৰী উৎকৃষ্টতাৰ এই অন্বেষণৰ বাবে বিষয়-বস্তুৰ গুণগত মানত কিছু প্ৰভাৱ পৰিছিল। বৈশালী আৰু অমৰমৰ দৰে ছবিয়ে (য'ত তেওঁ প্ৰসিদ্ধ চিনেমেট'গ্ৰাফাৰ মধু আম্বাটৰ সৈতে কাম কৰিছিল) মালয়ালম আৰু ভাৰতীয় চিনামাত চিনেমেট'গ্ৰাফীৰ উৎকৃষ্টতাৰ এক নতুন মাপকাঠী নিৰ্ধাৰণ কৰিছিল। থাজভাৰম শৈলীগতভাৱে ক্লাছিক হলিউড ৱেষ্টাৰ্ণ ছবিৰদ্বাৰা অনুপ্ৰাণিত আছিল, যদিও ইয়াৰ বিষয়-বস্তু আৰু পটভূমি সম্পূৰ্ণ মৌলিক আছিল।

তেওঁৰ শেষৰ কেইখনমান ছবি (দেৱৰাগম, চুৰম আৰু প্ৰিয়ুৰালু) সমালোচকৰদ্বাৰা মধ্যমীয়াভাৱে সমাদৃত হৈছিল।

ব্যক্তিগত জীৱন

ভৰতন থিয়েটাৰ তথা চলচ্চিত্ৰ অভিনেত্ৰী কে পি এ চি ললিতাৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হৈছিল। বিবাহৰ পূৰ্বে আৰু পিছতো তেওঁলোকে কেইবাখনো চলচ্চিত্ৰত একেলগে কাম কৰিছিল।^৩ তেওঁলোকৰ দুটা সন্তান আছিল— শ্ৰীকুট্টী (পূৰ্বৰ শিশু অভিনেত্ৰী) আৰু সিদ্ধাৰ্থ ভৰতন (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা আৰু পৰিচালক)।

চলচ্চিত্ৰপঞ্জী

বঁটা আৰু সন্মান

ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা

• ১৯৯২: শ্ৰেষ্ঠ তামিল ভাষাৰ পূৰ্ণদৈৰ্ঘ্য চলচ্চিত্ৰৰ ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা (থেভাৰ মগন)।^৪

ফিল্মফেয়াৰ বঁটা দক্ষিণ

• ১৯৭৯: শ্ৰেষ্ঠ মালয়ালম পৰিচালকৰ ফিল্মফেয়াৰ বঁটা (ঠাকৰা)
• ১৯৮০: শ্ৰেষ্ঠ মালয়ালম পৰিচালকৰ ফিল্মফেয়াৰ বঁটা (চামৰম)
• ১৯৮৪: শ্ৰেষ্ঠ মালয়ালম পৰিচালকৰ ফিল্মফেয়াৰ বঁটা (ইথিৰিপূৱে চুৱান্নাপূৱে)

কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা

জনপ্ৰিয় সংস্কৃতিত

২০২৫ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত জোফিন টি চাকোৰদ্বাৰা পৰিচালিত মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ ৰেখাচিত্ৰমত কে বি বেণুৱে ভৰতনৰ চৰিত্ৰটো ৰূপায়ণ কৰিছিল।^৫

বাহ্যিক সংযোগ

• Festschrift by Mathrubhumi
• Bharathan
• cinemaofmalayalam.net: Profile
• prd.kerala.gov.in: Malayalam Cinema Introduction